Anh Quốc Huy (Hải Phòng) hỏi: Tôi đã lập gia đình và đăng ký thường trú tại nhà riêng ở Hà Nội. Cuối tuần hoặc dịp lễ, tôi thường đưa các con về quê thăm bố mẹ đẻ và ở lại một đến hai đêm rồi quay lại thành phố. Vì nghĩ mình là con trong gia đình nên tôi không làm thủ tục thông báo lưu trú mỗi lần về ở. Gần đây, tôi nghe nói người ngủ lại qua đêm tại nơi không phải nơi đăng ký cư trú phải thông báo lưu trú. Vậy trường hợp của tôi có phải khai báo lưu trú khi về nhà bố mẹ đẻ hay không? Nếu không thực hiện thì có bị xử phạt không?

Từ khi quy định về thông báo lưu trú được thực hiện chủ yếu trên nền tảng điện tử, nhiều người cho rằng việc ở lại qua đêm nhà người thân không cần khai báo. Tuy nhiên, nếu đã đăng ký thường trú ở nơi khác, việc ngủ lại nhà bố mẹ hay người thân vẫn có thể thuộc trường hợp phải thông báo lưu trú theo quy định.

Việc quản lý cư trú đang từng bước được chuyển đổi sang môi trường số, giúp người dân thực hiện các thủ tục hành chính nhanh hơn và giảm đáng kể giấy tờ. Cùng với đó, quy định về thông báo lưu trú cũng được thực hiện theo phương thức điện tử, tạo thuận lợi cho cả người dân và cơ quan quản lý.

Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn không ít người băn khoăn về phạm vi áp dụng của quy định này, đặc biệt trong những trường hợp tưởng chừng rất quen thuộc như về quê thăm gia đình và ở lại qua đêm.

Đã chuyển hộ khẩu, ngủ lại nhà bố mẹ vẫn được xác định là lưu trú

Theo quy định của pháp luật về cư trú, khi có người đến lưu trú qua đêm tại nơi cư trú, thành viên của hộ gia đình có trách nhiệm thông báo với cơ quan đăng ký cư trú.

Việc thông báo phải được thực hiện trước 23 giờ của ngày bắt đầu lưu trú. Nếu người đến sau 23 giờ thì việc thông báo được thực hiện trước 8 giờ sáng ngày hôm sau. Thời gian lưu trú theo hình thức này không vượt quá 30 ngày.

Nhiều người cho rằng vì là con ruột nên khi về nhà cha mẹ sẽ không phải thực hiện thủ tục này. Tuy nhiên, cách hiểu đó chưa chính xác.

Trường hợp người con đã đăng ký thường trú tại địa chỉ khác và không còn đăng ký cư trú tại nhà cha mẹ thì khi trở về và nghỉ lại qua đêm, pháp luật xác định đây là hoạt động lưu trú.

Điều đó đồng nghĩa với việc hộ gia đình nơi người này đến ở có trách nhiệm thực hiện thông báo lưu trú theo quy định.

Ai là người phải thực hiện thông báo?

Thông thường, cha mẹ hoặc thành viên của hộ gia đình nơi người đến lưu trú sẽ là người thực hiện việc thông báo với cơ quan đăng ký cư trú.

Trong trường hợp tại thời điểm đó không có ai của hộ gia đình có mặt, chính người đến lưu trú sẽ phải chủ động thực hiện nghĩa vụ này.

Điểm đáng chú ý là hiện nay người dân không nhất thiết phải đến trực tiếp cơ quan công an như trước đây. Việc thông báo có thể được thực hiện thông qua ứng dụng VNeID, Cổng Dịch vụ công quốc gia, cổng thông tin điện tử, thư điện tử, điện thoại hoặc các phần mềm chuyên dụng theo hướng dẫn của cơ quan công an.

Nhờ quy trình được số hóa, việc khai báo chỉ mất ít phút nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý cư trú theo quy định của pháp luật.

Không thông báo lưu trú có thể bị xử phạt

Pháp luật hiện hành quy định rõ trách nhiệm của cá nhân trong việc thông báo lưu trú.

Nếu người có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng quy định, có thể bị áp dụng hình thức cảnh cáo hoặc bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng theo Nghị định số 282/2025/NĐ-CP.

Đối với tổ chức có hành vi vi phạm tương tự, mức xử phạt sẽ bằng hai lần mức phạt áp dụng đối với cá nhân.

Đây là chế tài nhằm bảo đảm việc quản lý cư trú được thực hiện thống nhất, phục vụ công tác quản lý dân cư, bảo đảm an ninh, trật tự cũng như hỗ trợ giải quyết các tình huống phát sinh khi cần thiết.

Không chỉ là thủ tục, mà còn là trách nhiệm trong quản lý cư trú

Việc thông báo lưu trú đôi khi khiến nhiều người nghĩ là một thủ tục rườm rà, nhất là khi chỉ về thăm người thân trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, trong bối cảnh dữ liệu dân cư được kết nối và quản lý trên nền tảng số, đây là một mắt xích quan trọng để bảo đảm thông tin cư trú luôn được cập nhật đầy đủ, chính xác.

Đáng chú ý, quy định này không nhằm làm phát sinh thêm gánh nặng hành chính cho người dân mà hướng đến việc đơn giản hóa quy trình thông qua các phương thức điện tử. Chỉ với vài thao tác trên VNeID hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia, việc thông báo có thể hoàn thành trong thời gian rất ngắn.

Vì vậy, mỗi người dân nên chủ động tìm hiểu quy định về cư trú, đặc biệt khi đến ở qua đêm tại địa chỉ không phải nơi mình đăng ký thường trú hoặc tạm trú. Việc thực hiện đúng nghĩa vụ không chỉ giúp tránh nguy cơ bị xử phạt mà còn góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu dân cư đầy đủ, phục vụ hiệu quả công tác quản lý và quá trình chuyển đổi số quốc gia.