Chị Yến Nhi hỏi: Tôi đã mua một căn nhà ở xã hội nhưng hiện nay chuyển sang làm việc tại một tỉnh khác, cách xa nơi ở hiện tại. Trong trường hợp này, tôi có được đăng ký mua thêm một căn nhà ở xã hội gần nơi làm việc hay không?

Mỗi đối tượng chỉ được mua một căn

Theo khoản 6 Điều 88 Luật Nhà ở năm 2023, mỗi đối tượng thuộc các nhóm được hưởng chính sách nhà ở xã hội theo Điều 76 của Luật này chỉ được mua hoặc thuê mua một căn nhà ở xã hội.

Quy định nhằm bảo đảm chính sách nhà ở xã hội đến đúng đối tượng, tránh trường hợp một người được hưởng chính sách ưu đãi nhiều lần trong khi những người khác vẫn chưa có chỗ ở phù hợp.

Đối với nhóm đối tượng quy định tại khoản 7 Điều 76, pháp luật cũng giới hạn ở mức một căn nhà ở xã hội hoặc một căn nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân.

Như vậy, việc đã mua một căn nhà ở xã hội không chỉ là vấn đề về quyền sở hữu tài sản, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng tiếp tục tiếp cận chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Trường hợp nơi làm việc cách xa nơi ở có ngoại lệ?

Một điểm cần lưu ý là Nghị quyết 201/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội có quy định về điều kiện nhà ở đối với trường hợp người được hưởng chính sách có địa điểm làm việc cách xa nơi ở.

Theo Điều 9 Nghị quyết này, điều kiện để được mua, thuê mua nhà ở xã hội trong trường hợp trên là người đó chưa từng mua, thuê mua nhà ở xã hội; chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình hoặc có nhà nhưng nhà ở đó cách xa địa điểm làm việc.

UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế của địa phương để quy định cụ thể trường hợp có nhà ở nhưng cách xa nơi làm việc.

Tuy nhiên, quy định này không thể được hiểu là người đã mua nhà ở xã hội đương nhiên được mua thêm một căn khác chỉ vì thay đổi nơi làm việc hoặc nơi ở.

Điểm mấu chốt vẫn là điều kiện “chưa được mua, thuê mua nhà ở xã hội”. Do đó, người đã mua nhà ở xã hội về nguyên tắc không thuộc trường hợp được tiếp tục đăng ký mua hoặc thuê mua một căn nhà ở xã hội khác.

Vì sao pháp luật phải giới hạn một căn?

Nhà ở xã hội là chính sách hỗ trợ có mục tiêu, được Nhà nước sử dụng nhiều công cụ như ưu đãi về đất đai, tín dụng và các cơ chế khác để tạo điều kiện cho những người thuộc diện chính sách có chỗ ở.

Nguồn cung nhà ở xã hội trong thực tế vẫn có giới hạn, trong khi nhu cầu của người có thu nhập thấp, công nhân, người lao động và các nhóm đối tượng khác khá lớn.

Vì vậy, nguyên tắc mỗi người chỉ được hưởng quyền mua hoặc thuê mua một căn có ý nghĩa quan trọng trong việc phân bổ nguồn lực công bằng theo mục tiêu của chính sách.

Nếu một người đã được hưởng ưu đãi để sở hữu nhà ở xã hội nhưng tiếp tục được tiếp cận chính sách lần thứ hai, nguồn lực hỗ trợ có nguy cơ tập trung vào một số người thay vì mở rộng cơ hội cho những người chưa có nhà.

Không nên nhầm “nhà ở xã hội” với mọi chính sách hỗ trợ về nhà ở

Một điểm cần phân biệt là quy định giới hạn một căn nói trên gắn với chính sách mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Do đó, khi xem xét một trường hợp cụ thể, cần xác định chính xác người đó đã mua loại nhà nào, theo chương trình nào và đang đề nghị hưởng chính sách gì. Không nên chỉ căn cứ vào việc một người đang sở hữu một căn nhà để kết luận về tất cả các chính sách hỗ trợ nhà ở.

Đồng thời, điều kiện về nhà ở cũng phải được xem xét cùng các điều kiện khác mà pháp luật quy định đối với từng nhóm đối tượng.

Cần kiểm tra kỹ trước khi đăng ký

Đối với người có nhu cầu mua nhà ở xã hội, việc tự kiểm tra điều kiện trước khi nộp hồ sơ là rất cần thiết.

Có thể bắt đầu từ ba câu hỏi:

1. Tôi có thuộc nhóm đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội hay không?

2. Tôi đã từng mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội hay chưa?

3. Tình trạng nhà ở hiện tại có đáp ứng điều kiện theo quy định, bao gồm trường hợp đặc thù về khoảng cách từ nơi ở đến nơi làm việc hay không?

Đặc biệt, không nên hiểu rằng chỉ cần đã bán lại căn nhà ở xã hội cũ hoặc không còn trực tiếp sử dụng căn nhà đó thì đương nhiên được xem như chưa từng hưởng chính sách.

Chính sách phải đúng người, nhưng cũng cần bảo đảm tính linh hoạt

Ở góc độ chính sách, nguyên tắc chỉ cho phép mỗi đối tượng mua hoặc thuê mua một căn là cần thiết để hạn chế việc lợi dụng ưu đãi và bảo đảm cơ hội tiếp cận cho nhiều người hơn.

Tuy nhiên, thị trường lao động và quá trình đô thị hóa cũng làm phát sinh những tình huống mới. Người lao động có thể chuyển nơi làm việc, thay đổi địa bàn cư trú hoặc phải di chuyển giữa các tỉnh, thành phố. Đây là lý do pháp luật có những quy định riêng đối với trường hợp nơi làm việc cách xa nơi ở.

Thách thức đặt ra là phải xác định rõ ranh giới giữa một ngoại lệ phục vụ nhu cầu ở thực tế và việc biến chính sách nhà ở xã hội thành cơ chế để một cá nhân được hưởng ưu đãi nhiều lần.

Vì vậy, cùng với việc mở rộng nguồn cung nhà ở xã hội, việc công khai dữ liệu, kiểm tra lịch sử hưởng chính sách và kết nối thông tin giữa các địa phương sẽ ngày càng quan trọng. Khi cơ quan quản lý có thể xác định chính xác một người đã từng mua, thuê mua nhà ở xã hội hay chưa, việc xét duyệt sẽ minh bạch hơn và giảm nguy cơ trục lợi chính sách.

Với người đã mua nhà ở xã hội, nguyên tắc pháp lý cần nhớ là: không được tiếp tục đăng ký mua, thuê mua thêm một căn nhà ở xã hội khác chỉ vì có nhu cầu hoặc thay đổi nơi làm việc. Các trường hợp đặc thù phải được đối chiếu cụ thể với điều kiện và quy định áp dụng tại thời điểm đăng ký.