Bạn đọc hỏi: Gia đình tôi có thửa đất ở và đang có dự định xây nhà. Trường hợp nhà ở thuộc diện phải xin giấy phép xây dựng nhưng gia đình tự xây dựng khi chưa được cấp giấy phép thì bị xử phạt như thế nào?

Trả lời:

Ngày 26/8, Chính phủ ban hành Nghị định số 339/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật, quản lý, phát triển nhà, kinh doanh bất động sản. Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 26/8/2026 và thay thế Nghị định số 16/2022/NĐ-CP.

Theo khoản 7 Điều 25 Nghị định số 339/2026/NĐ-CP, hành vi tổ chức thi công xây dựng công trình chưa được cấp giấy phép xây dựng mà theo quy định phải có giấy phép xây dựng bị xử phạt như sau:

- Xây dựng nhà ở riêng lẻ: phạt tiền từ 60 triệu đồng đến 80 triệu đồng;

- Xây dựng nhà ở riêng lẻ trong khu vực bảo vệ I của di tích, khu vực di sản thế giới, khu vực bảo vệ II của di tích, vùng đệm của khu vực di sản thế giới hoặc công trình xây dựng khác: phạt từ 80 triệu đồng đến 100 triệu đồng;

- Xây dựng công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật: phạt từ 120 triệu đồng đến 140 triệu đồng;

- Xây dựng công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi: phạt từ 140 triệu đồng đến 160 triệu đồng.

Tuy nhiên, cần lưu ý các mức phạt nêu trên là mức phạt áp dụng đối với tổ chức. Theo khoản 4 Điều 5 Nghị định số 339/2026/NĐ-CP, đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính, mức phạt tiền áp dụng đối với cá nhân bằng một nửa mức phạt tiền áp dụng đối với tổ chức.

Do đó, nếu chủ đầu tư là cá nhân xây dựng nhà ở riêng lẻ thuộc trường hợp phải có giấy phép xây dựng nhưng chưa được cấp phép mà đã tổ chức thi công thì mức phạt thực tế là từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng.

Trường hợp chủ đầu tư là tổ chức, mức phạt đối với hành vi này là từ 60 triệu đồng đến 80 triệu đồng.

Ngoài việc bị phạt tiền, khoản 14 Điều 25 Nghị định số 339/2026/NĐ-CP còn quy định biện pháp khắc phục hậu quả đối với công trình xây dựng không có giấy phép. Nếu công trình đang thi công và thuộc trường hợp đủ điều kiện cấp giấy phép xây dựng, chủ đầu tư phải dừng thi công và thực hiện thủ tục đề nghị cấp giấy phép theo quy định.

Đáng chú ý, theo Điều 85 Nghị định này, đối với nhà ở riêng lẻ đủ điều kiện cấp giấy phép, trong thời hạn 35 ngày kể từ ngày ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, tổ chức, cá nhân vi phạm phải hoàn thành hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng và được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép.

Nếu công trình không đủ điều kiện để được cấp giấy phép xây dựng thì bị buộc phá dỡ công trình hoặc phần công trình xây dựng vi phạm. Trường hợp hết thời hạn theo quy định mà chủ đầu tư không xuất trình được giấy phép xây dựng, cơ quan có thẩm quyền cũng sẽ yêu cầu tự phá dỡ công trình, phần công trình vi phạm.

Như vậy, đối với trường hợp bạn đọc nêu, nếu gia đình là chủ đầu tư và thuộc trường hợp cá nhân xây dựng nhà ở riêng lẻ phải có giấy phép nhưng chưa được cấp phép đã tiến hành thi công thì có thể bị phạt từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng. Đồng thời, công trình phải dừng thi công để thực hiện thủ tục cấp giấy phép; trường hợp không đủ điều kiện cấp phép hoặc không hoàn thành thủ tục theo thời hạn quy định thì có thể bị buộc phá dỡ.