Ông Văn Đức (Nghệ An) hỏi: Tôi năm nay 56 tuổi, đã tham gia BHXH bắt buộc hơn 24 năm. Cách đây vài tháng, tôi được bệnh viện chẩn đoán mắc lao phổi nặng, phải nghỉ việc để điều trị dài ngày. Do sức khỏe giảm sút, tôi không còn khả năng tiếp tục làm việc nên muốn biết mình có thể nhận BHXH một lần ngay hay phải chờ đến tuổi nghỉ hưu. Nếu đủ điều kiện hưởng lương hưu thì có được nghỉ hưu sớm hay không?

Người mắc lao phổi có thể được hưởng lương hưu trước tuổi

Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, người lao động khi nghỉ việc và đã đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên sẽ được hưởng lương hưu nếu đáp ứng điều kiện về tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động.

Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc khi nghỉ việc và đã có từ đủ 15 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên sẽ được hưởng lương hưu nếu đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động.

Đối với trường hợp sức khỏe bị ảnh hưởng nghiêm trọng, pháp luật cho phép người lao động được nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động. Điều kiện là đã đóng BHXH bắt buộc từ đủ 20 năm trở lên và được Hội đồng giám định y khoa kết luận suy giảm khả năng lao động theo mức luật định.

Cụ thể, người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 61% đến dưới 81% có thể được hưởng lương hưu khi tuổi đời thấp hơn tối đa 5 năm so với tuổi nghỉ hưu thông thường. Trường hợp suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, người lao động có thể nghỉ hưu sớm hơn tối đa 10 năm so với tuổi nghỉ hưu theo quy định.

Với người mắc lao phổi, nếu bệnh diễn biến nặng dẫn đến suy giảm khả năng lao động và đáp ứng đồng thời các điều kiện về số năm đóng BHXH cũng như độ tuổi theo quy định, thì có thể được xem xét giải quyết chế độ hưu trí trước tuổi. Việc xác định đủ điều kiện hay không sẽ căn cứ vào kết quả giám định của Hội đồng giám định y khoa và tuổi nghỉ hưu tương ứng theo lộ trình quy định tại Bộ luật Lao động và Nghị định số 135/2020/NĐ-CP.

Trong trường hợp sức khỏe suy giảm, pháp luật cũng mở ra cơ chế nghỉ hưu sớm. Người lao động đã có từ đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên có thể được hưởng lương hưu với mức thấp hơn so với người nghỉ hưu đúng tuổi nếu được Hội đồng giám định y khoa kết luận suy giảm khả năng lao động theo tỷ lệ luật định và đáp ứng điều kiện về tuổi.

Cụ thể, người bị suy giảm khả năng lao động từ 61% đến dưới 81% có thể nghỉ hưu sớm tối đa 5 năm so với tuổi nghỉ hưu thông thường. Trường hợp suy giảm từ 81% trở lên, thời điểm nghỉ hưu có thể sớm hơn tối đa 10 năm.

Vì vậy, nếu người mắc lao phổi bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, đáp ứng điều kiện về số năm đóng BHXH và kết quả giám định y khoa thì hoàn toàn có thể được xem xét hưởng lương hưu trước tuổi.

Hồ sơ đề nghị hưởng lương hưu trong trường hợp này ngoài sổ BHXH và giấy tờ chứng minh việc chấm dứt quan hệ lao động còn phải có biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động nếu nghỉ hưu theo diện suy giảm sức khỏe.

Lao phổi nặng thuộc trường hợp được nhận BHXH một lần

Bên cạnh chế độ hưu trí, Luật BHXH năm 2024 còn quy định một số trường hợp đặc biệt được nhận BHXH một lần ngay sau khi chấm dứt tham gia BHXH. Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 70 Luật BHXH số 41/2024/QH15 quy định hưởng BHXH một lần: Người đang mắc một trong những bệnh ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS. Theo đó, trường hợp mắc bệnh lao phổi nặng thì sau khi chấm dứt tham gia BHXH mà có đề nghị thì được hưởng BHXH một lần.

Hồ sơ đề nghị hưởng BHXH một lần gồm:

- Sổ BHXH bản chính đã chốt;

- Văn bản đề nghị hưởng BHXH một lần (mẫu số 14-HSB);

- Căn cước công dân/hộ chiếu bản chính để đối chiếu;

- Bản tóm tắt hồ sơ bệnh án hoặc bản chính hoặc bản sao giấy ra viện;

- Văn bản ủy quyền (trong trường hợp ủy quyền cho người khác).

Trong danh mục này có người mắc bệnh lao nặng. Điều đó có nghĩa, nếu người lao động được xác định thuộc trường hợp lao nặng theo quy định và đã chấm dứt tham gia BHXH thì có thể nộp hồ sơ đề nghị hưởng BHXH một lần mà không phải chờ đến tuổi nghỉ hưu hay các điều kiện thông thường khác.

Hồ sơ gồm sổ BHXH đã chốt, đơn đề nghị hưởng BHXH một lần theo mẫu, giấy tờ tùy thân và giấy tờ y tế như bản tóm tắt hồ sơ bệnh án hoặc giấy ra viện. Nếu ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục thì cần bổ sung văn bản ủy quyền theo quy định.

Mức hưởng được tính như thế nào?

Tiền BHXH một lần được tính dựa trên thời gian đã đóng và mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.

Đối với thời gian đóng trước năm 2014, mỗi năm được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Thời gian đóng từ năm 2014 trở đi, mỗi năm được tính bằng 2 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.

Khoản tiền cụ thể người lao động được nhận sẽ được cơ quan BHXH tính toán và ghi rõ trong quyết định giải quyết hưởng BHXH một lần.

Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, mức hưởng BHXH một lần được xác định dựa trên tổng thời gian đã đóng và mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Tuy nhiên, khoản tiền này không bao gồm phần ngân sách nhà nước hỗ trợ đối với thời gian tham gia BHXH tự nguyện (nếu có).

Cụ thể, đối với thời gian đóng BHXH trước năm 2014, mỗi năm tham gia được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Đối với thời gian đóng từ năm 2014 trở đi, mỗi năm được tính bằng 2 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.

Trường hợp người lao động có thời gian tham gia BHXH cả trước và sau năm 2014, nếu giai đoạn trước năm 2014 còn tháng lẻ thì số tháng lẻ này sẽ được chuyển sang giai đoạn từ năm 2014 trở đi để tính mức hưởng BHXH một lần, qua đó bảo đảm việc tính toán quyền lợi theo đúng quy định của pháp luật.

Sau khi tiếp nhận và thẩm định hồ sơ, cơ quan BHXH sẽ căn cứ toàn bộ quá trình đóng BHXH của người lao động để tính chính xác số tiền được hưởng. Mức hưởng cụ thể sẽ được thể hiện trong quyết định giải quyết hưởng BHXH một lần do cơ quan BHXH ban hành.

Nên chọn hưởng lương hưu hay nhận BHXH một lần?

Đây là vấn đề nhiều người mắc bệnh nặng cân nhắc. Nếu đủ điều kiện hưởng lương hưu, người lao động sẽ có nguồn thu nhập hằng tháng ổn định và tiếp tục được hưởng các quyền lợi về bảo hiểm y tế theo quy định.

Trong khi đó, BHXH một lần giúp người bệnh có ngay một khoản tài chính để trang trải chi phí điều trị hoặc giải quyết khó khăn trước mắt, nhưng đồng nghĩa với việc chấm dứt quá trình tích lũy để hưởng chế độ hưu trí về sau.

Vì vậy, trước khi quyết định lựa chọn chế độ nào, người lao động nên xem xét kỹ tình trạng sức khỏe, hoàn cảnh kinh tế, số năm đã tham gia BHXH cũng như tham khảo ý kiến cơ quan BHXH để bảo đảm quyền lợi lâu dài của mình.