Anh Minh Đức hỏi: Tôi nghỉ việc nhưng công ty còn nợ BHXH và chưa chốt sổ. Tôi đã nhiều lần yêu cầu giải quyết nhưng không được đáp ứng. Trong trường hợp này, tôi có thể khiếu nại doanh nghiệp như thế nào và có quyền khởi kiện ra Tòa án để bảo vệ quyền lợi của mình không? 

-Việc doanh nghiệp chậm đóng, nợ đóng hoặc chưa hoàn tất thủ tục xác nhận quá trình tham gia BHXH có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động. Khi rơi vào tình huống này, người lao động có quyền yêu cầu doanh nghiệp khắc phục và sử dụng các cơ chế khiếu nại, khởi kiện để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Trước hết, yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ

Căn cứ Luật Khiếu nại số 02/2011/QH13; Luật BHXH số 41/2024/QH15; Luật BHYT số 25/2008/QH12, Luật BHYT sửa đổi, bổ sung năm 2014 và Luật BHYT sửa đổi, bổ sung năm 2024; Nghị định số 24/2018/NĐ-CP ngày 27/02/2018; Quyết định số 378/QĐ-BHXH ngày 11/3/2020 của BHXH Việt Nam, người sử dụng lao động có trách nhiệm tham gia và đóng BHXH cho người lao động thuộc diện bắt buộc; đồng thời phối hợp thực hiện các thủ tục xác nhận quá trình tham gia khi người lao động chấm dứt hợp đồng.

Do đó, nếu sau khi nghỉ việc, người lao động phát hiện doanh nghiệp chưa đóng BHXH đầy đủ hoặc chưa thực hiện thủ tục xác nhận quá trình đóng, việc đầu tiên cần làm là yêu cầu doanh nghiệp giải quyết.

Người lao động nên thực hiện yêu cầu bằng hình thức có thể lưu lại được như văn bản, email hoặc phương thức điện tử phù hợp. Nội dung cần nêu rõ thời gian làm việc, quá trình tham gia BHXH, vấn đề còn tồn tại và đề nghị doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ theo quy định.

Đây không chỉ là cách tạo cơ hội để hai bên giải quyết vấn đề mà còn giúp người lao động có tài liệu chứng minh việc đã yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ nếu tranh chấp phát sinh sau đó.

Không được giải quyết, người lao động có quyền khiếu nại

Nếu doanh nghiệp không giải quyết hoặc giải quyết không thỏa đáng, người lao động có thể thực hiện quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật.

Về nguyên tắc, khiếu nại lần đầu được thực hiện đối với người đã có hành vi, quyết định hoặc trách nhiệm liên quan trực tiếp đến nội dung mà người lao động cho rằng quyền lợi của mình bị xâm phạm. Đối với vấn đề doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH, người lao động có thể gửi khiếu nại đến người có thẩm quyền của doanh nghiệp theo quy định.

Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc hết thời hạn giải quyết mà khiếu nại không được giải quyết, người lao động có thể tiếp tục khiếu nại lần hai đến người có thẩm quyền theo quy định pháp luật.

Điều quan trọng là người lao động cần theo dõi thời hạn giải quyết và lưu giữ toàn bộ hồ sơ, giấy tờ liên quan đến quá trình khiếu nại.

Có thể khởi kiện ra Tòa án

Khi quyền lợi về BHXH bị xâm phạm, người lao động không chỉ có con đường khiếu nại.

Trong những trường hợp phù hợp, người lao động có quyền khởi kiện doanh nghiệp tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu giải quyết tranh chấp theo quy định pháp luật.

Đây là cơ chế bảo vệ quyền lợi quan trọng, đặc biệt khi doanh nghiệp không hợp tác hoặc tranh chấp không thể giải quyết bằng thương lượng, khiếu nại.

Tuy nhiên, trước khi khởi kiện, người lao động cần xác định rõ yêu cầu của mình, chuẩn bị tài liệu chứng minh quan hệ lao động và quá trình tham gia BHXH, đồng thời lưu ý các quy định về thẩm quyền, trình tự và thời hiệu khởi kiện.

Chậm đóng BHXH không chỉ là chuyện “chốt sổ”

Nhiều người thường cho rằng việc doanh nghiệp chưa chốt sổ chỉ gây bất tiện về thủ tục. Trên thực tế, hậu quả có thể lớn hơn.

Quá trình đóng BHXH là căn cứ để xác định thời gian tham gia và giải quyết nhiều chế độ bảo hiểm của người lao động. Nếu doanh nghiệp còn nợ tiền BHXH hoặc chưa hoàn tất nghĩa vụ, dữ liệu về quá trình đóng có thể chưa được ghi nhận đầy đủ.

Điều này có thể khiến người lao động gặp khó khăn khi thực hiện các thủ tục liên quan đến chế độ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp hoặc khi cần xác nhận quá trình tham gia để tiếp tục đóng tại đơn vị mới.

Vì vậy, khi nghỉ việc, người lao động không nên chỉ quan tâm đến việc nhận quyết định chấm dứt hợp đồng hay các khoản tiền còn lại. Một trong những việc cần kiểm tra là quá trình đóng BHXH của mình đã được ghi nhận đầy đủ hay chưa.

Người lao động nên chủ động kiểm tra dữ liệu BHXH

Một trong những cách phòng ngừa tranh chấp đơn giản nhất là thường xuyên kiểm tra quá trình tham gia BHXH.

Nếu phát hiện thời gian làm việc nhưng chưa được ghi nhận, mức tiền lương làm căn cứ đóng có dấu hiệu không đúng hoặc doanh nghiệp có thời gian chậm đóng, nợ đóng, người lao động nên phản ánh sớm thay vì chờ đến khi nghỉ việc.

Các tài liệu như hợp đồng lao động, phụ lục hợp đồng, quyết định tuyển dụng, bảng lương, chứng từ nhận lương, thông báo về quá trình đóng BHXH và giấy tờ liên quan cần được lưu giữ cẩn thận.

Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, đây có thể là những căn cứ quan trọng để chứng minh quá trình làm việc, mức tiền lương và nghĩa vụ bảo hiểm của doanh nghiệp.

Cơ quan BHXH có trách nhiệm quản lý, bảo đảm thực hiện chính sách

Bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp và quyền của người lao động, cơ quan BHXH cũng có chức năng quản lý việc thu, chi và tổ chức thực hiện các chính sách BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp theo quy định.

Khi phát hiện những vấn đề liên quan đến quá trình tham gia bảo hiểm, người dân có thể liên hệ cơ quan BHXH có thẩm quyền để được hướng dẫn, cung cấp thông tin và giải quyết theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng việc cơ quan BHXH quản lý và thực hiện chính sách không làm thay đổi trách nhiệm đóng BHXH của doanh nghiệp. Đơn vị sử dụng lao động vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đối với người lao động theo quy định pháp luật.

Đừng để đến khi cần hưởng chế độ mới phát hiện thiếu thời gian đóng

BHXH được thiết kế theo nguyên tắc đóng - hưởng và chia sẻ giữa những người tham gia. Vì vậy, mỗi tháng đóng bảo hiểm không đơn thuần là một khoản khấu trừ từ tiền lương mà còn gắn với quyền lợi an sinh của người lao động trong những thời điểm quan trọng của cuộc sống.

Một khoảng thời gian đóng BHXH bị bỏ sót có thể ảnh hưởng đến việc xác định quyền lợi về sau. Bởi vậy, người lao động cần hình thành thói quen kiểm tra thông tin bảo hiểm, yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ và phản ánh kịp thời khi phát hiện bất thường.

Trong trường hợp quyền lợi bị xâm phạm, pháp luật đã thiết lập nhiều cơ chế để người lao động tự bảo vệ mình, từ yêu cầu doanh nghiệp khắc phục, khiếu nại đến khởi kiện tại Tòa án.

Nắm rõ quyền của mình, lưu giữ đầy đủ chứng cứ và chủ động sử dụng các cơ chế pháp lý là cách thiết thực để người lao động bảo vệ quá trình tham gia BHXH và những quyền lợi an sinh gắn với quá trình đó.