Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh, khó lường và tiến trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu  bảo đảm an ninh kinh tế được đặt ra như một trụ cột chiến lược của an ninh quốc gia.

Trên nền tảng quán triệt Chỉ thị 12/CT-TW của Bộ Chính trị, Tiến sĩ Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Viện CLCS, Bộ Tài chính) đã làm rõ vai trò của ngành tài chính trong việc giữ vững kỷ luật, kỷ cương tài khóa; chủ động phòng ngừa rủi ro tài chính - tiền tệ; nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, nợ công và thị trường vốn, đồng thời lồng ghép chặt chẽ mục tiêu an ninh kinh tế trong chiến lược phát triển, hội nhập và chuyển đổi số.

Cuộc trao đổi khẳng định: Xây dựng một nền tài chính quốc gia vững mạnh, minh bạch, tự chủ và bền vững chính là nền tảng quan trọng để bảo vệ lợi ích quốc gia, hỗ trợ phát triển doanh nghiệp và tạo dư địa ổn định cho tăng trưởng dài hạn của đất nước.

Chỉ thị 12/CT-TW: Định hướng chiến lược bảo vệ an ninh kinh tế quốc gia 

- Thưa Viện trưởng, với vai trò là Viện trưởng Viện chiến lược và chính sách kinh tế - tài chính (Viện CLCS Bộ Tài chính), ông đánh giá về tầm quan trọng của Chỉ thị số 12-CT/TW đối với hoạt động của ngành tài chính hiện nay?

- Chỉ thị số 12-CT/TW ngày 5/1/2017 đã khẳng định đảm bảo an ninh kinh tế có vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh quốc gia, bảo vệ đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Những nội dung chỉ đạo quan trọng bao gồm: Tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp của Đảng đối với công tác đảm bảo an ninh kinh tế; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước; tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong công tác bảo đảm an ninh kinh tế; phát hiện đấu tranh các hoạt động chống phá của các thế lực thù địch, phản động và các loại tội phạm trên lĩnh vực kinh tế. Các nội dung này có tầm quan trọng rất lớn với vấn đề an ninh kinh tế, an ninh quốc gia và với tiến trình phát triển của Việt Nam hiện nay và trong thời gian tới. Có ba lý do quan trọng: 

Một là: Nền kinh tế Việt Nam có độ mở rất lớn với bên ngoài, chính vì thế các rủi ro, bất định, các mặt tiêu cực của môi trường kinh tế từ bên ngoài sẽ lan truyền, ảnh hưởng rất nhanh và nghiêm trọng tới kinh tế Việt Nam. 

Hai là: Kim ngạch thương mại của Việt Nam gia tăng nhanh chóng tuy nhiên tỷ trọng tập trung cao vào một số ít thị trường. Điều này gây ra rất nhiều thách thức cho đảm bảo mục tiêu độc lập tự chủ của nền kinh tế.

Ba là: Hệ thống thể chế luật pháp còn chưa đồng bộ, còn khoảng trống cần hoàn thiện đảm bảo phòng ngừa và đấu tranh hiệu quả đối với các hành vi gian lận thương mại, buôn lậu xuyên biên giới và các vi phạm pháp luật về kinh tế.

Chính vì thế, Chỉ thị 12-CT/TW, ra đời năm 2017, không chỉ có ý nghĩa quan trọng ở thời điểm đó, mà còn cả hiện nay và trong thời gian tới. Chỉ thị này khẳng định rõ quan điểm, định hướng của Đảng trong an ninh kinh tế, giúp định hướng tư duy và chỉ đạo thống nhất trong toàn hệ thống chính trị về công tác đảm bảo an ninh kinh tế.

Chỉ thị 12-CT/TW là cơ sở chính trị để Bộ Tài chính xây dựng và hoàn thiện thể chế, quy định pháp luật và chính sách phù hợp, nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia trong quá trình hội nhập, giúp nhận diện, cảnh báo và xử lý các nguy cơ tiềm ẩn để Việt Nam tự chủ, tự cường và phát triển bền vững. 

Quán triệt Chỉ thị 12-CT/TW, ngành tài chính thời gian qua đã tập trung hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả các hoạt động quản lý ngân sách nhà nước; kiểm soát nợ công; tăng cường thanh tra, giám sát nhằm đảm bảo hoạt động ổn định của thị trường tài chính, phòng ngừa rủi ro tài chính, ngăn chặn chuyển giá và các hành vi vi phạm pháp luật tài chính khác. Ngành tài chính cũng nhận thức rõ yêu cầu phải chủ động nắm bắt, phân tích và dự báo các nguy cơ có thể ảnh hưởng đến an toàn, an ninh tài chính quốc gia; từ đó, kịp thời tham mưu cho Đảng, Nhà nước các chính sách điều hành tài chính – ngân sách phù hợp. Đồng thời, công tác hiện đại hóa ngành tài chính được chú trọng, gắn với chuyển đổi số trong các lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tài chính, xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực và bản lĩnh chính trị, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi chính sách tài chính – ngân sách trong điều kiện hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh mới, hoạt động chuyển đổi số mạnh mẽ và các dòng vốn, giao dịch tài chính xuyên biên giới ngày càng phức tạp, Chỉ thị 12-CT/TW tiếp tục là định hướng quan trọng để ngành tài chính nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và quản trị rủi ro; đồng thời tăng cường hợp tác tài chính quốc tế, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế và bảo vệ lợi ích kinh tế quốc gia.

Lồng ghép an ninh kinh tế trong chiến lược tài chính quốc gia:

- An ninh kinh tế, theo Chỉ thị số 12-CT/TW, là nội dung quan trọng trong chiến lược bảo vệ an ninh Tổ quốc. Bộ Tài chính đã có những chính sách hoặc định hướng chiến lược gì để lồng ghép mục tiêu này vào hoạt động ngành tài chính?

- Tinh thần của Chỉ thị số 12-CT/TW về bảo đảm an ninh kinh tế đã và đang được Bộ Tài chính quán triệt, lồng ghép xuyên suốt trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện các Chiến lược, chính sách lớn của ngành. Đối với lĩnh vực tài chính, bảo đảm an ninh kinh tế trước hết phải được cụ thể hóa thành yêu cầu giữ vững an ninh, an toàn tài chính quốc gia; bảo đảm các cân đối lớn của ngân sách; kiểm soát nợ công; củng cố khả năng chống chịu của nền kinh tế; đồng thời xây dựng các thị trường tài chính hoạt động an toàn, minh bạch và bền vững. Cụ thể:

Thứ nhất, định hướng này được thể hiện rất rõ trong Chiến lược tài chính đến năm 2030, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 368/QĐ- TTg ngày 21/3/2022 và mới được điều chỉnh, bổ sung tại Quyết định số 1119/QĐ-TTg ngày 23/6/2026. Ngay từ mục tiêu tổng quát, Chiến lược đã xác định xây dựng nền tài chính quốc gia phát triển bền vững, hiện đại và hội nhập; tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế; bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an ninh tài chính quốc gia. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Quyết định số 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 phê duyệt Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045, trong đó xác định rõ quan điểm cải cách thị trường tài chính phải đặt trong tổng thể cải cách nền kinh tế, gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn hệ thống tài chính và chủ quyền an ninh tài chính - tiền tệ quốc gia.

Đặc biệt, việc điều chỉnh Chiến lược trong giai đoạn 2026-2030 tiếp tục đặt yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn tài chính trong điều kiện mới, khi chúng ta vừa phải tạo thêm nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao, vừa phải giữ vững các cân đối vĩ mô. Theo đó, chính sách tài khóa được điều hành theo hướng mở rộng hợp lý nhưng có trọng tâm, trọng điểm; tăng cường quản lý thu, chống thất thu, chuyển giá và gian lận thương mại; tiết kiệm chi; ưu tiên nguồn lực cho đầu tư phát triển, quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội và các nhiệm vụ chiến lược.

Thứ hai, một trong những nội dung trọng tâm nhất là kiểm soát nợ công và củng cố an toàn tài khóa. Hệ thống pháp luật về nợ công đã tiếp tục được hoàn thiện, trong đó Quốc hội ban hành Luật số 141/2025/QH15 ngày 10/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công. Bộ Tài chính đồng thời triển khai Chiến lược nợ công đến năm 2030 theo Quyết định số 460/QĐ-TTg, với yêu cầu quản lý nợ chủ động, bảo đảm khả năng trả nợ, kiểm soát chi phí và rủi ro, phát triển thị trường vốn trong nước và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay.

Đáng chú ý, Kế hoạch tài chính quốc gia và vay, trả nợ công 5 năm 2026- 2030, được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 26/2026/QH16 ngày 24/4/2026, đã thiết lập hệ thống “hàng rào” cụ thể để bảo vệ an toàn tài chính quốc gia. Theo đó, trần nợ công hằng năm không quá 60% GDP, ngưỡng cảnh báo 50% GDP; trần nợ Chính phủ không quá 50% GDP, ngưỡng cảnh báo 45%; trần nợ nước ngoài của quốc gia không quá 50% GDP, ngưỡng cảnh báo 45%. Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ không quá 25% tổng thu ngân sách nhà nước và nghĩa vụ trả lãi trực tiếp của Chính phủ không quá 10% tổng thu ngân sách nhà nước.

Điều quan trọng ở đây không chỉ là duy trì một tỷ lệ nợ thấp, mà là quản trị được rủi ro của danh mục nợ. Quan điểm xuyên suốt là chỉ vay trong khả năng trả nợ và vốn vay phải được sử dụng hiệu quả, nhất là vay để bù đắp bội chi phải phục vụ đầu tư phát triển. Việc chủ động kiểm soát thâm hụt và nâng cao tính bền vững của nguồn thu nội địa giúp tạo dư địa tài khóa đủ mạnh, giúp nền kinh tế sẵn sàng ứng phó và chống chịu trước các cú sốc tài chính toàn cầu. Đây chính là một trong những cơ chế trực tiếp để chuyển yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế thành các giới hạn và nguyên tắc quản lý tài chính cụ thể.

Thứ ba, Bộ Tài chính chú trọng xây dựng một nền ngân sách có sức chống chịu cao hơn. Do đó, ngành tài chính đang tiếp tục mở rộng cơ sở thu, hiện đại hóa hệ thống thuế, chống thất thu, gian lận và chuyển giá; đồng thời cơ cấu lại chi ngân sách theo hướng ưu tiên đầu tư phát triển, nâng cao hiệu quả chi tiêu công và tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính. Đối với chính sách đặc thù tài chính - ngân sách của địa phương, tập trung khai thác các nguồn thu mới; không ban hành các cơ chế, chính sách, quy định đặc thù về miễn, giảm, ưu đãi thuế cao hơn quy định của pháp luật về thuế, pháp luật khác về thu ngân sách nhà nước. 

Đối với công tác phòng chống gian lận tài chính, thất thu thuế và buôn lậu, Bộ Tài chính đã đẩy mạnh số hóa và ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm khép kín các lỗ hổng chính sách. Thông qua việc triển khai diện rộng hóa đơn điện tử, áp dụng hệ thống quản lý rủi ro tự động trong quản lý thuế - hải quan và kết nối dữ liệu dân cư theo Đề án 06, ngành tài chính đã ngăn chặn các hành vi trốn thuế, chuyển giá, gian lận xuất xứ và hoàn thuế giá trị gia tăng trái phép. Đặc biệt, cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài chính và Bộ Công an được duy trì thường xuyên để chia sẻ thông tin, điều tra và xử lý kịp thời các tội phạm về thuế, rửa tiền và buôn lậu qua biên giới.

Thứ tư, mục tiêu bảo đảm an ninh kinh tế được lồng ghép vào quá trình phát triển và giám sát các thị trường tài chính. Bộ Tài chính xác định thị trường chứng khoán, trái phiếu, bảo hiểm và các kênh huy động vốn trung, dài hạn phải phát triển nhưng phải đi đôi với minh bạch, kỷ luật thị trường và quản trị rủi ro. Nghị định số 245/2025/NĐ-CP ngày 11/9/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 155/2020/NĐ-CP ngày 31/12/2020 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Chứng khoán đã quy định bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đối với hầu hết tổ chức phát hành/trái phiếu chào bán ra công chúng; đồng thời, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP ngày 05/6/2026 cũng đặt ra yêu cầu tương tự đối với một số trường hợp phát hành trái phiếu riêng lẻ. Cùng với Thông tư số 18/2025/TT-BTC đã siết kỷ luật công bố thông tin, chất lượng và độ minh bạch của thị trường được cải thiện đáng kể. Kết quả nổi bật nhất về tính minh bạch trong giai đoạn 2021-2025 là việc thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ “thị trường cận biên” lên “thị trường mới nổi thứ cấp” theo Báo cáo phân loại quốc gia công bố ngày 8/10/2025, ngày hiệu lực dự kiến 21/9/2026.

Thứ năm, Bộ Tài chính tích cực thúc đẩy hội nhập tài chính quốc tế gắn liền với bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia, thông qua tăng cường hợp tác với các định chế tài chính quốc tế và cơ quan tài chính các nước; huy động, quản lý hiệu quả nguồn vốn và hỗ trợ quốc tế; thực hiện các cam kết về thuế, hải quan và tài chính phù hợp với lợi ích quốc gia. Đồng thời, Bộ tăng cường theo dõi, phân tích và cảnh báo sớm tác động của biến động kinh tế – tài chính toàn cầu, dịch chuyển dòng vốn và các chính sách tài chính quốc tế đến kinh tế Việt Nam, qua đó chủ động tham mưu giải pháp bảo đảm an toàn tài khóa, ổn định thị trường tài chính và bảo vệ lợi ích kinh tế quốc gia.

Doanh nghiệp nhà nước và thách thức bảo đảm an ninh kinh tế, tiền tệ:

- Một trong những yêu cầu cốt lõi của Chỉ thị 12 là đảm bảo an ninh kinh tế, tiền tệ quốc gia. Đề nghị Viện trưởng làm rõ thách thức lớn nhất trong việc thực hiện yêu cầu này đối với các Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước quản lý vốn có quy mô lớn, phục vụ sự phát triển kinh tế cả nước?

- Nhận định chung Chỉ thị số 12 đã khẳng định: “Bảo đảm an ninh kinh tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên; là một trong những yếu tố quyết định sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước”. Trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, yêu cầu này cần được xác định là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu đối với các doanh nghiệp nhà nước quản lý vốn có quy mô lớn; trong đó, có các Tập đoàn, Tổng công ty do Bộ Tài chính là cơ quan đại diện chủ sở hữu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh; đồng thời, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm độc lập, tự chủ và chủ quyền quốc gia.

Những khó khăn, thách thức đối với doanh nghiệp nhà nước trong bảo đảm an ninh kinh tế, tiền tệ quốc gia:

Tình hình thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, đặc biệt là sự điều chỉnh chính sách của các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ và phản ứng của các quốc gia; gia tăng bất ổn về địa chính trị, xung đột quân sự lan rộng; căng thẳng thuế quan và nguy cơ chiến tranh thương mại gây gián đoạn chuỗi cung ứng, tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế và ổn định thị trường tài chính - tiền tệ toàn cầu. Bên cạnh đó, thiên tai, biến đổi khí hậu gây hậu quả nghiêm trọng; các thách thức về an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh mạng và các dạng an ninh phi truyền thống khác ngày càng gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và an ninh kinh tế quốc gia. Lạm phát vẫn ở mức cao, điều kiện tài chính quốc tế thắt chặt, tăng trưởng kinh tế thế giới có xu hướng suy giảm gây áp lực lên tỷ giá, lãi suất và dòng vốn.

Trong nước, khó khăn, thách thức nhiều hơn thời cơ và thuận lợi; thời tiết cực đoan tiềm ẩn rủi ro đối với sản xuất nông nghiệp, cung ứng điện; các yếu tố mới, khó dự đoán từ cả bên trong và bên ngoài nền kinh tế tiếp tục tạo sức ép lớn lên ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, tỷ giá và các cân đối lớn; trong đó có an ninh tiền tệ quốc gia.

Đối với các Tập đoàn, Tổng công ty do Bộ Tài chính là cơ quan đại diện chủ sở hữu, tình hình chính trị, kinh tế quốc tế biến động phức tạp đã tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; giá nguyên, nhiên vật liệu, vật tư đầu vào (đặc biệt là sắt, thép, xăng dầu) cùng chi phí logistics tăng cao, làm tăng chi phí sản xuất, kinh doanh đối với các doanh nghiệp sử dụng các mặt hàng, dịch vụ này làm đầu vào; biến động tỷ giá, lãi suất, đứt gãy chuỗi cung ứng; phụ thuộc lớn vào nguyên, nhiên liệu nhập khẩu làm giá thành biến động, ảnh hưởng ổn định giá trong nước và an ninh lương thực, năng lượng; rủi ro tỷ giá, thanh toán quốc tế khi nhập khẩu khối lượng lớn; thị trường xuất khẩu bị tác động bởi chính sách thương mại nước ngoài, dễ tồn kho, gián đoạn tiêu thụ; thị trường xuất nhập khẩu của một số doanh nghiệp chịu tác động từ tình hình thế giới và khu vực, đặc biệt là chính sách của Hoa Kỳ và phản ứng của các nước; suy thoái kinh tế, lạm phát cao ở một số nước là đối tác quan trọng của doanh nghiệp Việt Nam tăng cao làm nhu cầu tiêu dùng sụt giảm, các đơn hàng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam giảm mạnh hoặc có xu hướng chững lại. Biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn diễn ra sớm, làm ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng cây trồng, dẫn tới làm giảm hiệu quả sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp.

Nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm bảo đảm an ninh kinh tế, nâng cao hiệu quả hoạt động doanh nghiệp nhà nước:

Trước những khó khăn, thách thức nêu trên, thực hiện Chỉ thị số 12, các Tập đoàn, Tổng công ty do Bộ Tài chính là cơ quan đại diện chủ sở hữu cần chủ động, linh hoạt triển khai đồng bộ các nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm nhằm bảo đảm an ninh kinh tế, duy trì ổn định hoạt động sản xuất, kinh doanh và hoàn thành ở mức cao nhất các mục tiêu, kế hoạch đã đề ra, cụ thể:

Phấn đấu hoàn thành ở mức cao nhất kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư phát triển để góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng chung của nền kinh tế; bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, bảo đảm cung ứng điện, than, dầu khí, xăng dầu đủ cho phát triển kinh tế - xã hội; nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh; bảo toàn phát triển vốn và các nguồn lực nhà nước giao.

Tiếp tục triển khai các nội dung đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt (Chiến lược phát triển, Kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư phát triển, Đề án cơ cấu lại...), gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, bảo đảm hiệu quả, đồng bộ và phù hợp với định hướng phát triển trong giai đoạn mới; đồng thời, chủ động rà soát, điều chỉnh các nội dung triển khai theo yêu cầu thực tiễn.

Đẩy nhanh tiến độ các dự án quan trọng bằng việc chuẩn bị tốt các điều kiện và giải ngân vốn kịp thời; ưu tiên dự án hạ tầng thiết yếu, dự án lớn có ý nghĩa chiến lược về kinh tế, chính trị, quốc phòng - an ninh, an ninh năng lượng; bảo đảm tính kết nối, lan tỏa, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Tăng cường giám sát, bảo đảm minh bạch trong đầu tư và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp; tuân thủ nghiêm các quy định về giám sát tài chính, đánh giá hiệu quả hoạt động, công khai thông tin; qua đó phòng ngừa rủi ro, củng cố niềm tin thị trường và bảo đảm an toàn hệ thống.

Đa dạng hóa nguồn cung, tăng dự trữ chiến lược nguyên liệu thiết yếu; đẩy nhanh tiến độ các dự án tự chủ nguồn.

Tăng cường quản trị rủi ro tổng thể (thị trường, tín dụng, hoạt động), áp dụng công cụ phòng ngừa biên động giá quốc tế và rủi ro tỷ giá; bảo đảm công khai, minh bạch thông tin tài chính và đầu tư.

Xây dựng kịch bản ứng phó các biến động bất lợi về kinh tế - tài chính (giá hàng hóa, tỷ giá, lãi suất, gián đoạn cung ứng) và cơ chế phối hợp bình ổn giá đối với các mặt hàng chiến lược (điện, than, xăng dầu, phân bón, hóa chất).

Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng uỷ các cấp về triển khai Chỉ thị số 12-CT/TW đối với doanh nghiệp; đồng thời tuyên truyền, phổ biến Chỉ thị 12-CT/TW trong Đảng bộ, đảng viên của doanh nghiệp, cụ thể:

An ninh kinh tế là nền tảng lực để phát triển kinh tế - xã hội, phát triển doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh trở thành nòng cốt của kinh tế đất nước, tăng cường tiềm lực kinh tế quốc gia, nhất là các doanh nghiệp nhà nước. Đối với các doanh nghiệp do Bộ Tài chính là cơ quan đại diện chủ sở hữu luôn phải nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn của doanh nghiệp, hiệu quả các dự án đầu tư phát triển và kiểm soát các khoản nợ để bảo đảm có tình hình tài chính lành mạnh, ổn định và phát triển.

Tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng cho cán bộ, đảng viên nhận thức sâu sắc những quan điểm quan trọng của Đảng về bảo đảm an ninh kinh tế; vai trò của an ninh kinh tế trong an ninh quốc gia; vai trò, trách nhiệm của cấp ủy trong triển khai thực hiện Chỉ thị 12-CT/TW của Bộ Chính trị gắn với thực hiện các chương trình, kế hoạch, nhiệm vụ phát triển của doanh nghiệp. Kết hợp tuyên truyền Chỉ thị 12-CT/TW tuyên truyền pháp luật kinh tế, góp phần đấu tranh bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, thu hút các nguồn lực và phát huy lợi thế, tiềm năng của doanh nghiệp.

Xây dựng đội ngũ cán bộ tài chính  "Vững chính trị - Giỏi chuyên môn":

- Việc xây dựng đội ngũ cán bộ tài chính có bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn cao cũng được nhấn mạnh trong Chỉ thị 12. Ngành Tài chính đã triển khai các chương trình đào tạo; công tác quy hoạch cán bộ như thế nào để hiện thực hóa chủ trương này, thưa Viện trưởng?

- Trong công tác đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức, Ban Thường vụ Đảng ủy, Lãnh đạo Bộ Tài chính và Thủ trưởng các tổ chức, đơn vị thuộc Bộ Tài chính luôn chú trọng, lãnh đạo, chỉ đạo xuyên suốt từ chủ trương đổi mới phương thức, phân cấp đào tạo, bồi dưỡng, phê duyệt kế hoạch đào tạo, chỉ đạo việc xây dựng chương trình, biên soạn, phê duyệt tài liệu, giáo trình; qua đó, đã tạo ra động lực, sự đồng bộ và tính chủ động của các đơn vị để nâng cao hiệu quả đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức ngành Tài chính đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ theo mô hình tổ chức mới.

Bộ Tài chính đã rà soát, đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức đào tạo, bồi dưỡng theo hướng lấy người học làm trung tâm, bảo đảm thiết thực, linh hoạt, phù hợp với từng vị trí việc làm; chú trọng kết hợp giữa đào tạo lý thuyết với thực hành, giữa tập trung và trực tuyến, giữa bồi dưỡng trong ngành và liên kết với cơ sở đào tạo ngoài ngành để nâng cao hiệu quả và tính ứng dụng; phát huy tinh thần tự học, tự bồi dưỡng của công chức, viên chức, bản thân mỗi công chức, viên chức phải nhận thức rõ trách nhiệm học tập, rèn luyện để không ngừng nâng cao năng lực, phẩm chất, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa công tác đào tạo, bồi dưỡng với công tác tổ chức, cán bộ từ khâu quy hoạch, bố trí, sử dụng, đánh giá đến luân chuyển, bổ nhiệm; tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng. Bộ Tài chính đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác đào tạo, bồi dưỡng, coi đây là xu hướng tất yếu nhằm mở rộng cơ hội học tập, nâng cao chất lượng, tiết kiệm chi phí và đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại.

Hàng năm, trên cơ sở nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng của công chức, viên chức trong toàn ngành và các quy định hiện hành, Bộ Tài chính đã ban hành kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức; đồng thời, có văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các tổ chức, đơn vị thuộc Bộ triển khai thực hiện nhằm kịp thời trang bị kiến thức mới, kỹ năng nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ngành. Trong đó, triển khai nhiều nội dung đào tạo, bồi dưỡng về lý luận chính trị, quốc phòng, an ninh, kiến thức, kỹ năng quản lý nhà nước, kiến thức kỹ năng theo yêu cầu vị trí việc làm, ngoại ngữ, kiến thức và kỹ năng cơ bản về chuyển đổi số, ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác quản lý nhà nước, cập nhật kiến thức, nghiệp vụ công nghệ thông tin, an toàn, an ninh thông tin mạng ... cho cán bộ công chức, viên chức đáp ứng nhiệm vụ trước và sau sắp xếp. Hàng năm, Bộ Tài chính đã tổ chức đào tạo, bồi dưỡng và cử đi đào tạo, bồi dưỡng bình quân trên 80.000 lượt cán bộ, công chức, viên chức và người lao động.

Ngoài ra, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 3756/QĐ-BTC ngày 06/11/2025 phê duyệt Đề án “Phát triển đội ngũ trí thức ngành tài chính đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững trong giai đoạn mới” nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ trí thức ngành tài chính (tăng tỷ lệ trí thức có trình độ sau đại học, hình thành các chuyên gia trong lĩnh vực trọng điểm: chuyển đổi số, tài chính xanh, hội nhập quốc tế...) đáp ứng yêu cầu cải cách thể chế, hiện đại hóa quản lý tài chính công và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.

Trong công tác quy hoạch cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, triển khai các quy định của Đảng, Nhà nước, Ban Thường vụ Đảng ủy, Lãnh đạo Bộ Tài chính luôn quan tâm, chỉ đạo sát sao, kịp thời ban hành các Quy chế, quy trình công tác cán bộ, trong đó có công tác quy hoạch và hướng dẫn triển khai để thống nhất thực hiện trong toàn ngành. Theo đó, đến nay công tác quy hoạch cán bộ ngành tài chính đã đi vào nề nếp và triển khai theo đúng quy trình, đầy đủ các bước theo quy định của Trung ương đảng và quy định của pháp luật, thực hiện công khai, dân chủ, bảo đảm chặt chẽ, phát huy được vai trò của quần chúng, các tổ chức đoàn thể và trách nhiệm của cấp uỷ, lãnh đạo đơn vị; vừa có sự kế thừa, vừa có sự phát triển mới; công chức, viên chức được đưa vào quy hoạch dần được trẻ hoá và đáp ứng được nhu cầu bổ nhiệm khi cần thiết. Công chức, viên chức được quy hoạch đều là những người có năng lực công tác tốt, trình độ chuyên môn, tinh thần trách nhiệm và ý thức tự giác trong thực thi công vụ, có triển vọng phát triển, được đơn vị tín nhiệm, đáp ứng đủ tiêu chuẩn, điều kiện khi bổ nhiệm.

Việc tổ chức thực hiện tốt công tác quy hoạch cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp của ngành tài chính trong thời gian qua đã đảm bảo đủ nguồn nhân sự cần thiết, tạo sự chủ động trong công tác cán bộ của các đơn vị; gắn công tác quy hoạch với công tác đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển cán bộ sau khi quy hoạch, tạo nguồn cán bộ đủ về số lượng và chất lượng, kịp thời đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ khi phát sinh, bảo đảm lựa chọn được những cán bộ lãnh đạo có đủ bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn cao và kinh nghiệm công tác phù hợp, qua đó góp phần bảo đảm an ninh kinh tế trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay theo đúng chỉ đạo của Trung ương Đảng tại Chỉ thị số 12-CT/TW.

Hoàn thiện thể chế tài chính vì an ninh kinh tế trong thời kỳ mới:

- Đề xuất hoàn thiện hơn cơ chế, chính sách liên quan đến lĩnh vực tài chính phù hợp với tinh thần Chỉ thị số 12-CT/TW và yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế trong thời kỳ mới?

- Viện trưởng TS Nguyễn Như Quỳnh: Hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính trong thời gian tới cần hướng tới xây dựng nền tài chính quốc gia phát triển ổn định, bền vững, có khả năng chống chịu cao; bảo đảm nguồn lực thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; đồng thời giữ vững an ninh tài chính quốc gia. Trong thời gian tới, ngành tài chính cần tập trung vào các định hướng sau:

Một là, hoàn thiện cơ chế phối hợp chính sách nhằm giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn của nền kinh tế: Việt Nam cần tiếp tục nâng cao hiệu quả phối hợp giữa chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ, chính sách đầu tư, thương mại, giá cả và các chính sách kinh tế vĩ mô khác. Việc xây dựng và điều hành chính sách tài chính cần đồng thời đáp ứng các yêu cầu: hỗ trợ tăng trưởng, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn, duy trì an toàn nợ công và chủ động ứng phó với biến động từ bên ngoài.

Cần tăng cường trao đổi thông tin, phân tích tác động liên ngành và xây dựng các kịch bản điều hành thống nhất, nhất là trong trường hợp xuất hiện các cú sốc về giá năng lượng, tỷ giá, lãi suất, thương mại, chuỗi cung ứng và dòng vốn quốc tế. Đây là điều kiện quan trọng để hạn chế tình trạng chính sách phản ứng chậm, thiếu đồng bộ hoặc làm phát sinh rủi ro đối với an ninh tài chính quốc gia.

Hai là, củng cố nền tảng tài khóa và nâng cao khả năng chống chịu của nền tài chính quốc gia: Chính sách tài khóa cần được điều hành chủ động, linh hoạt, có trọng tâm, trọng điểm; vừa hỗ trợ thực hiện các mục tiêu tăng trưởng, vừa bảo đảm an toàn tài chính quốc gia trong trung và dài hạn. Theo đó, cần: (i) Nâng cao chất lượng, tính bền vững của nguồn thu ngân sách nhà nước; mở rộng cơ sở thu, tăng cường quản lý thu, chống thất thu, chuyển giá và gian lận thương mại; (ii) Cơ cấu lại chi ngân sách nhà nước theo hướng ưu tiên chi đầu tư phát triển, chi cho con người, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội và dự trữ quốc gia; (iii) Triệt để tiết kiệm chi thường xuyên, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và hạn chế phân bổ nguồn lực dàn trải, trùng lặp, kém hiệu quả; (iv) Củng cố dư địa tài khóa để Nhà nước có đủ khả năng ứng phó với thiên tai, dịch bệnh, biến động địa chính trị, suy giảm kinh tế và các tình huống đột xuất khác.

Ba là, kiểm soát chặt chẽ bội chi, nợ công và các nghĩa vụ tài chính tiềm ẩn: Tiếp tục thực hiện nghiêm các mục tiêu, giới hạn an toàn về bội chi và nợ công; tăng cường quản lý rủi ro trong huy động, sử dụng vốn vay và trả nợ công; chủ động điều hành cơ cấu vay, kỳ hạn vay, lãi suất và thời điểm vay phù hợp với diễn biến thị trường. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng đánh giá các nghĩa vụ nợ dự phòng, rủi ro tài khóa từ hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư và các cam kết có khả năng làm phát sinh nghĩa vụ NSNN. Việc công khai, minh bạch thông tin nợ công và tăng cường quản trị rủi ro sẽ góp phần giữ vững tín nhiệm quốc gia, an toàn nợ công và an ninh tài chính quốc gia.

Bốn là, tăng cường năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm rủi ro kinh tế - tài chính: Cần từng bước xây dựng hệ thống giám sát tổng hợp, có khả năng phát hiện sớm các nguy cơ ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn tài chính quốc gia. Hệ thống này cần theo dõi thường xuyên các chỉ tiêu về thu-chi NSNN, bội chi, nợ công, nghĩa vụ nợ dự phòng, thị trường tài chính, hoạt động của doanh nghiệp nhà nước và các biến động kinh tế quốc tế có khả năng tác động đến Việt Nam.

Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu kinh tế - tài chính, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan có liên quan; ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các mô hình dự báo trong nhận diện, lượng hóa và xây dựng kịch bản ứng phó rủi ro. 

Năm là, phát triển thị trường tài chính theo hướng đồng bộ, hiện đại, minh bạch và bền vững: Theo định hướng của Chiến lược tài chính đến năm 2030, cần tiếp tục phát triển cân bằng giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn; nâng cao khả năng cung ứng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế; tăng cường tính công khai, minh bạch và kỷ luật thị trường. Đồng thời, theo tinh thần Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam, việc phát triển các sản phẩm, dịch vụ tài chính mới (trong đó có tài sản số) cần gắn với xây dựng khuôn khổ quản lý, giám sát phù hợp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư và người dân; đồng thời phòng ngừa nguy cơ phát sinh rủi ro hệ thống, đặc biệt là các rủi ro mới từ tài chính số, tài sản số, giao dịch xuyên biên giới, tội phạm công nghệ cao và an ninh dữ liệu tài chính.

Sáu là, chủ động hội nhập có chọn lọc, bảo đảm an ninh tài chính và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế. Nâng cao cơ chế đánh giá tác động các cam kết tài chính quốc tế đối với các lĩnh vực quản lý nhà nước. Tăng cường giám sát, cảnh báo sớm rủi ro tài chính xuyên biên giới và phối hợp chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan. Hoàn thiện chính sách thuế, hải quan phù hợp kinh tế số, kiểm soát chuyển giá và xói mòn cơ sở thuế. Nâng cao hiệu quả hợp tác tài chính quốc tế theo hướng chủ động tham gia xây dựng chuẩn mực, đa dạng hóa đối tác và nguồn vốn. Hoàn thiện thể chế thị trường tài chính theo chuẩn quốc tế, tăng minh bạch và năng lực giám sát.

Tài chính vững mạnh - Bệ đỡ cho một việt nam độc lập - Tự chủ và thịnh vượng:

- Tầm nhìn dài hạn của ngành tài chính trong việc gắn kết chặt giữa phát triển kinh doanh và nhiệm vụ giữ vững an ninh kinh tế, đóng góp vào sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước?

- Tầm nhìn dài hạn của ngành tài chính là xây dựng một hệ thống tài chính quốc gia vững mạnh, minh bạch, linh hoạt, hiện đại, có khả năng chống chịu cao trước các rủi ro mới trong bối cảnh hội nhập quốc tế và bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia.

Trong đó, tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển, khơi thông các nguồn lực, xây dựng chính sách tài khóa có trọng tâm, trọng điểm; phát triển thị trường tài chính và dịch vụ tài chính đồng bộ, hiện đại, minh bạch, bền vững; quản lý chặt chẽ bội chi, nợ công; củng cố dư địa tài khóa và nâng cao khả năng ứng phó với các biến động, rủi ro trong và ngoài nước. Việc gắn phát triển sản xuất, kinh doanh với bảo đảm an ninh kinh tế cần được thực hiện trên nguyên tắc: chính sách tài chính vừa tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, bình đẳng và minh bạch, vừa bảo đảm kỷ luật tài chính, an toàn nợ công, an toàn thị trường tài chính và các cân đối lớn của nền kinh tế. Qua đó, ngành tài chính góp phần củng cố nền tảng kinh tế vĩ mô, tăng cường tính độc lập, tự chủ và khả năng chống chịu của nền kinh tế, phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững.

Xin cảm  ơn Viện trưởng!