Điều khiến nhiều người giật mình không chỉ là số lượng kim cương được đưa vào Việt Nam hay giá trị đặc biệt lớn của vụ án, mà trong số 22 bị can trên có ông Đặng Ngọc Thảo, nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ Lab thuộc Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ), bị khởi tố về hành vi buôn lậu.

Theo thông tin doanh nghiệp công bố, P-Lab vận hành theo tiêu chuẩn ISO/IEC 17025, áp dụng các tiêu chuẩn giám định quốc tế, trong đó có GIA và là một trong số ít đơn vị được phép xác định hàm lượng vàng trang sức phục vụ giải quyết tranh chấp.

Theo cơ quan điều tra, Đặng Ngọc Thảo bị cáo buộc có liên quan đến hoạt động giám định trong đường dây buôn lậu. Vụ án hiện vẫn đang trong quá trình tiếp tục mở rộng điều tra.

Sự việc không chỉ ảnh hưởng đến một doanh nghiệp mà còn làm dấy lên nỗi băn khoăn của hàng triệu người tiêu dùng: viên kim cương mình đang sở hữu có thực sự đúng như những gì được giới thiệu hay không?

Kim cương là loại hàng hóa rất đặc biệt. Người mua có thể bỏ ra vài trăm triệu, thậm chí vài tỷ đồng, nhưng gần như không có khả năng tự xác định đó là kim cương tự nhiên hay nhân tạo, thật hay giả, chất lượng có đúng như quảng cáo hay không.

Khác với vàng có thể kiểm tra tuổi vàng, cân trọng lượng hoặc đối chiếu giá thị trường; khác với bất động sản có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và hệ thống đăng ký pháp lý rõ ràng, giá trị của một viên kim cương lại phụ thuộc rất lớn vào kết quả giám định và chứng thư đi kèm.

Nói cách khác, người tiêu dùng đang mua bằng niềm tin.

Điều đáng lo là niềm tin ấy có thể bị lợi dụng nếu hoạt động giám định không được kiểm soát chặt chẽ hoặc nếu chứng thư bị sử dụng sai mục đích. Khi đó, người chịu thiệt hại đầu tiên không phải doanh nghiệp hay cơ quan quản lý mà chính là khách hàng, những người bỏ ra số tiền rất lớn để mua một tài sản mà bản thân không đủ khả năng kiểm chứng.

Không ít gia đình mua kim cương với suy nghĩ đây là tài sản tích lũy lâu dài, là của hồi môn cho con cháu hoặc là tài sản có thể chuyển nhượng khi cần thiết. Nhưng nếu đến lúc bán lại mới phát hiện viên đá không đúng chất lượng, chứng thư không được thị trường chấp nhận hoặc nguồn gốc không rõ ràng thì giá trị tài sản có thể giảm rất lớn, thậm chí khó giao dịch.

Chính vì vậy, vụ án này đặt ra một bài học rất quan trọng: tài sản càng có giá trị thì càng không thể mua chỉ bằng niềm tin.

Người tiêu dùng chỉ nên quyết định giao dịch khi sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm định bởi tổ chức có uy tín, có hóa đơn chứng từ đầy đủ, có chính sách bảo hành, thu mua lại và chịu trách nhiệm rõ ràng từ đơn vị bán hàng. Nếu còn bất kỳ nghi ngờ nào về nguồn gốc hoặc chất lượng sản phẩm, lựa chọn an toàn nhất là chưa nên mua.

Đây không phải là lời khuyên tẩy chay thị trường kim cương. Ngược lại, một thị trường phát triển bền vững chỉ có thể tồn tại khi niềm tin của khách hàng được xây dựng trên sự minh bạch, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát hiệu quả.

Từ góc độ quản lý nhà nước, vụ án cũng là lời cảnh báo cần rà soát chặt chẽ hơn hoạt động nhập khẩu, kinh doanh và giám định đá quý; đồng thời tăng cường chế tài đối với các hành vi lợi dụng hoạt động kiểm định để hợp thức hóa hàng hóa hoặc xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng.

Thương hiệu lớn là một yếu tố để tham khảo, nhưng không phải là sự bảo đảm tuyệt đối. Trong mọi giao dịch có giá trị cao, người tiêu dùng không nên đặt toàn bộ niềm tin vào quy mô hay danh tiếng của doanh nghiệp mà cần quan tâm đến tính minh bạch của sản phẩm và các căn cứ pháp lý đi kèm.

Trước một món hàng có giá trị hàng trăm triệu hay hàng tỷ đồng mà chính người mua không thể tự khẳng định được thật hay giả, đúng chất lượng hay không, thì sự thận trọng luôn là lựa chọn khôn ngoan nhất.

Đừng mua kim cương chỉ vì tin vào những lời quảng cáo, cùng đừng mua vì quy mô và danh tiếng doanh nghiệp, vì nó không phải là sự bảo đảm tuyệt đối. Hãy chỉ mua khi có đủ cơ sở để tin rằng giá trị của viên kim cương được bảo đảm bằng sự minh bạch, bằng trách nhiệm pháp lý của người bán và bằng một hệ thống giám định đáng tin cậy, chỉ khi đó, niềm tin của người tiêu dùng mới thực sự có giá trị.