Sự bùng nổ thương mại điện tử và “vùng xám” ý thức pháp luật

Trong những năm gần đây, sự phát triển của công nghệ số và các nền tảng mạng xã hội đã mở ra không gian kinh doanh trực tuyến vô cùng rộng lớn. Hình thức livestream bán hàng, tiếp thị liên kết (affiliate) hay xây dựng thương hiệu cá nhân để chốt đơn đã trở thành sinh kế của hàng trăm nghìn người, từ các tiểu thương nhỏ lẻ đến những người có sức ảnh hưởng lớn (KOL, KOC).

Tuy nhiên, đằng sau nguồn doanh thu nghìn đơn mỗi ngày là một "vùng xám" về ý thức tuân thủ pháp luật. Không ít cá nhân lầm tưởng rằng không gian mạng là thế giới ảo, nơi những lời nói quá, những kịch bản phóng đại công dụng sản phẩm chỉ là "chiêu trò marketing" vô hại.

Cấu thành tội phạm và chế tài xử lý hiện hành

Tội lừa dối khách hàng theo Bộ luật Hình sự: Theo quy định tại Điều 198 Bộ luật Hình sự, người nào mua, bán hàng mà cân, đong, đo, đếm, tính gian, dùng thủ đoạn gian dối hoặc gian dối về chất lượng hàng hóa, dịch vụ thu lợi bất chính lớn hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, sẽ phải đối mặt với các mức chế tài rất nặng.

Hình phạt: Tùy thuộc vào số tiền thu lợi bất chính và tính chất hậu quả, khung hình phạt có thể là phạt tiền từ hàng chục triệu đến hàng trăm triệu đồng, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù có thời hạn.

Trách nhiệm liên đới của đồng phạm trong chuỗi phân phối số: Trong các chiến dịch kinh doanh trực tuyến quy mô lớn, hoạt động không chỉ dựa vào một cá nhân đứng tên sở hữu. Dưới góc độ pháp lý về đồng phạm (Điều 17 Bộ luật Hình sự), cơ quan điều tra sẽ tiếp tục làm rõ vai trò của toàn bộ ê-kíp:

Những người trực tiếp xây dựng kịch bản quảng cáo sai sự thật. Những cá nhân tham gia livestream, hô hào, cam kết tính năng không có thực của sản phẩm. Các đối tượng tham gia phân chia lợi nhuận, quản lý dòng tiền từ hoạt động bán hàng. Bất kỳ ai có sự bàn bạc, giúp sức hoặc cùng hưởng lợi từ hành vi gian dối đều có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với tư cách đồng phạm tương ứng với vai trò của mình.

Vi phạm Luật Quảng cáo và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Bên cạnh chế tài hình sự, hành vi trên còn vi phạm các quy định chuyên ngành:

Luật Quảng cáo: Nghiêm cấm hành vi quảng cáo có thông tin gian dối, gây hiểu lầm về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh; quảng cáo sản phẩm tác động đến sức khỏe mà không có giấy phép hoặc thổi phồng công dụng như thuốc chữa bệnh.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin chính xác, trung thực về hàng hóa, dịch vụ và có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại khi hàng hóa không đúng như cam kết.

4 nguyên tắc quan trọng để kinh doanh an toàn trên mạng

Các chuyên gia pháp lý đưa ra những khuyến nghị thực tế nhằm giúp các chủ thể kinh doanh, nhà sáng tạo nội dung và doanh nghiệp thương mại điện tử hoạt động an toàn, bền vững:

Thứ nhất, minh bạch hóa hồ sơ pháp lý sản phẩm: Mọi sản phẩm đưa ra thị trường, đặc biệt là các sản phẩm tiếp xúc trực tiếp với cơ thể con người (mỹ phẩm, dung dịch vệ sinh, thực phẩm chức năng), bắt buộc phải có đầy đủ giấy phép lưu hành, phiếu kiểm nghiệm chất lượng do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp. Tuyệt đối không tự ý gán ghép hoặc phóng đại công dụng y dược vượt quá nội dung đã được cơ quan y tế phê duyệt.

Thứ hai, chuẩn hóa nội dung truyền thông và quảng cáo: Các kịch bản livestream, video ngắn hay bài viết PR phải dựa trên tính năng thực tế của sản phẩm. Người làm nội dung cần kiểm tra kỹ các thông số kỹ thuật, giấy chứng nhận hợp chuẩn hợp quy trước khi phát ngôn công khai trước công chúng.

Thứ ba, thiết lập cơ chế kiểm định độc lập đối với KOLs/KOCs: Những người có ảnh hưởng khi nhận hợp đồng quảng cáo phải chịu trách nhiệm đạo đức và pháp lý trước người theo dõi của mình. Việc nhận tiền để quảng cáo bất chấp chất lượng sản phẩm là hành vi tự đẩy mình vào rủi ro pháp lý khôn lường.

Thứ tư, xây dựng hệ thống quản trị rủi ro tuân thủ (Compliance): Các doanh nghiệp thương mại điện tử quy mô vừa và nhỏ nên thiết lập bộ phận hoặc thuê chuyên gia tư vấn pháp chế thường xuyên để rà soát toàn bộ quy trình từ khâu nhập hàng, kiểm định chất lượng đến nội dung phát ngôn truyền thông, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các nguy cơ vi phạm pháp luật từ trong trứng nước.

Vụ án "Cô giáo Hương" và sản phẩm Loramen là lời cảnh tỉnh rõ ràng cho những ai muốn kiếm tiền nhanh bằng cách gian dối trên mạng. Kinh doanh chân chính và thượng tôn pháp luật mới là con đường bền vững duy nhất. Đừng bao giờ đánh đổi tự do và danh dự chỉ vì những lợi ích trước mắt.