“Doanh nghiệp ma” - vỏ bọc cho hành vi phạm tội

Qua đấu tranh, Công an Đồng Nai đã triệt phá 3 chuyên án lớn liên quan đến hành vi mua bán trái phép hóa đơn, khởi tố 4 vụ án với 84 bị can về tội “Mua bán trái phép hóa đơn” theo Điều 203 Bộ luật Hình sự.

Kết quả điều tra xác định các đối tượng đã thành lập hơn 165 “doanh nghiệp ma”, sử dụng các pháp nhân này để xuất bán trái phép hơn 54.000 tờ hóa đơn, với tổng số tiền lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng. Đáng chú ý, hơn 7.000 công ty, doanh nghiệp trên cả nước được xác định có liên quan đến hoạt động mua bán, sử dụng hóa đơn trái phép.

Những con số trên cho thấy tình trạng lợi dụng pháp nhân doanh nghiệp để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật đang diễn biến phức tạp, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Trong đó, việc thuê, nhờ hoặc lôi kéo những người không trực tiếp kinh doanh đứng tên thành lập doanh nghiệp là một trong những cách thức được các đối tượng sử dụng để tạo vỏ bọc pháp lý, che giấu người thực sự tổ chức và điều hành hoạt động phạm tội.

Việc thành lập doanh nghiệp ngày càng thuận lợi đã tạo điều kiện cho người dân và tổ chức đầu tư, sản xuất, kinh doanh, góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, một số đối tượng đã lợi dụng chính sự thuận lợi này để thành lập các pháp nhân phục vụ mục đích bất hợp pháp.

Thủ đoạn phổ biến là tìm những người không có nhu cầu kinh doanh nhưng sẵn sàng đứng tên thành lập doanh nghiệp để nhận tiền. Người được thuê có thể không bỏ vốn, không trực tiếp điều hành, không tổ chức sản xuất, kinh doanh nhưng vẫn đứng tên trên hồ sơ đăng ký. Sau khi hoàn tất thủ tục, doanh nghiệp được giao cho những người thực sự đứng phía sau quản lý và sử dụng.

Những doanh nghiệp này thường không có hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế hoặc hoạt động không tương xứng với ngành nghề, quy mô đăng ký. Pháp nhân sau đó có thể được sử dụng để phát hành hóa đơn, tạo lập chứng từ khống, hợp thức hóa các giao dịch không có thật, gian lận, trốn thuế hoặc che giấu hoạt động kinh doanh trái pháp luật. Đây là dạng “doanh nghiệp ma” đang được cơ quan chức năng cảnh báo.

Việc sử dụng người khác đứng tên giúp các đối tượng hạn chế nguy cơ lộ danh tính của người trực tiếp điều hành. Thông qua các pháp nhân này, các đối tượng có thể thực hiện giao dịch, mở và sử dụng tài khoản ngân hàng, đăng ký tài khoản thuế điện tử, phát hành hóa đơn, ký kết giấy tờ dưới danh nghĩa doanh nghiệp.

Tại Đồng Nai, kết quả đấu tranh 3 chuyên án lớn cho thấy thủ đoạn này có thể được tổ chức với quy mô rất lớn. Hơn 165 “doanh nghiệp ma” đã được thành lập và sử dụng để xuất bán trái phép trên 54.000 hóa đơn. Hoạt động này còn liên quan đến hơn 7.000 doanh nghiệp trên cả nước, cho thấy tính chất liên tỉnh, liên địa bàn và mức độ phức tạp của các đường dây mua bán, sử dụng hóa đơn trái phép.

Để tìm người đứng tên doanh nghiệp, các đối tượng thường đưa ra những lời mời chào hấp dẫn, đánh vào tâm lý muốn có thêm thu nhập nhưng không phải bỏ vốn hoặc lao động nhiều. Chẳng hạn, người dân có thể được đề nghị: “Chỉ cần đứng tên thành lập công ty, không phải kinh doanh, không phải làm gì nhưng vẫn được trả tiền”.

Một số trường hợp còn đề nghị thuê hoặc mượn căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, chữ ký, chữ ký số, tài khoản thuế điện tử, con dấu hoặc các giấy tờ liên quan đến doanh nghiệp. Với người thiếu cảnh giác, đây có thể được xem là một công việc đơn giản để nhận khoản tiền trước mắt.

Tuy nhiên, phía sau những lời mời này có thể là cả một đường dây đang tìm cách tạo lập hàng loạt pháp nhân để phục vụ hoạt động phạm tội. Người đứng tên có thể không biết doanh nghiệp của mình được sử dụng vào việc gì, nhưng khi cơ quan chức năng phát hiện sai phạm, thông tin của người đứng tên vẫn có thể trở thành nội dung cần được xác minh, làm rõ.

Đáng lưu ý, việc không trực tiếp điều hành doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc người đứng tên đương nhiên được miễn trách nhiệm. Việc đứng tên hộ, cho thuê, cho mượn hoặc cung cấp thông tin, giấy tờ để người khác sử dụng vào hoạt động vi phạm pháp luật có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý, tùy thuộc tính chất, mức độ và hành vi cụ thể.

Do đó, người dân không nên chủ quan với suy nghĩ “chỉ đứng tên” hoặc “không trực tiếp làm”. Nếu thông tin cá nhân, chữ ký hoặc quyền kiểm soát doanh nghiệp bị lợi dụng để gian lận, trốn thuế, mua bán trái phép hóa đơn hay thực hiện các hành vi vi phạm khác, người đứng tên có thể phải giải trình và đối mặt với những hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

Chủ động phòng ngừa, không trở thành người tiếp tay

Cơ quan Công an khuyến cáo người dân tuyệt đối không vì một khoản tiền trước mắt mà đứng tên thành lập doanh nghiệp cho người khác khi bản thân không thực sự có nhu cầu kinh doanh. Đây là nguyên tắc quan trọng để tự bảo vệ mình trước thủ đoạn lợi dụng pháp nhân doanh nghiệp.

Người dân cũng không nên cho thuê, cho mượn căn cước công dân, giấy tờ tùy thân hoặc cung cấp thông tin cá nhân để người khác sử dụng vào việc đăng ký doanh nghiệp mà mình không trực tiếp quản lý. Những thông tin này có thể trở thành công cụ để các đối tượng thiết lập giao dịch ngoài tầm kiểm soát của người đứng tên.

Đối với doanh nghiệp do mình đứng tên, chủ sở hữu hoặc người đại diện theo pháp luật cần trực tiếp quản lý, kiểm soát các công cụ quan trọng như tài khoản ngân hàng, chữ ký số, tài khoản thuế điện tử, con dấu và hồ sơ pháp lý. Không nên giao toàn bộ quyền kiểm soát cho người khác trong khi bản thân vẫn đứng tên chủ doanh nghiệp hoặc người đại diện theo pháp luật.

Một vấn đề đặc biệt cần lưu ý là việc ký hợp đồng, hóa đơn, chứng từ hoặc hồ sơ. Người dân không được ký khống hoặc ký vào những giấy tờ chưa hiểu rõ nội dung, nguồn gốc và mục đích sử dụng. Chữ ký trên hồ sơ doanh nghiệp có thể bị lợi dụng để hợp thức hóa những giao dịch không có thật, vì vậy mọi tài liệu trước khi ký cần được kiểm tra kỹ.

Nếu thực sự có nhu cầu thành lập doanh nghiệp, chủ sở hữu hoặc người đại diện theo pháp luật cần nắm rõ hoạt động của doanh nghiệp, từ lĩnh vực kinh doanh, đối tác, tài khoản giao dịch đến việc sử dụng hóa đơn và thực hiện nghĩa vụ thuế. Việc trực tiếp quản lý không chỉ giúp doanh nghiệp hoạt động đúng quy định mà còn hạn chế nguy cơ bị người khác lợi dụng pháp nhân.

Người dân cần đặc biệt cảnh giác khi nhận được lời mời thành lập doanh nghiệp nhưng không phải bỏ vốn, không phải điều hành và vẫn được trả tiền. Đây là dấu hiệu bất thường cần được xem xét thận trọng. Những yêu cầu như giao căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, chữ ký số, tài khoản thuế điện tử, con dấu hoặc ký các giấy tờ chưa rõ mục đích cũng cần được từ chối.

Khi phát hiện hoặc được mời chào tham gia thành lập “doanh nghiệp ma”, mua bán hóa đơn hoặc những hoạt động có dấu hiệu bất thường, người dân cần chủ động từ chối và thông báo cho cơ quan Công an hoặc cơ quan chức năng có thẩm quyền để được hướng dẫn, xử lý. Việc cung cấp thông tin kịp thời không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn góp phần ngăn chặn các đường dây tội phạm.

Qua các vụ án được phát hiện tại Đồng Nai, có thể thấy “doanh nghiệp ma” không phải những pháp nhân đơn lẻ mà có thể trở thành mắt xích trong các đường dây mua bán hóa đơn, gian lận thuế với quy mô lớn. Việc lôi kéo người khác đứng tên giúp các đối tượng che giấu người điều hành thực sự, đồng thời tạo điều kiện thực hiện các giao dịch bất hợp pháp trên danh nghĩa doanh nghiệp.

Điều 203 Bộ luật Hình sự quy định về hành vi liên quan đến hóa đơn.

Hành vi “In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước” được quy định tại Điều 203 Bộ luật Hình sự. Trong vụ việc tại Đồng Nai, các bị can bị khởi tố về tội “Mua bán trái phép hóa đơn” theo điều luật này.

Theo đó, người thực hiện hành vi in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy thuộc vào tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi. Vì vậy, việc cho người khác mượn danh nghĩa, giấy tờ hoặc quyền kiểm soát doanh nghiệp để thực hiện các giao dịch trái pháp luật tiềm ẩn rủi ro rất lớn.

Mỗi người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ giấy tờ, thông tin cá nhân và quyền kiểm soát đối với doanh nghiệp do mình đứng tên. Không nên coi việc “đứng tên hộ” là một việc làm đơn giản, không liên quan đến trách nhiệm pháp lý.

Chủ động nhận diện thủ đoạn, bảo vệ thông tin cá nhân, không giao quyền kiểm soát doanh nghiệp cho người khác, không ký khống giấy tờ và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật là cách thiết thực để bảo vệ bản thân, gia đình, doanh nghiệp, đồng thời góp phần giữ gìn môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.