Theo Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND năm 2015, tham gia bầu cử là quyền chính trị cơ bản của công dân, đồng thời là nghĩa vụ và trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân nhằm lựa chọn những người đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân tại Quốc hội và HĐND các cấp, qua đó trực tiếp tham gia xây dựng bộ máy Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa "của dân, do dân, vì dân".

Điều 2 của Luật quy định rõ: tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND các cấp theo quy định của pháp luật. Quy định này khẳng định nguyên tắc phổ thông, bình đẳng trong bầu cử; mọi công dân đủ điều kiện đều bình đẳng trong thực hiện quyền chính trị của mình, không phân biệt dân tộc, giới tính, tín ngưỡng, tôn giáo, thành phần xã hội hay trình độ học vấn.

Hiện nay, pháp luật không quy định xử phạt đối với trường hợp cử tri không tham gia bỏ phiếu bầu cử. Điều này có nghĩa là nếu cử tri vì lý do cá nhân không đi bầu cử được thì sẽ không bị xử phạt hành chính.

Việc không tham gia bầu cử đồng nghĩa với việc cử tri không thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân của mình trong hoạt động bầu cử.

Mặc dù không bị xử phạt hành chính, nhưng trên thực tế, đối với một số đối tượng như cán bộ, công chức, viên chức, đảng viên,... không tham gia bầu cử có thể bị xem xét trong phạm vi kỷ luật nội bộ của tổ chức.

Tại nhiều cơ quan, đơn vị, việc tham gia bầu cử được xem là trách nhiệm chính trị và nghĩa vụ của cán bộ, đảng viên. Vì vậy, nếu không tham gia bỏ phiếu mà không có lý do chính đáng, cá nhân có thể bị nhắc nhở, phê bình, khiển trách hoặc xem xét đánh giá trong quá trình xếp loại thi đua.

Đối với học sinh, sinh viên, ở một số trường học cũng yêu cầu tham gia đầy đủ các hoạt động chính trị – xã hội, trong đó có bầu cử. Việc không tham gia có thể ảnh hưởng lớn đến việc xét hạnh kiểm hoặc đánh giá điểm rèn luyện, tùy theo quy định của từng trường.

Vì vậy, mỗi cử tri cần nhận thức đầy đủ về trách nghiệm của mình và tham gia bỏ phiếu bầu cử đầy đủ để góp phần lựa chọn ra những người đủ phẩm chất, năng lực, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân.

Thực hiện nghiêm túc quyền và nghĩa vụ trong bầu cử thể hiện tinh thần trách nhiệm của mỗi công dân đối với đất nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.

Dù pháp luật không quy định xử phạt đối với trường hợp không đi bầu cử, các cơ quan đơn vị vẫn khuyến khích cử tri cần chủ động, tích cực tham gia bỏ phiếu để đóng góp vào thành công trong ngày hội lớn của toàn dân.