Chị Thu Hiền hỏi: Tôi đã tham gia BHXH bắt buộc nhiều năm nhưng hiện phải nghỉ việc do công ty giải thể. Tôi muốn tiếp tục đóng BHXH để không bị gián đoạn quá trình tham gia và tăng mức lương hưu sau này. Tuy nhiên, tôi cũng đang có kế hoạch sinh con sau khi nghỉ việc và lo lắng không biết nếu tham gia BHXH tự nguyện hoặc nghỉ đóng một thời gian thì có còn được hưởng chế độ thai sản hay không? Trường hợp phải điều trị vô sinh hoặc mang thai bằng phương pháp hỗ trợ sinh sản thì điều kiện hưởng chế độ được quy định như thế nào? 

Nhiều người lao động sau khi chấm dứt hợp đồng băn khoăn việc có nên tham gia BHXH tự nguyện để duy trì quá trình đóng, tăng mức lương hưu sau này hay không. Bên cạnh đó, điều kiện hưởng chế độ thai sản khi nghỉ việc, điều trị vô sinh hoặc mang thai bằng phương pháp hỗ trợ sinh sản cũng là vấn đề được nhiều lao động quan tâm.

Có bắt buộc đóng BHXH tự nguyện khi nghỉ việc?

Sau nhiều năm tham gia BHXH bắt buộc, không ít người lao động lo lắng việc nghỉ việc giữa chừng có thể làm ảnh hưởng đến quyền lợi lương hưu sau này.

Một người lao động cho biết đã tham gia BHXH từ năm 2022 với mức tiền lương làm căn cứ đóng khá cao. Khi công ty có kế hoạch dừng hoạt động, người này muốn tiếp tục tham gia BHXH để duy trì mức đóng, kỳ vọng nâng mức lương hưu trong tương lai.

Theo cơ quan BHXH, khi không còn thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và chưa hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng, người lao động có thể lựa chọn tham gia BHXH tự nguyện.

Mức đóng BHXH tự nguyện được tính bằng 22% mức thu nhập tháng do người tham gia tự lựa chọn trong giới hạn pháp luật quy định. Người lao động có thể chủ động lựa chọn mức đóng phù hợp với khả năng tài chính để tích lũy thời gian tham gia và làm căn cứ tính lương hưu về sau.

Ngoài ra, người tham gia BHXH tự nguyện còn có thể được Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng tùy thuộc vào từng nhóm đối tượng. Phương thức đóng cũng khá linh hoạt như đóng hằng tháng, theo quý, 6 tháng, 12 tháng hoặc đóng trước cho nhiều năm theo quy định.

Tuy nhiên, cơ quan BHXH cũng lưu ý người lao động không bắt buộc phải đóng BHXH tự nguyện trong thời gian chờ tìm việc mới. Khoảng thời gian đã tham gia BHXH trước đó vẫn được bảo lưu và được cộng nối khi tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc tại nơi làm việc mới.

Việc tiếp tục đóng BHXH tự nguyện chỉ là lựa chọn dành cho những người muốn duy trì quá trình tham gia liên tục hoặc tăng mức tích lũy để hưởng lương hưu sau này.

BHXH tự nguyện không thay thế toàn bộ quyền lợi của BHXH bắt buộc

Một vấn đề khác được nhiều người quan tâm là sự khác biệt giữa BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc.

Theo quy định, BHXH tự nguyện hiện tập trung vào hai chế độ chính gồm hưu trí và tử tuất. Trong khi đó, người tham gia BHXH bắt buộc còn được hưởng nhiều chế độ khác như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, bảo hiểm y tế và các quyền lợi liên quan theo quy định.

Do đó, khi nghỉ việc, người lao động cần cân nhắc mục tiêu cá nhân để lựa chọn phương án phù hợp, thay vì mặc định rằng đóng BHXH tự nguyện sẽ duy trì toàn bộ quyền lợi như khi đang làm việc.

Nghỉ việc trước khi sinh vẫn có thể được hưởng thai sản trong một số trường hợp

Bên cạnh việc duy trì thời gian đóng BHXH, nhiều lao động nữ quan tâm đến việc nghỉ việc trước thời điểm sinh con có còn được hưởng chế độ thai sản hay không.

Một trường hợp giả định là lao động nữ đã tham gia BHXH nhiều năm, nghỉ việc trước khi sinh vài tháng và dự kiến sinh con vào năm sau. Người này lo lắng việc không tiếp tục đóng BHXH có thể khiến mất quyền lợi thai sản.

Theo cơ quan BHXH, điều kiện hưởng chế độ thai sản được xác định dựa trên thời gian tham gia BHXH trong khoảng thời gian nhất định trước khi sinh con. Người lao động cần đối chiếu thời gian đã đóng BHXH với quy định cụ thể để xác định mình có đủ điều kiện hay không.

Đáng chú ý, Luật BHXH mới bổ sung quyền lợi thai sản đối với người tham gia BHXH tự nguyện. Theo đó, người có thời gian tham gia BHXH tự nguyện hoặc kết hợp giữa BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện đủ điều kiện theo quy định có thể được hưởng trợ cấp thai sản.

tm-img-alt
Luật BHXH mới bổ sung quyền lợi thai sản đối với người tham gia BHXH tự nguyện. Ảnh: vtcnews.vn

Điều trị vô sinh, IVF: cần đáp ứng điều kiện gì?

Một số lao động nữ phải nghỉ việc để điều trị vô sinh hoặc thực hiện các phương pháp hỗ trợ sinh sản cũng đặt câu hỏi về quyền lợi thai sản.

Theo hướng dẫn của cơ quan BHXH, trường hợp nghỉ việc để điều trị vô sinh vẫn có thể được xem xét hưởng chế độ thai sản nếu đáp ứng đủ điều kiện về thời gian tham gia BHXH bắt buộc và có hồ sơ, giấy tờ y tế chứng minh quá trình điều trị theo quy định.

Đối với trường hợp mang thai bằng phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm và phải nghỉ việc để dưỡng thai, người lao động cần đáp ứng đồng thời các điều kiện liên quan đến thời gian đóng BHXH trước khi mang thai và số tháng đóng trong khoảng thời gian trước khi sinh.

Cơ quan BHXH cũng khẳng định người lao động không thể tự bỏ tiền để tiếp tục đóng BHXH bắt buộc nhằm "giữ" điều kiện hưởng thai sản. BHXH bắt buộc chỉ phát sinh khi người lao động thuộc nhóm đối tượng tham gia theo quy định, có quan hệ lao động và hưởng tiền lương.

Chủ động tìm hiểu để bảo vệ quyền lợi

Các quy định về BHXH hiện nay mở rộng nhiều lựa chọn cho người lao động, đặc biệt trong việc bảo lưu thời gian tham gia, tham gia BHXH tự nguyện hoặc tiếp tục tích lũy để hưởng lương hưu.

Tuy nhiên, mỗi chế độ BHXH có điều kiện riêng. Người lao động cần kiểm tra kỹ quá trình đóng, thời điểm nghỉ việc, tình trạng tham gia BHXH và các giấy tờ liên quan để tránh bỏ lỡ quyền lợi hợp pháp của mình.

Việc hiểu đúng quy định không chỉ giúp người lao động đưa ra lựa chọn phù hợp sau khi nghỉ việc mà còn góp phần bảo đảm an sinh lâu dài trong tương lai.