Mẹ đơn thân có được ưu tiên mua nhà ở xã hội?

Luật Nhà ở năm 2023 quy định nhiều nhóm đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội, trong đó có người thu nhập thấp tại khu vực đô thị; công nhân, người lao động; cán bộ, công chức, viên chức và một số nhóm đối tượng khác.

Đáng chú ý, từ ngày 1/7, Luật Dân số năm 2025 sửa đổi, bổ sung Luật Nhà ở, bổ sung người có từ 2 con đẻ trở lên vào nhóm đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội.

Như vậy, một người mẹ đang nuôi con không mặc nhiên được mua nhà ở xã hội chỉ vì là mẹ đơn thân. Việc có được hưởng chính sách hay không phải căn cứ vào nhóm đối tượng cụ thể mà người này thuộc, chẳng hạn người thu nhập thấp tại đô thị, người lao động, cán bộ, công chức, viên chức hoặc trường hợp có từ 2 con đẻ trở lên theo quy định mới.

Đây là điểm cần lưu ý bởi chính sách nhà ở xã hội không được thiết kế theo tình trạng hôn nhân đơn thuần mà gắn với đối tượng chính sách và các điều kiện đi kèm.

Điều kiện về nhà ở: Không có nhà hoặc nhà quá chật

Đối với các nhóm đối tượng thuộc diện phải đáp ứng điều kiện về nhà ở, pháp luật hiện hành đặt ra yêu cầu người mua, thuê mua phải chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình tại tỉnh, thành phố nơi có dự án nhà ở xã hội; chưa mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội và chưa được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở tại địa phương đó.

Trường hợp đã có nhà nhưng diện tích nhà ở bình quân đầu người thấp hơn mức quy định thì vẫn có thể thuộc diện được xem xét. Theo Nghị định 100/2024/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung, trường hợp này được xác định khi diện tích nhà ở bình quân đầu người thấp hơn 15 m² sàn/người.

Việc tính diện tích bình quân được xác định trên cơ sở người đứng đơn, vợ hoặc chồng của người đó, cha mẹ và các con đăng ký thường trú tại căn nhà đó.

Với mẹ đơn thân, quy định này có ý nghĩa thực tế khá rõ. Nếu người mẹ đang có một căn nhà nhưng diện tích bình quân tính cho các thành viên trong hộ gia đình thấp hơn mức luật định thì không thể chỉ nhìn vào việc "đã có nhà" để kết luận người này không đủ điều kiện. Ngược lại, nếu đã có nhà đáp ứng điều kiện về diện tích thì việc thuộc diện mẹ đơn thân không tự động tạo ra ngoại lệ.

Điều kiện về thu nhập: Mẹ đơn thân có ngưỡng riêng

Một trong những vấn đề được quan tâm là người mẹ đang một mình nuôi con có được áp dụng mức thu nhập cao hơn hay không.

Theo quy định hiện hành, đối với một số nhóm như người thu nhập thấp tại đô thị, công nhân, người lao động và cán bộ, công chức, viên chức, điều kiện về thu nhập được xác định theo mức bình quân hàng tháng thực nhận.

Nếu người đứng đơn chưa kết hôn hoặc được xác nhận là độc thân, thu nhập bình quân hàng tháng thực nhận không quá 25 triệu đồng.

Trường hợp người đứng đơn chưa kết hôn hoặc được xác nhận là độc thân đang nuôi con dưới tuổi thành niên, mức thu nhập bình quân hàng tháng thực nhận không quá 35 triệu đồng.

Trong khi đó, trường hợp người đứng đơn đã kết hôn thì tổng thu nhập bình quân hàng tháng thực nhận của người đứng đơn và vợ hoặc chồng không quá 50 triệu đồng.

Quy định này cho thấy pháp luật đã có sự phân biệt nhất định đối với người độc thân đang nuôi con dưới tuổi thành niên. Đây là cơ sở quan trọng để một người mẹ đơn thân thuộc nhóm đối tượng được hưởng chính sách có thể xem xét điều kiện thu nhập khi đăng ký mua nhà ở xã hội.

Cần phân biệt "mẹ đơn thân" với "người có từ 2 con"

Điểm mới đáng chú ý từ ngày 1/7 là việc bổ sung người có từ 2 con đẻ trở lên vào nhóm đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội.

Tuy nhiên, chính việc bổ sung này đã phát sinh vấn đề pháp lý cần được làm rõ. Theo rà soát của cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng, việc sửa đổi Luật Nhà ở theo Luật Dân số dẫn đến cách hiểu khác nhau về việc người có từ 2 con đẻ trở lên có phải đáp ứng điều kiện về nhà ở và thu nhập để được hưởng chính sách hay không.

Nói cách khác, cần tránh cách hiểu đơn giản rằng cứ có 2 con trở lên là đương nhiên được mua nhà ở xã hội mà không cần xét các điều kiện khác.

Đây cũng là lý do cơ quan có thẩm quyền đang phải rà soát, làm rõ quy định liên quan trước khi hoàn thiện các mẫu giấy tờ và thủ tục áp dụng cho nhóm đối tượng mới.

Chính sách cần ưu tiên đúng người nhưng cũng phải dễ tiếp cận

Từ góc độ chính sách, việc bổ sung người có từ 2 con trở lên vào nhóm được hỗ trợ nhà ở xã hội cho thấy pháp luật đang có xu hướng gắn chính sách nhà ở với mục tiêu hỗ trợ gia đình và khuyến khích mức sinh. Tuy nhiên, khi một nhóm đối tượng mới được bổ sung, điều quan trọng không chỉ là ghi nhận quyền được hưởng chính sách mà còn phải xác định thật rõ điều kiện, hồ sơ và cách thức chứng minh.

Đối với mẹ đơn thân, vấn đề càng đáng quan tâm. Đây là nhóm có thể đồng thời rơi vào nhiều diện chính sách: người thu nhập thấp, người lao động và người đang trực tiếp nuôi con. Nếu quy định không được hướng dẫn thống nhất, người dân rất dễ lúng túng trong việc xác định mình thuộc diện nào, phải chứng minh điều kiện gì và áp dụng ngưỡng thu nhập nào.

Vì vậy, khi thực hiện chính sách nhà ở xã hội, không nên chỉ nhìn vào "hộ khẩu có nhà hay chưa" hoặc "thu nhập có dưới mức quy định hay không", mà cần xem xét đầy đủ đối tượng, điều kiện nhà ở, điều kiện thu nhập và các quy định chuyển tiếp, hướng dẫn mới.

Đặc biệt, với nhóm "người có từ 2 con đẻ trở lên" vừa được bổ sung, việc sớm có hướng dẫn thống nhất là cần thiết để tránh tình trạng cùng một trường hợp nhưng nơi tiếp nhận hồ sơ hiểu khác nhau. Chính sách an sinh chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi quyền được hưởng không chỉ được ghi nhận trên giấy mà còn có thể được người dân tiếp cận bằng một quy trình minh bạch, dễ hiểu và thống nhất.