Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong giải quyết thủ tục hành chính

Cổng thông tin một cửa quốc gia là nền tảng kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước với doanh nghiệp trong việc thực hiện các thủ tục liên quan đến xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa, phương tiện vận tải và các thủ tục chuyên ngành khác.

Trong quá trình triển khai Dự án Mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối Cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3, cơ quan chức năng đã tiến hành rà soát 188 thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của 9 bộ, ngành. Kết quả cho thấy có 65 thủ tục hành chính được phân cấp từ cơ quan Trung ương về địa phương giải quyết.

Các lĩnh vực được phân cấp gồm kiểm dịch động vật, thực vật, thú y, thủy sản và kiểm tra chất lượng hàng hóa nông, lâm, thủy sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường; quản lý hóa chất, xuất nhập khẩu, quá cảnh, xuất xứ hàng hóa và cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa của Bộ Công Thương; kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, dược phẩm, nguyên liệu làm thuốc, mỹ phẩm và thiết bị y tế của Bộ Y tế.

Bộ Xây dựng chủ yếu phân cấp các thủ tục liên quan đến phương tiện vận tải đường bộ về UBND cấp tỉnh thực hiện. Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nội vụ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng có các thủ tục được phân cấp trong phạm vi quản lý. Trong khi đó, việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp cơ bản không làm thay đổi thẩm quyền xử lý của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Quốc phòng; các thủ tục tiếp tục thực hiện theo mô hình cơ quan chuyên ngành.

Đây là bước cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về tăng cường phân quyền, phân cấp gắn với trách nhiệm của chính quyền địa phương. Thay vì tập trung xử lý tại các cơ quan Trung ương như trước đây, nhiều thủ tục sẽ được giải quyết ngay tại địa phương, giúp giảm tải cho cơ quan cấp trên, đồng thời rút ngắn thời gian tiếp nhận và xử lý hồ sơ.

Việc phân cấp không chỉ thể hiện sự đổi mới trong tư duy quản lý hành chính mà còn phù hợp với yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Doanh nghiệp được hưởng lợi từ quy trình xử lý nhanh hơn

Một trong những lợi ích rõ nét nhất của việc phân cấp là giúp doanh nghiệp tiếp cận cơ quan giải quyết thủ tục gần hơn, giảm chi phí đi lại, thời gian chờ đợi và các khâu trung gian không cần thiết.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu thường xuyên phải thực hiện các thủ tục liên quan đến cấp phép, kiểm tra chuyên ngành, xác nhận điều kiện kinh doanh hoặc các thủ tục quản lý nhà nước khác. Khi thẩm quyền được chuyển giao về địa phương, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc trao đổi, bổ sung hồ sơ và theo dõi tiến độ giải quyết.

Đáng chú ý, mặc dù thay đổi về cơ quan có thẩm quyền xử lý hồ sơ nhưng toàn bộ quy trình điện tử trên Cổng thông tin một cửa quốc gia vẫn được duy trì thống nhất. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không phải làm quen với hệ thống mới hay thực hiện lại các thao tác kỹ thuật đã có.

Việc giữ nguyên nền tảng công nghệ thông tin cũng giúp bảo đảm tính liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương và cơ quan hải quan, hạn chế nguy cơ phát sinh thủ tục hành chính mới hoặc gây gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp.

Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số

Bên cạnh lợi ích đối với doanh nghiệp, việc phân cấp còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Khi địa phương được giao thêm thẩm quyền, công tác giải quyết thủ tục hành chính sẽ gắn chặt hơn với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của từng địa bàn.

Địa phương có điều kiện nắm bắt nhanh các vấn đề phát sinh, chủ động phối hợp với doanh nghiệp và các cơ quan liên quan để xử lý hồ sơ, từ đó nâng cao chất lượng phục vụ và trách nhiệm giải trình.

Một ví dụ điển hình là lĩnh vực kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Từ ngày 1/9/2026, thẩm quyền kiểm tra được chuyển giao cho cơ quan do Chủ tịch UBND cấp tỉnh giao hoặc chỉ định. Việc thay đổi này được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa, đồng thời tăng tính chủ động của địa phương trong công tác quản lý.

Theo các chuyên gia, phân cấp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với cơ chế giám sát chặt chẽ, bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật và chất lượng giải quyết thủ tục hành chính trên phạm vi cả nước. Do đó, cùng với việc chuyển giao thẩm quyền, cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thực thi.

Việc phân cấp 65 thủ tục hành chính trong phạm vi mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia không chỉ là giải pháp kỹ thuật trong cải cách hành chính mà còn là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng nền hành chính phục vụ, hiện đại và hiệu quả. Khi thủ tục được giải quyết nhanh hơn, minh bạch hơn và gần doanh nghiệp hơn, môi trường đầu tư kinh doanh sẽ tiếp tục được cải thiện, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng.