Từ ngày 1/9, việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của người dân sẽ được đặt trong một khuôn khổ cụ thể hơn, với yêu cầu không chỉ công khai thông tin mà còn phải tính đến khả năng tiếp nhận của từng nhóm đối tượng. Đáng chú ý, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và người sinh sống tại các địa bàn khó khăn sẽ được áp dụng nhiều hình thức cung cấp thông tin phù hợp hơn.

Không chỉ công khai, mà phải tạo điều kiện để người dân tiếp cận

Theo Nghị định số 337/2026/NĐ-CP, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin không dừng ở việc cơ quan nhà nước đưa thông tin lên các kênh công khai. Một trong những yêu cầu được đặt ra là phải xây dựng điều kiện kỹ thuật và tổ chức cần thiết để người dân có thể tìm kiếm, tiếp nhận và sử dụng thông tin một cách thuận lợi.

Theo đó, cơ quan, đơn vị, địa phương được yêu cầu quan tâm đầu tư hạ tầng kỹ thuật, ứng dụng công nghệ số phù hợp với điều kiện thực tế. Các cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu và những kênh thông tin chính thức phải được vận hành, duy trì và cập nhật thường xuyên.

Điểm đáng chú ý là thông tin không chỉ cần được đăng tải mà còn phải được tổ chức theo hướng có hệ thống, đầy đủ, dễ tra cứu, tải xuống và sử dụng. Đây là yêu cầu có ý nghĩa thực tế, bởi trong môi trường số, việc “có thông tin” và việc “người dân có thể tìm thấy, hiểu và sử dụng thông tin” là hai vấn đề không hoàn toàn giống nhau.

Cùng với đó, các cơ quan phải nâng cao chất lượng công tác văn thư, lưu trữ, thống kê; trang bị phương tiện kỹ thuật và điều kiện cần thiết để người yêu cầu có thể sao, chụp hoặc tải về văn bản, hồ sơ, tài liệu theo quy định.

Việc cung cấp thông tin cũng được mở rộng qua nhiều kênh, từ hoạt động của người phát ngôn, phương tiện thông tin đại chúng đến Internet. Đội ngũ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ cung cấp thông tin phải được bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ, trong khi nơi tiếp nhận và giải quyết yêu cầu cũng cần được bố trí hợp lý.

Như vậy, cách tiếp cận mới đặt trọng tâm vào tính khả dụng của thông tin. Thông tin công khai nhưng khó tìm, khó đọc hoặc khó tiếp cận thì về bản chất vẫn chưa tạo ra đầy đủ giá trị của quyền tiếp cận thông tin.

Người khuyết tật được hỗ trợ theo khả năng tiếp cận

Một nội dung đáng chú ý khác của Nghị định 337/2026/NĐ-CP là các biện pháp dành riêng cho người khuyết tật.

Theo đó, tùy điều kiện thực tế, cơ quan, đơn vị phải trang bị và sử dụng công nghệ, thiết bị hỗ trợ phù hợp với từng dạng khuyết tật. Người yêu cầu cung cấp thông tin cũng được tạo điều kiện sử dụng các thiết bị nghe, nhìn, thiết bị phụ trợ hoặc phương tiện kỹ thuật của mình để tiếp cận thông tin.

Trong trường hợp gặp khó khăn khi điền hoặc ký Phiếu yêu cầu cung cấp thông tin, người khuyết tật có thể được bố trí người hướng dẫn, giải thích và hỗ trợ.

Đáng chú ý, những thông tin liên quan trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh của người khuyết tật thuộc diện phải công khai sẽ phải được cung cấp kịp thời trên các phương tiện thông tin đại chúng theo những hình thức thuận lợi cho nhóm đối tượng này.

Quy định này cho thấy việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin đang được nhìn nhận theo hướng thực chất hơn. Cùng một nội dung, nhưng cách truyền tải có thể cần thay đổi tùy vào khả năng tiếp nhận của người dân. Vì vậy, các cơ quan không chỉ cần quan tâm đến nội dung thông tin mà còn phải tính đến phương thức truyền đạt.

Bên cạnh đó, kiến thức và kinh nghiệm cung cấp thông tin cho người khuyết tật cũng được yêu cầu lồng ghép vào các chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ cho đầu mối thực hiện nhiệm vụ này.

Với vùng khó khăn, thông tin phải đến được với người dân

Đối với người dân tộc thiểu số và người đang sinh sống tại khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số hoặc địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, Nghị định đưa ra nhiều phương thức cung cấp thông tin linh hoạt.

Một mặt, các cơ quan vẫn có thể sử dụng cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu và các kênh thông tin chính thức. Mặt khác, thông tin có thể được truyền tải thông qua hệ thống phát thanh, truyền hình, hệ thống thông tin cơ sở, trong đó có các chương trình bằng tiếng dân tộc.

Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh điều kiện tiếp cận Internet, thiết bị công nghệ và khả năng sử dụng dịch vụ số giữa các khu vực vẫn có sự khác biệt. Không phải mọi người dân đều có thể tiếp nhận thông tin bằng cùng một phương thức.

Vì vậy, Nghị định cho phép xây dựng các tài liệu chuyên đề, tờ rời, tờ gấp, ấn phẩm hoặc video bằng tiếng dân tộc, sử dụng hình ảnh trực quan và cách diễn đạt dễ hiểu. Các buổi sinh hoạt chuyên đề, sinh hoạt cộng đồng cũng có thể được sử dụng để đưa thông tin đến người dân.

Đặc biệt, vai trò của già làng, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố và người có uy tín trong cộng đồng được phát huy trong việc tuyên truyền, công khai thông tin theo quy định.

Thông tin cũng có thể được lồng ghép trong các sự kiện văn hóa, chính trị, xã hội, hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý và truyền thông chính sách mới tại địa phương. Đối với những thông tin liên quan trực tiếp đến cơ chế, chính sách của người dân ở các địa bàn này, thời lượng truyền, phát bản tin có thể được tăng cường.

Từ “công khai” đến “tiếp cận thực chất”

Một trong những điểm đáng bàn của quy định mới là sự chuyển dịch từ tư duy “cơ quan cung cấp thông tin” sang tư duy “người dân phải thực sự tiếp cận được thông tin”.

Trên thực tế, một chính sách dù được công khai đầy đủ trên môi trường mạng vẫn có thể chưa phát huy hiệu quả nếu người dân ở vùng sâu, vùng xa không có điều kiện tiếp cận Internet; người dân tộc thiểu số gặp trở ngại về ngôn ngữ; hoặc người khuyết tật không thể sử dụng phương thức cung cấp thông tin thông thường.

Bởi vậy, việc lựa chọn phương thức cung cấp thông tin theo từng nhóm đối tượng là cần thiết. Cơ quan, đơn vị phải căn cứ vào loại thông tin, đối tượng tiếp nhận và điều kiện thực tế để lựa chọn hình thức phù hợp, đồng thời bố trí người hướng dẫn, giải thích khi cần thiết.

Ở góc độ rộng hơn, quy định này cũng đặt ra yêu cầu đối với chất lượng hoạt động của chính quyền trong môi trường số. Chuyển đổi số không có nghĩa là mọi thông tin đều được đưa lên mạng rồi kết thúc trách nhiệm cung cấp. Ngược lại, càng số hóa mạnh, yêu cầu bảo đảm khả năng tiếp cận bình đẳng càng trở nên quan trọng.

Một nền hành chính minh bạch không chỉ được đánh giá bằng lượng thông tin được công bố, mà còn ở khả năng để người dân tìm thấy thông tin, hiểu nội dung và sử dụng thông tin đó để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Nghị định số 337/2026/NĐ-CP sẽ có hiệu lực từ ngày 1/9. Với các nhóm đối tượng dễ gặp rào cản trong tiếp cận thông tin, những quy định mới được kỳ vọng góp phần thu hẹp khoảng cách về thông tin, qua đó đưa quyền tiếp cận thông tin từ một quy định mang tính pháp lý trở thành một quyền có khả năng được thực hiện thuận lợi hơn trong đời sống.