Ngày 29/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 372/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Nghị định gồm 8 chương, 38 điều, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.

Đáng chú ý, Nghị định không chỉ quy định về truy xuất nguồn gốc mà xây dựng cơ chế thống nhất về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa trên môi trường số thông qua Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa.

Đồng thời, Nghị định quy định việc xây dựng, quản lý, vận hành, kết nối, chia sẻ và khai thác Nền tảng quốc gia cũng như Cơ sở dữ liệu quốc gia về sản phẩm, hàng hóa; xác định quyền và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Từ truy xuất nguồn gốc đến “danh tính số” của hàng hóa

Theo Nghị định 372/2026/NĐ-CP, hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được thực hiện thông qua Nền tảng quốc gia, theo lô, mẻ sản xuất, kinh doanh hoặc đến từng đơn vị sản phẩm, hàng hóa, căn cứ vào mức độ rủi ro.

Đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao, việc định danh, xác thực dữ liệu chủ và truy xuất nguồn gốc được thực hiện bắt buộc. Danh mục, lộ trình áp dụng, phương thức thực hiện theo lô, mẻ hoặc đến từng đơn vị sản phẩm, hàng hóa, các sự kiện trọng yếu và yêu cầu dữ liệu chuyên ngành do bộ quản lý ngành, lĩnh vực xác định, quyết định theo thẩm quyền.

Đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và thấp, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được khuyến khích thực hiện tự nguyện. Đối với hàng hóa xuất khẩu, việc áp dụng cũng theo nguyên tắc tự nguyện, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.

Quy định này cho thấy việc quản lý không được thiết kế theo hướng áp dụng một yêu cầu giống nhau đối với mọi sản phẩm, hàng hóa mà dựa trên mức độ rủi ro và đặc thù của từng ngành hàng.

Một điểm mới đáng chú ý là mã định danh sản phẩm, hàng hóa (mã UID). Theo Nghị định, mã UID là đường dẫn (digital link) phù hợp tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn GS1 quốc tế, được tạo lập tự động trên Nền tảng quốc gia và có khả năng định danh, truy xuất đến từng đơn vị hoặc lô, mẻ, loại sản phẩm, hàng hóa.

Mỗi mã UID chỉ được gắn với một sản phẩm, hàng hóa hoặc một lô, mẻ sản phẩm, hàng hóa cụ thể và liên kết với một bản ghi dữ liệu chủ duy nhất trên Nền tảng quốc gia.

Mã UID được liên kết với mã định danh phi tập trung (DID) của chủ thể, khóa bí mật, khóa công khai, chữ ký điện tử chuyên dùng, chứng chỉ số và bằng chứng số, nhằm bảo đảm khả năng xác thực và truy vết độc lập.

Vì vậy, có thể hình dung mã UID như một dạng “danh tính số” của sản phẩm, hàng hóa trong môi trường số. Thông qua mã này, thông tin về sản phẩm có thể được kết nối với dữ liệu chủ và các sự kiện phát sinh trong chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, mã UID không thay thế các mã GTIN, mã số địa điểm toàn cầu (GLN), mã truy vết sản phẩm, mã truy vết địa điểm đã được cấp và sử dụng hợp pháp theo quy định về mã số, mã vạch và truy xuất nguồn gốc.

Dữ liệu chủ về sản phẩm, hàng hóa được chuẩn hóa theo mã, tên nhóm, ngành sản phẩm theo Hệ thống ngành sản phẩm Việt Nam và mã số hàng hóa theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam.

Đáng chú ý, mã UID còn được sử dụng để đối chiếu tên hàng hóa với dữ liệu chủ đã được xác thực trên Nền tảng quốc gia. Đây là cơ sở để tăng khả năng kiểm tra, đối chiếu thông tin hàng hóa trong quá trình lưu thông.

Mã UID và cơ chế xác thực sản phẩm trên môi trường số

Nếu định danh giúp nhận biết sản phẩm, hàng hóa thì xác thực và truy xuất nguồn gốc nhằm tạo khả năng kiểm chứng dữ liệu và theo dõi các công đoạn trong chuỗi cung ứng.

Nghị định quy định hoạt động truy xuất nguồn gốc được thực hiện trên môi trường số thông qua mã UID trên Nền tảng quốc gia. Việc truy xuất phải được ghi nhận thông qua việc khởi tạo các chứng chỉ số qua mã UID, nhằm bảo đảm tính toàn vẹn, khả năng xác minh và truy vết độc lập.

Việc ghi nhận bằng chứng chỉ số được thực hiện đối với các sự kiện trọng yếu trong quá trình sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, lưu thông và tiêu dùng. Trong đó bao gồm cả việc xuất hóa đơn, ghi nhận thời điểm cơ quan hải quan quyết định thông quan đối với hàng hóa theo quy định của pháp luật về thuế, hải quan và các hình thức quản lý khác theo quy định pháp luật.

Tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đối với sự kiện trọng yếu trong chuỗi cung ứng có trách nhiệm bảo đảm việc khởi tạo chứng chỉ số tương ứng với công đoạn đó thông qua mã UID của sản phẩm, hàng hóa, trừ trường hợp dữ liệu xác nhận kết thúc công đoạn đã được đồng bộ về Cơ sở dữ liệu quốc gia.

Trường hợp việc khởi tạo chứng chỉ số được thực hiện bởi bên cung cấp dịch vụ, các bên phải có thỏa thuận xác định rõ chủ thể thực hiện, phạm vi thực hiện, trách nhiệm bảo đảm tính chính xác, đầy đủ của dữ liệu và trách nhiệm pháp lý theo quy định.

Đối với các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao, các chứng nhận chất lượng; giấy chứng nhận xuất xứ; chứng nhận hợp quy, hợp chuẩn và các giấy tờ khác gắn với sản phẩm, hàng hóa được số hóa, xác thực, kết nối và đồng bộ với Nền tảng quốc gia theo lộ trình, tiêu chuẩn dữ liệu và yêu cầu quản lý do cơ quan có thẩm quyền quy định.

Đối với nhóm sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và thấp, việc số hóa, xác thực, kết nối và đồng bộ các giấy tờ, chứng nhận này được khuyến khích để phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước chuyên ngành.

Đặc biệt, Nghị định quy định các chứng chỉ số về chứng nhận chất lượng sản phẩm, hàng hóa; chứng nhận xuất xứ; chứng nhận hợp quy, hợp chuẩn và các giấy tờ khác gắn với sản phẩm, hàng hóa đã được khởi tạo trên Nền tảng quốc gia có giá trị sử dụng như bản chính.

Quy định này góp phần tạo cơ sở pháp lý cho việc chuyển từ quản lý hồ sơ, chứng từ chủ yếu dưới dạng giấy sang khai thác dữ liệu số đã được xác thực trong quá trình quản lý sản phẩm, hàng hóa.

Từ góc độ quản lý thị trường, dữ liệu định danh và truy xuất có thể hỗ trợ cơ quan chức năng xác định nguồn gốc, đối chiếu thông tin và theo dõi quá trình lưu thông của hàng hóa. Trong trường hợp phát sinh vấn đề về chất lượng hoặc an toàn sản phẩm, khả năng truy vết theo dữ liệu số có thể hỗ trợ việc xác định phạm vi và các chủ thể liên quan trong chuỗi cung ứng.

Đối với người tiêu dùng, việc dữ liệu sản phẩm được định danh và xác thực trên một nền tảng thống nhất có thể tạo thêm cơ sở để kiểm tra thông tin trước khi mua hàng, nhất là trong bối cảnh thương mại điện tử ngày càng phát triển.

Quản lý hàng hóa bằng dữ liệu số: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Nghị định 372/2026/NĐ-CP áp dụng đối với cơ quan nhà nước có thẩm quyền; tổ chức, cá nhân sản xuất, chế biến, gia công, kinh doanh, phân phối, nhập khẩu, vận chuyển, lưu kho sản phẩm, hàng hóa; tổ chức cung cấp dịch vụ xác thực điện tử và các tổ chức, cá nhân tham gia khai thác, sử dụng thông tin trên Nền tảng quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia.

Với doanh nghiệp, điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc sử dụng một mã định danh trên bao bì mà còn ở yêu cầu quản trị dữ liệu trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp thuộc nhóm sản phẩm, hàng hóa phải áp dụng theo quy định chuyên ngành sẽ cần chuẩn bị dữ liệu về sản phẩm, hàng hóa; thông tin về chủ thể; các sự kiện trọng yếu trong quá trình sản xuất, lưu thông; đồng thời bảo đảm khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu theo yêu cầu.

Việc chuẩn hóa dữ liệu từ khâu sản xuất, nhập khẩu, lưu kho đến phân phối sẽ có ý nghĩa quan trọng bởi hiệu quả của truy xuất nguồn gốc phụ thuộc vào tính chính xác, đầy đủ và khả năng kiểm chứng của dữ liệu được đưa vào hệ thống.

Đối với hàng hóa xuất khẩu, Nghị định khuyến khích doanh nghiệp chủ động áp dụng định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu, thị trường xuất khẩu và hoạt động thương mại quốc tế.

Ở góc độ rộng hơn, việc xây dựng Nền tảng quốc gia và Cơ sở dữ liệu quốc gia về sản phẩm, hàng hóa hướng tới khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức và chủ thể trong chuỗi cung ứng. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và liên thông, thông tin sản phẩm có thể được khai thác cho nhiều mục đích như quản lý thị trường, kiểm soát chất lượng, quản lý chuỗi cung ứng, hỗ trợ xuất khẩu và cung cấp thông tin cho người tiêu dùng.

Tuy nhiên, hiệu quả của cơ chế mới sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có hạ tầng kỹ thuật, khả năng liên thông dữ liệu, chất lượng thông tin đầu vào và việc thực hiện đúng các yêu cầu của từng ngành, lĩnh vực.

Đặc biệt, cần lưu ý rằng Nghị định 372/2026/NĐ-CP không đồng nghĩa với việc từ ngày 1/1/2027 tất cả sản phẩm, hàng hóa trên thị trường đều bắt buộc phải định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc theo cùng một phương thức. Đối với nhóm rủi ro cao, yêu cầu bắt buộc được triển khai theo danh mục, lộ trình và phương thức do bộ quản lý ngành, lĩnh vực xác định; trong khi nhóm rủi ro trung bình và thấp được khuyến khích thực hiện tự nguyện.

Nghị định số 372/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Việc thiết lập Nền tảng quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia, mã UID, cơ chế xác thực và chứng chỉ số tạo thêm cơ sở pháp lý cho quá trình chuyển đổi phương thức quản lý sản phẩm, hàng hóa trên môi trường số.

Từ việc quản lý nguồn gốc bằng hồ sơ và thông tin rời rạc, cơ chế mới hướng tới quản trị dữ liệu sản phẩm xuyên suốt từ sản xuất, nhập khẩu, lưu thông đến tiêu dùng. Nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ là một trong những cơ sở để nâng cao khả năng xác minh thông tin hàng hóa, hỗ trợ công tác quản lý nhà nước và tăng tính minh bạch của thị trường.