Theo Thông tư mới, các nội dung được sửa đổi chủ yếu liên quan đến tên gọi, địa danh, đơn vị hành chính và một số kiến thức mới trong 4 môn học. Những điều chỉnh này không làm thay đổi mục tiêu, cấu trúc hay yêu cầu cơ bản của chương trình, nhưng giúp nội dung sách giáo khoa và hoạt động dạy học bám sát hơn với thực tiễn quản lý nhà nước hiện nay.

Lịch sử cập nhật nhiều nội dung về chủ quyền và quá trình phát triển đất nước

Ở cấp THCS, những điều chỉnh tập trung vào phân môn Lịch sử, trong đó yêu cầu cần đạt về năng lực lịch sử được diễn đạt theo hướng cụ thể hơn về khả năng tìm hiểu, nhận thức, tư duy và vận dụng kiến thức lịch sử.

Một số nội dung lịch sử Việt Nam cũng được rà soát, sắp xếp và cập nhật, trong đó có quá trình thống nhất đất nước về mặt nhà nước, đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ chủ quyền biển đảo và công cuộc đổi mới.

Ở cấp THPT, chương trình môn Lịch sử tiếp tục được điều chỉnh ở cả yêu cầu cần đạt và nội dung kiến thức. Đáng chú ý, nội dung liên quan đến Hiến pháp năm 2013 sửa đổi, bổ sung năm 2025 được cập nhật trong chuyên đề học tập Lịch sử lớp 11.

Các nội dung về lịch sử bảo vệ chủ quyền, quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông cũng được rà soát. Chương trình đồng thời đề cập đến cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam, cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền quốc gia ở biên giới phía Bắc và trên Biển Đông.

Việc cập nhật này cho thấy chương trình giáo dục không đứng ngoài những thay đổi về pháp luật và đời sống chính trị - xã hội. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là các nội dung mới được đưa vào theo hướng cập nhật kiến thức, chứ không làm thay đổi định hướng tổng thể của chương trình Lịch sử.

Địa lí thay đổi cách tiếp cận các vùng kinh tế - xã hội

Ở môn Địa lí, một số nội dung về địa lí Việt Nam, các vùng kinh tế - xã hội và địa lí địa phương được điều chỉnh, sắp xếp lại.

Các vùng Trung du và miền núi phía Bắc; Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ và Đông Nam Bộ được cập nhật theo hướng phù hợp với cách phân chia và tổ chức đơn vị hành chính hiện nay.

Đáng chú ý, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên được xem xét trong mối liên hệ tổng thể, thay vì chỉ tiếp cận từng khu vực một cách tách biệt. Nội dung tập trung hơn vào thế mạnh, hạn chế, định hướng phát triển các ngành kinh tế và mối liên hệ giữa phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh.

Các kiến thức về biển, đảo cũng được cập nhật theo hướng gắn phát triển kinh tế biển với bảo vệ tài nguyên, môi trường và chủ quyền, quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông.

Đối với phần thực hành tìm hiểu địa lí địa phương, việc điều chỉnh theo đơn vị hành chính tỉnh, thành phố mới có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động học tập. Học sinh có thể tiếp cận địa phương mình đang sinh sống theo những thông tin hành chính và không gian địa lí phù hợp với thực tế mới.

Giáo dục kinh tế và pháp luật cập nhật theo những thay đổi pháp lý

Môn Giáo dục kinh tế và pháp luật ở THPT cũng được điều chỉnh ở nhiều nhóm kiến thức, từ hoạt động kinh tế, thị trường, ngân sách nhà nước, thuế đến sản xuất, kinh doanh, hệ thống chính trị, lạm phát, thất nghiệp và văn hóa tiêu dùng.

Đáng chú ý là nội dung về Hiến pháp được cập nhật theo Hiến pháp năm 2013 sửa đổi, bổ sung năm 2025. Học sinh được tiếp cận những nội dung cơ bản liên quan đến tổ chức chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, môi trường cũng như quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.

Chương trình cũng bổ sung nội dung dân sự vào chủ đề về quyền và nghĩa vụ của công dân ở lớp 12. Một số yêu cầu cần đạt được điều chỉnh cùng với cách sử dụng các động từ mô tả mức độ nhận biết, hiểu và vận dụng.

Những thay đổi này có ý nghĩa ở chỗ kiến thức pháp luật trong nhà trường cần được cập nhật theo hệ thống pháp luật hiện hành. Nếu nội dung giáo dục pháp luật chậm hơn những thay đổi của Hiến pháp, tổ chức bộ máy nhà nước hoặc các quy định pháp luật mới, học sinh có thể tiếp cận những kiến thức không còn phù hợp với thực tiễn.

Không phải thay đổi chương trình mà là cập nhật để phù hợp thực tiễn

Điểm cần lưu ý là việc sửa đổi lần này không đồng nghĩa với việc xây dựng lại chương trình giáo dục phổ thông. Các nội dung điều chỉnh chủ yếu mang tính cập nhật, nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa chương trình với những thay đổi về pháp luật, địa giới hành chính và tổ chức chính quyền.

Theo đó, mục tiêu giáo dục, cấu trúc chương trình và những yêu cầu cơ bản cần đạt vẫn được giữ ổn định. Việc sửa đổi cũng không đặt ra chính sách mới, không phát sinh thủ tục hành chính và không làm thay đổi quyền, nghĩa vụ của người học.

Về mặt giáo dục, đây là yêu cầu cần thiết khi chương trình được triển khai trong một bối cảnh quản lý nhà nước đã có những thay đổi đáng kể. Địa danh, đơn vị hành chính hay cách tổ chức chính quyền nếu đã thay đổi nhưng tài liệu giảng dạy vẫn sử dụng thông tin cũ sẽ dễ tạo ra khoảng cách giữa kiến thức trong lớp học và thực tế mà học sinh đang quan sát.

Tuy nhiên, hiệu quả của việc cập nhật không chỉ nằm ở việc sửa tên địa phương hay bổ sung kiến thức mới. Quan trọng hơn là cách giáo viên tổ chức bài học để học sinh hiểu được bản chất của những thay đổi. Đặc biệt với các môn Lịch sử, Địa lí và Giáo dục kinh tế và pháp luật, việc cập nhật cần đi cùng khả năng phân tích, liên hệ thực tiễn và vận dụng kiến thức, thay vì chỉ yêu cầu học sinh ghi nhớ những thông tin mới.

Theo hướng này, việc điều chỉnh chương trình có thể được xem là bước cập nhật cần thiết để bảo đảm kiến thức nhà trường cung cấp không tách rời những biến chuyển của đời sống kinh tế, xã hội, pháp luật và tổ chức bộ máy nhà nước. Giá trị cuối cùng của sự thay đổi vẫn nằm ở việc học sinh có thể hiểu đúng thực tiễn và sử dụng kiến thức đã học trong những tình huống cụ thể.