Chính niềm tin ấy lại đang bị một số đối tượng biến thành công cụ kiếm lời. Vụ án vừa được Công an tỉnh Vĩnh Long triệt phá, thu giữ hơn 360.000 sản phẩm nước yến, tổ yến chưng sẵn có dấu hiệu giả một lần nữa gióng lên hồi chuông báo động về tình trạng sản xuất, buôn bán thực phẩm giả. Điều đáng lo ngại hơn, đây không phải là vụ việc cá biệt, chỉ trong thời gian ngắn các vụ án liên quan đến yến sào giả, nước yến giả, giả mạo nhãn hiệu liên tiếp bị phát hiện tại nhiều địa phương.

Đầu tư xây dựng cả dây chuyền quy mô lớn để sản xuất yến giả

Mới đây nhất, ngày 27/6/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Vĩnh Long đã khởi tố bị can, bắt tạm giam Đoàn Lê Ngọc Phi Lân và Trần Minh Duy, cùng ngụ TP.HCM, để điều tra về hành vi “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm” theo Điều 193 Bộ luật Hình sự.

Khám xét cơ sở sản xuất, lực lượng chức năng thu giữ hơn 360.000 sản phẩm nước yến, tổ yến chưng sẵn, cùng nhiều nguyên liệu, phụ gia, bao bì. Kết quả giám định 27 mẫu sản phẩm cho thấy không phát hiện Acid Sialic – một trong những thành phần đặc trưng của yến tự nhiên; nhiều chỉ tiêu về protein và axit amin cũng không đạt như công bố. Nếu không bị phát hiện, số sản phẩm này có thể đã tiếp tục được đưa ra thị trường, len lỏi vào hàng chục nghìn gia đình.

Trước đó, ngày 13/6/2026, Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Vũ Thùy Trang, trú tại TP.HCM và Trương Thoại Vinh, trú tại TP. Cần Thơ, về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm” theo Điều 193 Bộ luật Hình sự. Cơ quan điều tra thi hành lệnh bắt bị can Trương Thoại Vinh để tạm giam, đồng thời áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú đối với Vũ Thùy Trang do đang mang thai. Tang vật thu giữ gồm hơn 70.000 hũ yến chưng, tổng trọng lượng trên 15 tấn.

Ngày 22/5/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Đà Nẵng cũng đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Huỳnh Văn Lo, Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Phát triển L.H, để điều tra hành vi “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm”. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện gần 11.000 hũ nước yến thành phẩm đã được đóng gói, dán nhãn, chuẩn bị đưa đi tiêu thụ. Kết quả xác minh ban đầu cho thấy thành phần, hàm lượng một số nguyên liệu trong sản phẩm không đúng với nội dung công bố trên bao bì, có dấu hiệu giả mạo về chất lượng thực phẩm.

Trong khi đó, ngày 12/6/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đồng Tháp đã khởi tố bị can đối với N.T.D. và T.Q.T. để điều tra về hành vi “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp”. Vụ việc liên quan đến gần 16.000 hũ, lon yến thành phẩm mang nhãn hiệu giả mạo “Yến sào Khánh Hòa”, cùng hơn 364.000 bao bì, vỏ hộp và hơn 30.000 tem niêm phong. Dù đây là vụ án về xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, nhưng bản chất vẫn là hành vi lợi dụng uy tín thương hiệu để đánh lừa người tiêu dùng, thu lợi bất chính.

Liên tiếp các vụ án bị triệt phá trong thời gian ngắn cho thấy hành vi sản xuất, buôn bán yến sào giả không còn là hiện tượng cá biệt. Các đối tượng có xu hướng tổ chức sản xuất với quy mô lớn, sử dụng bao bì, nhãn mác, công bố chất lượng, quảng cáo và kênh bán hàng trực tuyến để tạo vỏ bọc hợp pháp cho sản phẩm vi phạm.

Không chỉ là gian lận thương mại

Điểm chung của các vụ án là các đối tượng đều đánh vào tâm lý chuộng thực phẩm bổ dưỡng và sự thiếu thông tin của người tiêu dùng.

Yến sào vốn là sản phẩm có giá trị cao. Người mua gần như không thể nhận biết bằng mắt thường đâu là sản phẩm thật, đâu là sản phẩm bị pha trộn hoặc hoàn toàn không có yến. Trong khi đó, nhiều đối tượng lợi dụng mạng xã hội, livestream, sàn thương mại điện tử để quảng cáo bằng những lời lẽ hấp dẫn như “100% yến nguyên chất”, “tổ yến cao cấp”, “bồi bổ cho người bệnh”, “giá ưu đãi”...

Điều đáng nói là đối tượng sử dụng yến sào chủ yếu lại là người già, trẻ em, phụ nữ sau sinh hoặc người đang điều trị bệnh. Nếu sản phẩm không đúng chất lượng, người tiêu dùng không chỉ mất tiền mà còn có thể bỏ lỡ cơ hội sử dụng thực phẩm phù hợp trong quá trình chăm sóc sức khỏe.

Đó cũng là lý do pháp luật không xem đây đơn thuần là hành vi gian lận thương mại. Bản chất của loại tội phạm này là xâm phạm đồng thời trật tự quản lý kinh tế, quyền lợi người tiêu dùng và sức khỏe cộng đồng.

Pháp luật không khoan nhượng với thực phẩm giả

Điều 193 Bộ luật Hình sự hiện hành, người sản xuất hoặc buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm có thể bị phạt tù từ 2 năm đến 5 năm ở khung cơ bản.

Nếu phạm tội có tổ chức, thu lợi bất chính lớn, gây thiệt hại về tài sản hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của nhiều người, mức hình phạt có thể tăng lên 5 - 10 năm, 10 - 15 năm, 15 - 20 năm hoặc tù chung thân trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Đối với pháp nhân thương mại, doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt tiền đến hàng chục tỷ đồng, đình chỉ hoạt động, cấm kinh doanh một số lĩnh vực hoặc giải thể theo quy định của pháp luật.

Ngoài trách nhiệm hình sự, các tổ chức, cá nhân vi phạm còn phải thu hồi, tiêu hủy toàn bộ sản phẩm, nộp lại khoản thu lợi bất chính, bồi thường thiệt hại và chịu các chế tài về ghi nhãn hàng hóa, công bố chất lượng, an toàn thực phẩm, sở hữu trí tuệ nếu có liên quan.

Thực tế cho thấy, cơ quan chức năng đang ngày càng mạnh tay với loại tội phạm này. Việc liên tiếp khởi tố các vụ án trên cả nước là thông điệp rõ ràng rằng bất kỳ ai đánh đổi sức khỏe cộng đồng để thu lợi đều sẽ phải trả giá trước pháp luật.

Đối với người tiêu dùng, bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan chức năng, mỗi người cũng cần trở thành “người gác cổng” cho chính mình và gia đình. Chỉ nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được công bố chất lượng đầy đủ, mua tại cơ sở uy tín; không nên tin vào những lời quảng cáo “thần dược” hay mức giá rẻ bất thường trên mạng xã hội.

Một hũ yến giả có thể chỉ mang lại cho kẻ gian vài chục nghìn đồng lợi nhuận. Nhưng phía sau đó có thể là sự đánh đổi bằng niềm tin của hàng nghìn người tiêu dùng và sức khỏe của những người vốn đang cần được bảo vệ nhất. Bởi vậy, đấu tranh với thực phẩm giả không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội, nhằm xây dựng một thị trường minh bạch, nơi lòng tin của người tiêu dùng không còn bị biến thành món hàng để trục lợi.