Từ những vụ việc bị xử lý

Thực tế tại cho thấy lâu nay, các cơ quan chức năng ở các tỉnh thành cả nước đã nhiều lần phát hiện và xử lý những trường hợp khai thác đất, khoáng sản trái phép.

Chẳng hạn như một vụ việc đã được cơ quan pháp luật tại Thanh Hóa xử lý hình sự. Theo đó, 3 đối tượng đã bàn bạc, góp máy móc và tiền để tổ chức khai thác đất bán kiếm lời. Trong khoảng thời gian từ ngày 26/2 đến 22/3/2026, nhóm này đã khai thác và bán khoảng 3.500m³ đất, tương đương 502 chuyến xe, thu hơn 186 triệu đồng và thu lợi bất chính hơn 140 triệu đồng. Kết quả giám định xác định đất san lấp thuộc khoáng sản nhóm IV. Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố các đối tượng về hành vi vi phạm quy định về khai thác tài nguyên.

Tuy vậy, tại các địa phương tỉnh thành, một số địa bàn, hoạt động khai thác, vận chuyển đất vẫn diễn ra. Xe vận chuyển đất hoạt động liên tục khiến người dân lo ngại về môi trường, đời sống và an toàn giao thông. Đây cũng chính là những vấn đề cần được nhìn nhận dưới góc độ pháp luật, thay vì chỉ xem đây là hoạt động phục vụ san lấp, xây dựng thông thường.

Những vụ việc trên là lời cảnh báo việc khai thác đất phải theo quy định pháp luật rõ ràng. Việc một khu đất thuộc quyền sử dụng của cá nhân, tổ chức không đồng nghĩa với việc chủ sử dụng được tự ý đào xúc khoáng sản để bán hoặc đưa đi nơi khác sử dụng.

Theo quy định hiện hành, tổ chức, cá nhân hoạt động khoáng sản phải tuân thủ các điều kiện, phạm vi, công suất, phương pháp và thời hạn được cơ quan có thẩm quyền cho phép; đồng thời phải thực hiện trách nhiệm về bảo vệ môi trường, an toàn và các nghĩa vụ liên quan. Bản thân dự án hoặc nhu cầu san lấp không thể thay thế các thủ tục pháp lý về khai thác khoáng sản.

Không chỉ khai thác trái phép, vận chuyển sai quy định cũng bị xử lý

Một mắt xích khác cần được đặc biệt quan tâm là hoạt động vận chuyển đất, đá, vật liệu xây dựng sau khai thác.

CSGT các địa phương vẫn thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan kiểm tra, xử lý phương tiện vận chuyển đất, đá, vật liệu xây dựng vi phạm quy định về trật tự, an toàn giao thông. Những lỗi đáng chú ý gồm chở hàng vượt tải trọng, tự ý cải tạo kích thước thành thùng, không bảo đảm che chắn, để đất đá rơi vãi xuống đường.

Thực tế cho thấy đây không phải vấn đề mới. Tháng 7/2023, sau phản ánh về tình trạng xe chở vật liệu xây dựng có dấu hiệu quá tải trên một số tuyến đường ở khu vực Hà Trung, Công an huyện Hà Trung đã phối hợp với Phòng CSGT Công an tỉnh Thanh Hoá tăng cường kiểm tra, xử lý ngay từ đầu điểm mỏ. Sau đó, số lượng phương tiện chở vật liệu xây dựng hoạt động trên các tuyến đường được phản ánh đã giảm đáng kể.

Yêu cầu quản lý từ sớm, từ cơ sở

Đặt trong bối cảnh những vụ việc từng xảy ra, cho thấy yêu cầu phải làm rõ toàn bộ tính pháp lý của hoạt động khai thác và vận chuyển đất. Cần xác định rõ khu vực đang khai thác có được cấp phép hay không; loại khoáng sản được khai thác là gì; phạm vi, công suất và thời gian khai thác ra sao; khối lượng đất đã khai thác, vận chuyển; phương tiện vận chuyển có bảo đảm điều kiện về tải trọng, kích thước, che chắn và an toàn giao thông hay không. Đây cũng là những nội dung cần được kiểm tra một cách khách quan, đầy đủ trước khi đưa ra kết luận về vi phạm.

Đáng lưu ý, hoạt động khai thác vào ban đêm tự thân không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hành vi khai thác trái phép; việc xác định vi phạm phải căn cứ vào giấy phép, loại khoáng sản, phạm vi, thời gian và các điều kiện được cấp có thẩm quyền cho phép. Tuy nhiên, nếu việc tổ chức khai thác, vận chuyển vào ban đêm nhằm né tránh sự kiểm tra hoặc vi phạm nội dung được cấp phép thì cần được kiểm tra, xử lý theo quy định.

Hậu quả pháp lý đối với hành vi khai thác khoáng sản trái phép có thể rất nghiêm trọng. Tháng 3/2026, một vụ án “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên” và “Trốn thuế” đã được xét xử. Trong vụ án này, một bị cáo bị tuyên tổng hợp 6 năm tù, hai bị cáo khác lần lượt bị phạt 3 năm tù và 30 tháng tù cho hưởng án treo; cơ quan tố tụng cũng đề nghị thu hồi giấy phép khai thác khoáng sản liên quan.

Việc người dân phản ánh hoạt động khai thác đất trái phép là nguồn thông tin quan trọng để cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh. Chính quyền địa phương, cơ quan quản lý khoáng sản, lực lượng chức năng cần phối hợp kiểm tra đồng bộ từ điểm khai thác đến tuyến đường vận chuyển.

Về doanh nghiệp, chủ mỏ và người điều khiển phương tiện, cần hiểu rằng tuân thủ pháp luật không chỉ là có giấy phép mà còn phải thực hiện đúng từng điều kiện trong giấy phép, bảo đảm môi trường, tải trọng, an toàn giao thông và quyền lợi chính đáng của người dân.