Mạo danh nhà trường, làm giả thông báo để lừa đảo

Tháng 8 hằng năm là giai đoạn cao điểm tuyển sinh, công bố kết quả, xác nhận nhập học và chuẩn bị năm học mới. Đây cũng là lúc thí sinh, sinh viên và phụ huynh thường xuyên tìm kiếm thông tin về điểm chuẩn, giấy báo trúng tuyển, học phí, học bổng, ký túc xá, du học, trao đổi sinh viên và các thủ tục nhập học. Lợi dụng nhu cầu này, các đối tượng lừa đảo gia tăng hoạt động trên không gian mạng với thủ đoạn ngày càng tinh vi, đánh vào tâm lý lo lắng và mong muốn hoàn tất thủ tục nhanh chóng.

Một trong những thủ đoạn phổ biến là mạo danh các trường đại học, cao đẳng bằng cách lập website, fanpage, tài khoản mạng xã hội hoặc địa chỉ thư điện tử có tên gọi và giao diện gần giống kênh thông tin chính thức.

Các đối tượng sao chép logo, hình ảnh, nội dung tuyển sinh, thông báo, cách trình bày và thông tin công khai của nhà trường để tạo ra những kênh giả mạo khó nhận biết nếu người dùng chỉ quan sát sơ bộ.

Đáng chú ý, các đối tượng còn làm giả văn bản có hình thức giống văn bản hành chính thực tế, sử dụng tên trường, số văn bản, logo, con dấu, chữ ký lãnh đạo và thậm chí cả thông tin cá nhân của sinh viên.

Ngày 8/8, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh phát hiện thông tin giả mạo liên quan đến các thông báo về “du học sinh viên quốc tế” được gửi đến sinh viên.

 Văn bản giả được thiết kế khá giống văn bản hành chính, có nội dung về du học, học bổng và hỗ trợ học phí, đồng thời thể hiện cụ thể tên sinh viên, ngành học, thời gian, địa điểm và các mức “học bổng” hấp dẫn.

Theo phản ánh, ThS Phùng Quán, Trưởng phòng Tổ chức Hành chính của trường, nhận được hình ảnh văn bản do phụ huynh gửi đến nhờ xác minh. Qua kiểm tra, ông khẳng định đây là văn bản giả mạo, có dấu hiệu lừa đảo.

Điều đáng lo ngại là việc đưa những thông tin cá nhân có vẻ chính xác vào văn bản khiến thủ đoạn này nguy hiểm hơn. Khi một thông báo vừa có tên trường, logo, con dấu, chữ ký, số văn bản, vừa ghi đúng họ tên và ngành học, sinh viên hoặc phụ huynh rất dễ tin rằng đây là thông tin do nhà trường ban hành.

Tuy nhiên, logo, con dấu, chữ ký, số văn bản hay thông tin cá nhân chính xác không phải căn cứ đủ để khẳng định một thông báo là chính thống. Trong môi trường số, những yếu tố này có thể bị sao chép, chỉnh sửa hoặc ghép vào văn bản giả nhằm tạo dựng lòng tin.

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên khuyến cáo sinh viên, phụ huynh khi nhận thông tin liên quan đến học bổng, du học, trao đổi sinh viên, tuyển sinh hoặc yêu cầu cung cấp hồ sơ, thông tin cá nhân cần kiểm tra kỹ nguồn gửi, nội dung và thể thức văn bản. Khi có nghi vấn, phải chủ động liên hệ trực tiếp với nhà trường và chờ thông tin được xác nhận trên các kênh chính thức.

Không chỉ giả mạo thông báo học bổng, các đối tượng còn nhắm trực tiếp vào thí sinh, đặc biệt trong thời điểm các trường công bố điểm chuẩn và kết quả trúng tuyển.

Thủ đoạn có thể là gửi tin nhắn, email hoặc giấy báo trúng tuyển giả, sau đó yêu cầu người nhận truy cập đường link để “xác nhận nhập học”, “hoàn tất hồ sơ”, “đóng phí giữ suất” hoặc thực hiện các thủ tục khác. Một số trường hợp kèm theo mã QR hoặc số tài khoản để nạn nhân chuyển tiền.

Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh cũng đã cảnh báo về nguy cơ giả mạo giấy báo trúng tuyển và các thông báo tuyển sinh. Theo khuyến cáo, thời điểm gần công bố kết quả trúng tuyển là lúc thí sinh cần đặc biệt cảnh giác với các tin nhắn, email hoặc văn bản yêu cầu cung cấp thông tin, truy cập đường link hoặc chuyển tiền.

Các nội dung như “xác nhận nhập học ngay”, “hoàn tất hồ sơ trong hôm nay”, “đóng phí để giữ suất”, “nếu không chuyển tiền sẽ mất cơ hội nhập học” thường được sử dụng để tạo cảm giác cấp bách, khiến nạn nhân hành động trước khi kịp kiểm chứng.

Khi truy cập trang giả mạo, người dùng có thể bị yêu cầu nhập căn cước công dân, hộ chiếu, số điện thoại, mật khẩu, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc mã OTP. Những dữ liệu này có thể bị sử dụng để chiếm đoạt tiền hoặc tiếp tục thực hiện các bước lừa đảo khác.

Đáng lo ngại, việc đánh cắp thông tin cá nhân có thể tạo điều kiện để đối tượng tiếp tục giả danh nhà trường, ngân hàng hoặc cơ quan chức năng nhằm liên hệ với nạn nhân. Hậu quả không chỉ là mất tiền mà còn có nguy cơ mất dữ liệu cá nhân, mất quyền kiểm soát tài khoản và tiếp tục trở thành mục tiêu của các vụ lừa đảo khác.

Cảnh giác lừa đảo học phí, ký túc xá, phòng trọ và việc làm thêm

Trong mùa tựu trường, nhu cầu của sinh viên không chỉ dừng ở việc xác nhận nhập học. Các đối tượng còn lợi dụng nhu cầu đóng học phí, đăng ký ký túc xá, thuê phòng trọ, mua giáo trình hoặc tìm việc làm thêm để tiếp cận nạn nhân.

Một thủ đoạn phổ biến là lập website, fanpage, tài khoản mạng xã hội hoặc email có tên gần giống trường đại học, cao đẳng. Sau khi sao chép thông tin tuyển sinh từ nguồn chính thức, đối tượng thay đổi số tài khoản ngân hàng hoặc mã QR thanh toán. Nạn nhân tưởng đang giao dịch với nhà trường nhưng thực tế tiền được chuyển vào tài khoản do kẻ lừa đảo kiểm soát.

Đối với phòng trọ, các đối tượng có thể đăng tin với mức giá thấp bất thường để thu hút tân sinh viên. Sau khi tạo dựng lòng tin, chúng yêu cầu chuyển tiền đặt cọc, phí giữ phòng hoặc phí làm hợp đồng trước khi đến xem nhà. Sau khi nhận tiền, đối tượng có thể cắt liên lạc hoặc tiếp tục đưa ra những khoản phí khác.

Một hình thức khác là giả mạo tuyển dụng việc làm thêm. Các tin tuyển cộng tác viên bán hàng, nhập dữ liệu, xử lý đơn hàng trực tuyến thường được quảng cáo với mức thu nhập hấp dẫn, thời gian linh hoạt, phù hợp với sinh viên. Sau khi nạn nhân tin tưởng, đối tượng yêu cầu đóng phí hồ sơ, phí đào tạo, phí kích hoạt tài khoản hoặc thực hiện các “nhiệm vụ” bằng cách chuyển tiền trước. Khi số tiền được chuyển ngày càng lớn, đối tượng chấm dứt liên lạc.

Những thủ đoạn này có điểm chung là đánh vào nhu cầu thực tế và tạo cảm giác phải quyết định nhanh. Nạn nhân được thúc giục “chuyển khoản ngay”, “giữ phòng trước”, “đóng phí để giữ suất” hoặc “hoàn thành nhiệm vụ để được rút tiền”, từ đó không có đủ thời gian kiểm tra thông tin.

Liên quan đến vấn đề trên, Công an TP Cần Thơ cũng cảnh báo thủ đoạn lợi dụng uy tín của các cơ sở giáo dục để tạo dựng lòng tin với doanh nghiệp, sau đó yêu cầu chuyển tiền đặt cọc hoặc thanh toán trước.

Các đối tượng có thể mạo danh trường học, cơ quan hoặc tổ chức có uy tín để đặt hàng, thuê dịch vụ hoặc đề nghị hợp tác. Doanh nghiệp nếu chỉ căn cứ vào tên đơn vị, con dấu hoặc hình thức văn bản mà không xác minh độc lập có thể chuyển tiền cho đối tượng lừa đảo.

Khi nhận được đơn đặt hàng lớn hoặc đề nghị hợp tác có yêu cầu thanh toán trước, doanh nghiệp cần xác minh danh tính người đại diện, nội dung giao dịch, thông tin liên hệ và tài khoản thanh toán thông qua một kênh độc lập, không sử dụng riêng thông tin do đối tác cung cấp.

Thủ đoạn lừa đảo hiện nay ngày càng tinh vi khi các đối tượng có thể kết hợp website giả, tài khoản mạng xã hội giả, email giả, văn bản giả, logo, chữ ký, con dấu, thông tin cá nhân có thật, số điện thoại giả danh, tài khoản ngân hàng và mã QR.

Vì vậy, người dân cần thay đổi cách nhận diện thông tin. Một thông báo có hình thức giống văn bản thật chưa chắc là văn bản thật; một website có logo nhà trường chưa chắc là website của trường; một người biết chính xác họ tên, ngành học của sinh viên cũng chưa chắc là cán bộ nhà trường.

Khi nhận được thông tin về tuyển sinh, trúng tuyển, học bổng, du học, học phí hoặc xác nhận nhập học, thí sinh và phụ huynh cần chủ động truy cập website, fanpage, cổng thông tin, ứng dụng và các kênh liên lạc chính thức của trường để đối chiếu. Kết quả tuyển sinh cần được tra cứu theo hướng dẫn trên hệ thống tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo, không truy cập đường link được gửi từ nguồn không xác định.

Đặc biệt, không cung cấp căn cước công dân, hộ chiếu, mật khẩu, mã OTP, mã PIN, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc các dữ liệu quan trọng khác khi chưa xác minh rõ nguồn gửi và mục đích sử dụng. Không quét mã QR hoặc chuyển tiền chỉ vì thông báo có logo, con dấu, chữ ký hoặc nội dung được cá nhân hóa.

Trong trường hợp nghi ngờ, người dân cần dừng ngay việc chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin. Đồng thời, lưu giữ các bằng chứng như tin nhắn, email, số điện thoại, đường link, hình ảnh văn bản, số tài khoản, mã QR và lịch sử giao dịch để phục vụ xác minh, xử lý.

Nếu đã chuyển tiền, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để đề nghị hỗ trợ xử lý, tạm dừng hoặc phong tỏa giao dịch trong khả năng có thể; đồng thời trình báo ngay cơ quan Công an gần nhất để được tiếp nhận, xác minh và xử lý theo quy định.

Mùa tuyển sinh, tựu trường là thời điểm học sinh, sinh viên và phụ huynh phải giải quyết nhiều thủ tục trong thời gian ngắn. Sự bận rộn, tâm lý lo lắng và mong muốn hoàn tất hồ sơ nhanh chóng có thể trở thành điểm yếu để tội phạm mạng khai thác.

Vì vậy, cần ghi nhớ nguyên tắc “kiểm tra trước - xác minh trực tiếp - chỉ thanh toán qua kênh chính thức”. Khi bất kỳ thông tin nào liên quan đến tiền bạc hoặc dữ liệu cá nhân có dấu hiệu bất thường, hãy dừng lại và xác minh với nhà trường bằng kênh chính thức.

Trong bối cảnh công nghệ giúp việc tạo ra những văn bản, website và tài khoản giả mạo ngày càng dễ dàng, “chậm lại vài phút để kiểm chứng” có thể giúp sinh viên, phụ huynh và doanh nghiệp tránh được hậu quả nghiêm trọng. Cẩn trọng thêm một bước không chỉ giúp bảo vệ tài sản mà còn góp phần bảo vệ dữ liệu cá nhân và ngăn chặn các đối tượng tiếp tục thực hiện những vụ lừa đảo khác.