Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó bổ sung một tội danh mới nhằm tăng cường xử lý các hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm, phụ gia thực phẩm, lương thực và thức ăn chăn nuôi không bảo đảm chất lượng. Đáng chú ý, người biết rõ sản phẩm chỉ đạt từ 70% trở xuống so với tiêu chuẩn đã công bố hoặc thông tin ghi trên nhãn nhưng vẫn đưa ra thị trường có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Theo dự thảo, quy định mới được áp dụng đối với những tổ chức, cá nhân có giấy phép sản xuất hoặc kinh doanh hợp pháp nhưng cố ý lưu thông các sản phẩm không đáp ứng chất lượng đã cam kết với người tiêu dùng. Đây là điểm khác biệt so với việc xử lý hàng giả, bởi sản phẩm vẫn có nguồn gốc hợp pháp nhưng chất lượng thực tế không đạt mức đã công bố.

Ở khung cơ bản, người vi phạm có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc bị phạt tù từ 1 đến 3 năm nếu giá trị hàng hóa vi phạm tương đương hàng thật hoặc hàng hóa có cùng công dụng từ 60 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Hình phạt này cũng áp dụng trong một số trường hợp giá trị hàng hóa thấp hơn nhưng thuộc các tình tiết được dự thảo quy định. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50 đến 200 triệu đồng.

Mức án từ 1 đến 3 năm tù cũng được áp dụng nếu hành vi phạm tội mang lại khoản thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 200 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng.

Đối với các hành vi có tính chất nghiêm trọng hơn, dự thảo đề xuất khung hình phạt từ 3 đến 7 năm tù. Khung này áp dụng khi hành vi được thực hiện có tổ chức, mang tính chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa của cơ quan, tổ chức để thực hiện vi phạm.

Đáng chú ý, dự thảo lần đầu tiên đưa yếu tố mạng xã hội và thương mại điện tử vào làm căn cứ xác định trách nhiệm hình sự. Theo đó, người lợi dụng các nền tảng thương mại điện tử có từ 10.000 đến dưới 100.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên để tiêu thụ các sản phẩm không bảo đảm chất lượng cũng có thể đối mặt với mức án từ 3 đến 7 năm tù.

Khung hình phạt cao nhất được đề xuất là từ 7 đến 12 năm tù đối với các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng. Cụ thể, mức án này áp dụng nếu giá trị hàng hóa vi phạm từ 1 tỷ đồng trở lên; người phạm tội thu lợi bất chính từ 1 tỷ đồng; làm chết từ hai người trở lên hoặc gây thương tích cho ít nhất hai người với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% trở lên. Ngoài ra, trường hợp gây thiệt hại về tài sản từ 3 tỷ đồng hoặc lợi dụng các nền tảng thương mại điện tử có từ 100.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên trở lên để thực hiện hành vi vi phạm cũng thuộc khung hình phạt này.

Không chỉ đối mặt với án tù, cá nhân phạm tội còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như phạt tiền từ 40 đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm. Trong những trường hợp cần thiết, tòa án cũng có thể quyết định tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Đối với pháp nhân thương mại, dự thảo quy định các mức chế tài nghiêm khắc hơn. Theo đó, doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt từ 2 đến 6 tỷ đồng ở khung cơ bản, từ 6 đến 12 tỷ đồng ở khung tăng nặng và từ 12 đến 18 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động từ 6 tháng đến 3 năm nếu thuộc trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Việc bổ sung tội danh riêng đối với hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bảo đảm chất lượng cho thấy định hướng tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng bằng công cụ pháp luật hình sự. Thực tế thời gian qua, nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm kém chất lượng, thực phẩm pha trộn, giảm hàm lượng dinh dưỡng hoặc không đúng tiêu chuẩn công bố đã gây bức xúc trong dư luận, nhưng việc xử lý đôi khi còn gặp khó khăn do thiếu quy định chuyên biệt.

Đáng chú ý, dự thảo không chỉ tập trung vào chất lượng sản phẩm mà còn phản ánh những phương thức kinh doanh mới trên môi trường số. Việc đưa tiêu chí về quy mô tài khoản trên các nền tảng thương mại điện tử vào các tình tiết định khung cho thấy cơ quan soạn thảo đã tính đến sức lan tỏa rất lớn của hoạt động bán hàng trực tuyến. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng phụ thuộc vào mạng xã hội và sàn thương mại điện tử để mua thực phẩm, việc siết chặt trách nhiệm hình sự đối với các hành vi cố ý đưa hàng hóa kém chất lượng ra thị trường được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tính răn đe, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính.