Với việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, triển khai căn cước, định danh điện tử và mở rộng dịch vụ công trực tuyến, quá trình số hóa trong lĩnh vực quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đang tạo ra những thay đổi quan trọng trong cách thức tổ chức, vận hành và cung cấp dịch vụ công.

Dữ liệu dân cư – nền tảng quan trọng trong chuyển đổi số quốc gia

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị quốc gia, tổ chức sản xuất và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng trở thành những động lực quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh và sức mạnh của mỗi quốc gia.

Nhận thức rõ yêu cầu này, Đảng đã xác định phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là một trong những nhiệm vụ có ý nghĩa đột phá. Đặc biệt, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, xác định đây là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất và đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Chính phủ sau đó đã ban hành chương trình hành động để tổ chức thực hiện Nghị quyết.

Trong tiến trình đó, lực lượng công an nhân dân có vị trí đặc biệt. Không chỉ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an còn được giao triển khai nhiều nhiệm vụ có tính nền tảng đối với chuyển đổi số quốc gia, nổi bật là xây dựng, quản lý và khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; phát triển hệ thống định danh, xác thực điện tử; triển khai Đề án 06 và thúc đẩy dịch vụ công trực tuyến.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư vì thế không đơn thuần là một hệ thống lưu trữ thông tin. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, làm sạch và kết nối với các cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin khác, giá trị của dữ liệu được nâng lên thành một nguồn lực phục vụ quản trị quốc gia. Theo báo cáo của Chính phủ, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã được kết nối, chia sẻ với 18 bộ, ngành và 63 địa phương; đến năm 2024 đã cấp trên 86 triệu thẻ căn cước công dân gắn chip và tiếp nhận hơn 1,5 tỷ yêu cầu xác thực thông tin.

Những con số này cho thấy một sự chuyển dịch quan trọng: từ quản lý dân cư dựa nhiều vào hồ sơ, giấy tờ sang quản lý dựa trên dữ liệu số, có khả năng xác thực và chia sẻ thông tin nhanh chóng, chính xác hơn.

Đây cũng là nền tảng để thực hiện mục tiêu cắt giảm giấy tờ, hạn chế việc người dân phải cung cấp đi cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có; đồng thời tạo điều kiện để các cơ quan, đơn vị khai thác dữ liệu phục vụ giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công và nâng cao hiệu quả quản lý.

Căn cước điện tử - bước tiến từ “giấy tờ” sang “dữ liệu”

Nếu Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư là nền tảng dữ liệu thì căn cước và định danh điện tử là những phương thức giúp người dân tiếp cận, sử dụng các tiện ích trên môi trường số.

Việc triển khai thẻ căn cước gắn chip đã tạo ra một bước tiến lớn trong xác thực danh tính. Đặc biệt, từ ngày 1/7/2024, Luật Căn cước năm 2023 có hiệu lực, mở rộng đối tượng được cấp thẻ căn cước, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển căn cước điện tử và các phương thức xác thực điện tử.

Trong quá trình này, ứng dụng định danh quốc gia VNeID ngày càng trở thành một công cụ quan trọng kết nối người dân với các dịch vụ số. Đến đầu năm 2025, Bộ Công an cho biết đã cấp trên 87,7 triệu thẻ căn cước công dân gắn chip, thu nhận gần 81 triệu hồ sơ định danh điện tử và kích hoạt gần 60 triệu tài khoản cho người dân. VNeID cũng đã được phát triển với hàng chục tiện ích, trong đó có Sổ sức khỏe điện tử và cấp Phiếu lý lịch tư pháp.

Đến tháng 9/2025, số tài khoản VNeID mức độ 2 được kích hoạt đã vượt 65 triệu. Cùng với đó, công nghệ sinh trắc học được triển khai tại 18 cảng hàng không, phục vụ hơn 300.000 lượt hành khách trên 15.000 chuyến bay, cho thấy dữ liệu định danh và sinh trắc học đang từng bước được đưa vào những quy trình phục vụ trực tiếp người dân.

Điểm đáng chú ý của quá trình này không nằm ở việc thay thế một chiếc thẻ giấy bằng một chiếc thẻ điện tử, mà ở sự thay đổi về phương thức xác thực. Khi danh tính được xác thực an toàn trên môi trường số, nhiều giao dịch vốn yêu cầu người dân xuất trình giấy tờ có thể được thực hiện thuận tiện hơn.

Trong lĩnh vực giao thông, chẳng hạn, pháp luật đã cho phép người điều khiển phương tiện xuất trình một số giấy tờ thông qua tài khoản định danh điện tử khi thông tin đã được tích hợp và cập nhật theo quy định. Đây là một ví dụ cho thấy căn cước điện tử đang dần trở thành một thành phần của hệ sinh thái số, thay vì chỉ phục vụ mục đích nhận dạng truyền thống.

Từ góc độ người dân, lợi ích dễ nhận thấy nhất là giảm bớt giấy tờ và thời gian đi lại. Từ góc độ quản lý, việc xác thực bằng dữ liệu giúp hạn chế sai lệch thông tin, tăng khả năng kết nối giữa các hệ thống và tạo cơ sở để cung cấp dịch vụ nhanh hơn.

Dịch vụ công trực tuyến: Chuyển đổi số phải hướng đến người dân

Một hệ thống dữ liệu hiện đại chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành những tiện ích cụ thể trong đời sống. Vì vậy, cung cấp dịch vụ công trên môi trường số là một trong những thước đo quan trọng của quá trình chuyển đổi số.

Trước đây, khi thực hiện các thủ tục như đăng ký cư trú, khai báo tạm trú, cấp phiếu lý lịch tư pháp, đăng ký xe hoặc giải quyết một số thủ tục hành chính khác, người dân thường phải trực tiếp đến cơ quan có thẩm quyền, chuẩn bị nhiều loại giấy tờ và chờ đợi trong quá trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ. Quá trình số hóa đã từng bước thay đổi phương thức này.

Thông qua Đề án 06 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 6/1/2022, dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử được xác định là nguồn lực quan trọng phục vụ chuyển đổi số quốc gia.

Với phương châm "lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ", Bộ Công an đã triển khai hàng trăm dịch vụ công trực tuyến trên nhiều lĩnh vực như đăng ký cư trú, cấp phiếu lý lịch tư pháp, đăng ký phương tiện, cấp giấy phép lái xe và nhiều thủ tục hành chính khác.

Trong quá trình triển khai, nhiều dịch vụ công thiết yếu được đưa lên môi trường điện tử. Theo Chính phủ, Đề án 06 đã hoàn thành cung cấp 25/25 dịch vụ công thiết yếu, góp phần tiết kiệm cho Nhà nước và xã hội gần 3.500 tỷ đồng mỗi năm. Một số thủ tục trước đây đòi hỏi người dân trực tiếp đến cơ quan nhà nước, chuẩn bị nhiều loại giấy tờ, nay từng bước được thực hiện trực tuyến hoặc liên thông giữa các cơ quan.

Đáng chú ý, dữ liệu dân cư không chỉ phục vụ riêng ngành Công an mà đang được kết nối, chia sẻ để giải quyết các thủ tục thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Việc liên thông dữ liệu hộ tịch, bảo hiểm, thuế, y tế, giao thông… giúp hình thành phương thức quản lý trong đó người dân không phải liên tục cung cấp những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Đây chính là ý nghĩa sâu xa của chuyển đổi số trong cải cách hành chính: không đơn thuần đưa một thủ tục giấy lên môi trường trực tuyến, mà phải thay đổi quy trình để thủ tục trở nên đơn giản hơn, thuận tiện hơn và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Thực tế triển khai cũng cho thấy hướng đi này đang tiếp tục được mở rộng. VNeID ngày càng tích hợp thêm các tiện ích, từ giấy tờ điện tử, thông tin phương tiện, giấy phép lái xe đến Sổ sức khỏe điện tử, lý lịch tư pháp và các dịch vụ phục vụ đời sống. Những tiện ích ấy, khi được vận hành đồng bộ, sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái số gắn với mỗi công dân.

Ứng dụng công nghệ mới trong quản lý và bảo đảm an ninh, trật tự

Cùng với việc xây dựng các nền tảng dữ liệu và đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến, lực lượng Công an nhân dân đang từng bước đưa những thành tựu mới của khoa học, công nghệ vào công tác quản lý, nghiệp vụ và đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đây được xem là một trong những hướng đi quan trọng nhằm hiện đại hóa phương thức hoạt động, nâng cao năng lực xử lý thông tin và đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự trong môi trường số.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ sinh trắc học, thị giác máy tính và điện toán đám mây đang mở ra nhiều khả năng mới trong thu thập, xử lý, phân tích và khai thác dữ liệu. Trong các lĩnh vực như quản lý cư trú, xuất nhập cảnh, bảo đảm trật tự, an toàn giao thông hay phòng, chống tội phạm công nghệ cao, việc ứng dụng công nghệ có thể hỗ trợ rút ngắn thời gian xử lý thông tin, nâng cao khả năng nhận diện các dấu hiệu bất thường, đồng thời cung cấp thêm cơ sở phục vụ cán bộ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Đặc biệt, công nghệ sinh trắc học đang cho thấy hiệu quả rõ rệt trong xác thực danh tính. Việc ứng dụng sinh trắc học tại các cảng hàng không là một minh chứng cho khả năng đưa dữ liệu số vào các quy trình thực tế, vừa tạo thuận lợi cho người dân vừa góp phần tăng cường yêu cầu về an ninh, an toàn.

Giá trị của công nghệ không chỉ nằm ở việc xử lý nhanh hơn một khối lượng dữ liệu lớn, mà còn ở khả năng kết nối, phân tích và hình thành những thông tin có giá trị phục vụ công tác dự báo, đánh giá tình hình. Khi dữ liệu được tổ chức và khai thác hiệu quả, công tác chỉ huy, điều hành có thêm cơ sở để đưa ra quyết định kịp thời, chính xác, phù hợp với diễn biến thực tế.

Trong tiến trình đó, việc xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia là một bước đi có ý nghĩa quan trọng, hướng tới hình thành hạ tầng dữ liệu thống nhất, hiện đại, phục vụ kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu trong quản trị quốc gia. Đây cũng là một trong những nền tảng để phát huy giá trị của dữ liệu, thúc đẩy chuyển đổi số và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

Cùng với đầu tư hạ tầng, một yêu cầu không thể tách rời của chuyển đổi số là bảo đảm an toàn thông tin và an ninh mạng. Khi dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng, nguy cơ tấn công mạng, đánh cắp hoặc làm lộ lọt thông tin, giả mạo danh tính và lợi dụng công nghệ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật cũng có xu hướng gia tăng. Bởi vậy, bảo vệ dữ liệu không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình xây dựng và vận hành các hệ thống số.

Từ đó có thể thấy, chuyển đổi số trong lực lượng Công an nhân dân không đơn thuần là đưa thêm máy móc, phần mềm vào công việc. Đó là quá trình đổi mới tổng thể từ hạ tầng, dữ liệu, quy trình nghiệp vụ đến chất lượng nguồn nhân lực; trong đó, bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin phải được đặt song hành với khai thác và phát huy giá trị của dữ liệu. Khi công nghệ được vận hành trên nền tảng pháp lý chặt chẽ, dữ liệu tin cậy và đội ngũ có năng lực, những thành tựu của khoa học, công nghệ mới thực sự trở thành nguồn lực hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý và bảo đảm an ninh, trật tự.

Hướng tới nền quản trị hiện đại trong kỷ nguyên số

Những kết quả đạt được trong xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, phát triển căn cước, VNeID và dịch vụ công cho thấy lực lượng Công an đã tạo được những nền tảng quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, đây mới là một chặng đường trong quá trình xây dựng một hệ sinh thái số đồng bộ.

Thời gian tới, yêu cầu đặt ra trước hết là tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách để theo kịp sự phát triển nhanh của công nghệ; tháo gỡ những điểm nghẽn trong kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu; đầu tư đồng bộ hạ tầng số; đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Chuyển đổi số cũng cần được thực hiện đồng đều trong toàn lực lượng. Mỗi cán bộ, chiến sĩ phải từng bước thay đổi phương thức làm việc, chủ động tiếp cận công nghệ và coi việc khai thác dữ liệu, sử dụng các nền tảng số là một phần tất yếu của công tác chuyên môn. Cùng với đó, cần tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ trẻ, những người có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ mới, để tạo ra các sáng kiến thiết thực từ chính thực tiễn công tác.

Một yêu cầu quan trọng khác là thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ; tăng cường hợp tác với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và đối tác quốc tế nhằm tiếp cận những thành tựu mới, đồng thời nâng cao khả năng tự chủ về công nghệ.

Đặc biệt, chuyển đổi số phải luôn gắn với phương châm phục vụ Nhân dân. Công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng chỉ có ý nghĩa khi giúp người dân thực hiện thủ tục thuận tiện hơn, tiếp cận dịch vụ công dễ dàng hơn, được bảo vệ tốt hơn trước các nguy cơ trên không gian mạng và được thụ hưởng những thành quả của quá trình phát triển.

Từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thẻ căn cước, tài khoản định danh điện tử đến dịch vụ công trực tuyến, một hệ sinh thái số đang từng bước hình thành. Đằng sau những nền tảng công nghệ ấy là sự thay đổi về phương thức quản lý, điều hành và phục vụ.

Trong kỷ nguyên số, hiện đại hóa lực lượng Công an không chỉ được đo bằng trang thiết bị hay công nghệ được đầu tư, mà còn bằng khả năng làm chủ dữ liệu, làm chủ công nghệ, bảo đảm an ninh, an toàn trên môi trường số và phục vụ Nhân dân ngày càng hiệu quả.

Với nền tảng đã được xây dựng, cùng định hướng chiến lược của Nghị quyết số 57-NQ/TW và những nhiệm vụ tiếp tục được triển khai trong Đề án 06, chuyển đổi số trong lực lượng Công an nhân dân đang bước vào giai đoạn phát triển sâu hơn: từ xây dựng nền tảng sang khai thác giá trị của dữ liệu; từ số hóa thủ tục sang tái cấu trúc phương thức quản lý; từ ứng dụng công nghệ sang từng bước làm chủ công nghệ.

Đó là nền tảng quan trọng để xây dựng lực lượng Công an nhân dân chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đồng thời góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Chính phủ số, xã hội số và công dân số, lấy người dân làm trung tâm của tiến trình chuyển đổi số quốc gia.