Mọi tổ chức, cá nhân hoạt động trên biển cần tôn trọng pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế; khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm vùng biển, khai thác trái phép hoặc hoạt động bất thường, ngư dân cần kịp thời thông báo cho lực lượng chức năng, không tự ý đối đầu hay xử lý theo cảm tính. Câu chuyện sau đây bắt đầu từ một tín hiệu lạ giữa vùng biển phía Nam.

Rạng sáng, biển phía Nam lặng hơn thường ngày. Trên tàu cá BV 9218, ông Tư Thành đứng ở mũi tàu, mắt nhìn về phía đường chân trời còn mờ trong sương. Tàu đã ra khơi gần một tuần. Mẻ lưới đêm trước không được nhiều, nhưng ông vẫn động viên anh em cố gắng thêm vài ngày nữa rồi mới quay vào bờ.

Ở phía sau cabin, Hải, con trai ông Tư, đang kiểm tra lại bộ đàm và thiết bị giám sát hành trình. Từ ngày địa phương tăng cường tuyên truyền về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, Hải luôn nhắc mọi người phải giữ thiết bị hoạt động, ghi chép đầy đủ nhật ký khai thác và không đi vượt ra ngoài khu vực được phép.

“Máy giám sát vẫn ổn chứ con?” ông Tư hỏi.

“Dạ ổn. Tín hiệu đang truyền bình thường. Hôm qua bên bờ còn nhắn nhắc mình kiểm tra thiết bị định kỳ, con đã xem kỹ rồi.”

Ông Tư gật đầu. Ông đã đi biển hơn ba mươi năm, từng chứng kiến không ít thay đổi. Ngày trước, ngư dân chỉ cần biết con nước, biết luồng cá, biết tránh giông gió.Bây giờ, ngoài chuyện đánh bắt, ai cũng phải hiểu thêm quy định về vùng biển, về thiết bị giám sát hành trình, về việc không xâm phạm vùng biển nước ngoài và trách nhiệm phối hợp với lực lượng chức năng.

Đang khi tàu chạy chậm để tìm luồng cá, Hải bất ngờ nhìn về phía mạn phải.

“Ba, có tàu lạ.”

Ông Tư cầm ống nhòm nhìn theo. Ở phía xa, một con tàu vỏ thép đang tiến vào khu vực tàu cá của họ thường khai thác. Tàu không treo dấu hiệu nhận dạng rõ ràng. Trên cabin, các tín hiệu nhận biết cũng không hiển thị như những tàu hoạt động bình thường.

Một ngư dân tên Phúc nói:

“Con tàu đó chạy từ hướng ngoài vào. Hình như họ đang chuẩn bị thả lưới.”

Ông Tư nhìn kỹ hơn. Phía đuôi tàu, vài người đang kéo những tấm lưới lớn ra ngoài.

“Nó vào sát quá rồi,” ông nói. “Nếu thả lưới ở đây thì không chỉ ảnh hưởng ngư trường của mình mà còn có thể khai thác trái phép trong vùng biển thuộc quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam.”

Phúc bực bội:

“Hay mình chạy tới, bật loa yêu cầu họ đi ra?”

Hải lập tức lắc đầu.

“Không được. Tàu mình nhỏ, mình không biết họ là ai, có bao nhiêu người, có trang bị gì. Việc này phải báo cho lực lượng chức năng”.

Ông Tư nhìn con trai. Ông biết Hải nói đúng, nhưng trong lòng vẫn nóng lên khi thấy một con tàu lạ tiến sâu vào khu vực ngư dân Việt Nam đang khai thác.

Ông cầm bộ đàm, liên lạc với các tàu cá đang hoạt động gần đó. Một số tàu cũng đã phát hiện tàu lạ, nhưng không ai dám đến quá gần. Sau khi trao đổi nhanh, ông Tư quyết định ghi nhận vị trí, hướng di chuyển, đặc điểm nhận dạng của con tàu rồi báo tin cho lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam đang tuần tra trong khu vực.

Tín hiệu được tiếp nhận trên tàu Cảnh sát biển Việt Nam.

Trung úy Nam, sĩ quan trực ban, nghe báo cáo từ ngư dân rồi lập tức kiểm tra tọa độ trên hải đồ điện tử. Anh báo cáo thuyền trưởng:

“Báo cáo chỉ huy, có tàu nước ngoài không rõ dấu hiệu nhận dạng đang hoạt động trong khu vực thuộc quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam. Theo thông tin từ ngư dân, tàu có dấu hiệu chuẩn bị thả lưới khai thác hải sản.”

Thuyền trưởng xem lại vị trí, rồi ra lệnh:

“Chuyển hướng tiếp cận. Thông báo cho các tàu cá giữ khoảng cách an toàn, không tự ý áp sát. Tổ công tác chuẩn bị phương án kiểm tra, tuyên truyền, yêu cầu chấp hành pháp luật Việt Nam và các quy định quốc tế có liên quan.”

Tàu Cảnh sát biển nhanh chóng tăng tốc. Từ xa, quốc kỳ Việt Nam tung bay trên cột tàu. Ông Tư và các ngư dân nhìn thấy tàu chức năng xuất hiện thì phần nào yên tâm hơn.

Khi tàu Cảnh sát biển tiếp cận ở khoảng cách an toàn, loa phát thanh được bật lên bằng tiếng Việt và tiếng Anh, yêu cầu tàu nước ngoài dừng hoạt động, giữ nguyên vị trí để kiểm tra.

Con tàu lạ vẫn tiếp tục di chuyển. Một lúc sau, họ đổi hướng, có dấu hiệu muốn rời khỏi khu vực. Nhưng tàu Cảnh sát biển kiên trì bám sát, phát tín hiệu yêu cầu chấp hành.

Trung úy Nam nói qua hệ thống liên lạc:

“Đề nghị tàu dừng máy, không tiếp tục hoạt động khai thác và chấp hành hiệu lệnh kiểm tra. Mọi hành vi hoạt động trái phép trong vùng biển thuộc quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam đều phải được xử lý theo quy định pháp luật.”

Sau nhiều lần phát cảnh báo, tàu nước ngoài giảm tốc độ. Tổ công tác của Cảnh sát biển triển khai kiểm tra theo đúng trình tự, bảo đảm an toàn và giữ thái độ kiên quyết nhưng bình tĩnh.

Qua kiểm tra ban đầu, lực lượng chức năng ghi nhận tàu có dấu hiệu không bảo đảm các điều kiện cần thiết khi hoạt động, không thể hiện đầy đủ thông tin nhận dạng theo quy định và có hành vi chuẩn bị khai thác hải sản trong khu vực biển thuộc quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam.

Thuyền trưởng tàu nước ngoài giải thích rằng họ bị lệch hướng do thời tiết và không cố ý đi vào khu vực này. Nhưng Trung úy Nam chỉ vào tọa độ đã được ghi nhận, rồi nói rõ:

“Hoạt động trên biển không thể chỉ dựa vào lời giải thích chung chung. Tàu thuyền phải xác định rõ hành trình, khu vực hoạt động và tuân thủ pháp luật của quốc gia ven biển. Khi đã đi vào vùng biển thuộc quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam, mọi hoạt động, đặc biệt là khai thác tài nguyên, đều phải chấp hành quy định của Việt Nam.”

Việc kiểm tra kéo dài nhiều giờ. Trong thời gian đó, các tàu cá của ông Tư được yêu cầu giữ khoảng cách, không tụ tập đông và không quay phim, phát trực tiếp thông tin chưa được kiểm chứng lên mạng xã hội.

Phúc có vẻ không hài lòng.

“Người ta vào tận ngư trường của mình, sao mình không quay lại cho bà con trên bờ biết?”

Hải nói:

“Biết thì cần biết, nhưng phải để lực lượng chức năng xử lý. Nếu mình đưa thông tin thiếu chính xác, kích động người khác hoặc tự ý áp sát, lỡ xảy ra va chạm thì càng phức tạp. Việc của ngư dân là phát hiện, báo tin và phối hợp.”

Ông Tư im lặng một lúc rồi nói:

“Hồi trước, thấy chuyện gì trên biển là nhiều người chỉ nghĩ phải chạy tới cho đông. Nhưng biển không phải chỗ để hơn thua bằng nóng giận. Một hành động thiếu bình tĩnh có thể gây nguy hiểm cho cả tàu và anh em.”

Đến chiều, sau khi hoàn tất các biện pháp nghiệp vụ cần thiết, tàu Cảnh sát biển tiếp tục xử lý vụ việc theo thẩm quyền. Các tàu cá được thông báo có thể trở lại khu vực khai thác an toàn.

Trước khi rời đi, Trung úy Nam liên lạc lại với tàu của ông Tư.

“Cảm ơn bà con đã báo tin kịp thời và giữ đúng khoảng cách an toàn. Thông tin của các bác giúp lực lượng chức năng phát hiện, kiểm tra và ngăn chặn sớm hành vi có dấu hiệu vi phạm.”

Ông Tư đáp:

“Chúng tôi chỉ làm việc cần làm thôi. Đi biển ai cũng mong yên ổn để làm ăn.”

Trung úy Nam nói thêm:

“Bà con cũng cần tiếp tục chấp hành nghiêm quy định về khai thác hải sản, không xâm phạm vùng biển nước ngoài, duy trì thiết bị giám sát hành trình, ghi nhật ký khai thác đầy đủ và không tiếp tay cho các hành vi khai thác trái phép. Bảo vệ chủ quyền biển đảo phải đi cùng với việc chấp hành pháp luật trên biển.”

Những lời ấy khiến ông Tư suy nghĩ rất lâu.

Tối hôm đó, tàu BV 9218 neo lại tránh gió. Anh em ngồi ăn cơm trên boong. Phúc, người ban sáng còn muốn chạy tới đối đầu với tàu lạ, chậm rãi nói:

“Lúc đầu tôi cứ nghĩ thấy tàu lạ là phải lao ra đuổi. Giờ mới hiểu, mình không được tự ý làm theo cảm xúc. Có lực lượng chuyên trách, có pháp luật, có cách xử lý của pháp luật.”

Hải gắp thức ăn cho cha rồi nói:

“Ngư dân mình giữ biển bằng cách bám biển làm ăn chân chính, báo tin kịp thời, không vi phạm vùng biển nước khác và phối hợp với lực lượng chức năng. Mỗi người làm đúng phần việc của mình thì mới giữ được biển lâu dài.”

Ông Tư nhìn ra phía xa. Mặt biển đêm tối, nhưng ánh đèn của những con tàu cá vẫn lấp lánh. Ông nghĩ đến những ngư dân đang mưu sinh trên biển, nghĩ đến những chiến sĩ Cảnh sát biển ngày đêm tuần tra, và nghĩ đến ranh giới không nhìn thấy bằng mắt thường nhưng luôn hiện hữu trên mỗi hải trình.

Ông nói:

“Biển rộng, nhưng luật pháp không mơ hồ. Mình biết đâu là vùng biển của mình, biết đâu là giới hạn phải tôn trọng, thì mới đi biển được bình an.”

Sáng hôm sau, tàu BV 9218 tiếp tục hành trình. Thiết bị giám sát vẫn sáng đèn. Nhật ký khai thác được Hải ghi cẩn thận. Phía xa, tàu Cảnh sát biển vẫn lặng lẽ tuần tra giữa trùng khơi.

Với ông Tư và những ngư dân trên tàu, sự việc hôm trước không chỉ là một lần phát hiện tàu lạ. Đó là bài học về trách nhiệm của người dân trên biển: không thờ ơ trước dấu hiệu xâm phạm chủ quyền, nhưng cũng không hành động tự phát; biết tin tưởng, phối hợp và chấp hành pháp luật để cùng giữ gìn vùng biển của Tổ quốc.