Mô hình homeschooling tại các trung tâm: Cẩn trọng với giấy chứng nhận không rõ giá trị

Thời gian qua, TP. Hồ Chí Minh ghi nhận một số trường hợp học sinh học tại nhà trong thời gian dài theo hình thức homeschooling. Có em học hết lớp 1, có em học từ lớp 1 đến lớp 3, thậm chí có trường hợp hoàn thành toàn bộ bậc tiểu học tại nhà rồi đến trước khi vào lớp 6, phụ huynh mới đưa con trở lại trường.

Điều đáng chú ý là một số phụ huynh lựa chọn mô hình này theo hướng dẫn của các trung tâm tự nhận có chức năng dạy văn hóa. Giáo viên của những trung tâm này tổ chức dạy học tại nhà, đồng thời cấp giấy chứng nhận hoàn thành lớp học cho học sinh. Mức học phí được đề cập khoảng 20 triệu đồng/năm, thậm chí có trường hợp lên tới vài chục triệu đồng.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Hồ Chí Minh (Sở GD&ĐT), phần lớn các trung tâm nói trên đăng ký hoạt động dưới hình thức dạy kỹ năng sống nhưng lại tổ chức dạy chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời cấp giấy chứng nhận, bằng cho học sinh. Trước những dấu hiệu này, cơ quan quản lý đã rà soát và chuyển một số vụ việc sang cơ quan công an để xác minh.

Homeschooling về bản chất là hình thức giáo dục trong đó trẻ học chủ yếu tại nhà thay vì đến trường truyền thống. Cha mẹ hoặc người giám hộ có thể trực tiếp giảng dạy, thuê gia sư hoặc sử dụng các chương trình học trực tuyến, tài liệu giáo dục để tổ chức việc học. Hình thức này tồn tại ở nhiều quốc gia với những cách thức quản lý khác nhau.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, phụ huynh cần phân biệt rõ giữa việc tổ chức hoạt động học tập bổ trợ tại nhà với việc đưa trẻ ra khỏi hệ thống giáo dục chính quy để một trung tâm đứng ra tổ chức chương trình, đánh giá và cấp giấy chứng nhận.

Theo cảnh báo của Sở GD&ĐT, giáo dục tiểu học là cấp học bắt buộc. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ căn cứ vào lời giới thiệu của một trung tâm rằng trẻ có thể “học tại nhà”, “được cấp chứng nhận hoàn thành lớp” hoặc “có thể quay lại trường bất cứ lúc nào” mà quyết định cho con nghỉ học chính thức.

Đặc biệt, giấy chứng nhận do một trung tâm tự cấp không mặc nhiên có giá trị tương đương học bạ hoặc hồ sơ học tập trong hệ thống giáo dục. Việc cấp, công nhận văn bằng, chứng chỉ phải được thực hiện đúng thẩm quyền theo quy định. Đây là vấn đề phụ huynh cần đặc biệt lưu ý trước khi bỏ ra hàng chục triệu đồng mỗi năm cho một chương trình homeschooling.

Một nguy cơ khác là học sinh có thể không được lập hoặc cập nhật đầy đủ hồ sơ trong hệ thống quản lý giáo dục. Nếu phụ huynh không đăng ký cho con vào lớp 1, không có học bạ hoặc hồ sơ học tập chính thức, đến khi muốn đưa trẻ trở lại trường, việc xác định quá trình học tập và bố trí lớp phù hợp có thể phát sinh nhiều khó khăn.

Như vậy, rủi ro không chỉ nằm ở số tiền học phí mà còn liên quan trực tiếp đến quá trình học tập lâu dài của trẻ. Một học sinh có thể được trung tâm xác nhận đã hoàn thành một lớp học, nhưng giấy xác nhận đó có được cơ quan giáo dục hoặc trường học tiếp nhận hay không lại là vấn đề hoàn toàn khác.

Bên cạnh vấn đề hồ sơ, việc học ngoài trường trong thời gian dài cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển toàn diện của trẻ.

 Giáo dục phổ thông không chỉ gồm các môn học như Toán, Tiếng Việt hay Ngoại ngữ mà còn có giáo dục thể chất, nghệ thuật, hoạt động trải nghiệm và nhiều hoạt động giáo dục khác.

Học tại nhà có ưu điểm là thời gian linh hoạt, chương trình có thể được cá nhân hóa và phù hợp hơn với nhu cầu của từng trẻ. Tuy nhiên, nếu không được tổ chức bài bản, học sinh có thể thiếu môi trường tương tác với bạn bè, hoạt động tập thể, rèn luyện kỹ năng xã hội và những trải nghiệm thường có trong môi trường trường học.

Đáng lưu ý, vấn đề không chỉ nằm ở lựa chọn của phụ huynh mà còn liên quan đến hoạt động của các trung tâm quảng bá mô hình homeschooling. Nếu một cơ sở đăng ký với chức năng dạy kỹ năng sống nhưng thực tế tổ chức chương trình giáo dục phổ thông, thu học phí và cấp giấy chứng nhận hoàn thành lớp học, phụ huynh cần kiểm tra kỹ tư cách pháp lý của cơ sở trước khi đăng ký.

Những lời quảng cáo như “học tại nhà vẫn được công nhận”, “không cần đến trường”, “trung tâm lo toàn bộ hồ sơ”, “học xong có chứng nhận tương đương học bạ” hay “có thể chuyển vào trường công lập dễ dàng” không nên được xem là căn cứ duy nhất để quyết định việc học của trẻ.

Phụ huynh cần kiểm tra pháp lý trước khi cho con học homeschooling

Trước khi lựa chọn bất kỳ mô hình học tập nào ngoài trường học, phụ huynh cần tìm hiểu đầy đủ về tính pháp lý và trách nhiệm của đơn vị tổ chức. Đây là bước quan trọng nhằm tránh tình trạng trẻ học trong thời gian dài nhưng kết quả không được công nhận hoặc gặp khó khăn khi quay lại trường.

Trước hết, phụ huynh cần xác định cơ sở đó được cấp phép hoạt động với chức năng gì. Một trung tâm được phép tổ chức các lớp kỹ năng sống không đồng nghĩa với việc cơ sở đó được quyền tổ chức chương trình giáo dục phổ thông cho học sinh.

Tiếp đó, cần làm rõ trung tâm có được phép tổ chức chương trình giáo dục phổ thông hay không, ai chịu trách nhiệm về chương trình, đội ngũ giáo viên, việc đánh giá và kết quả học tập của học sinh. Đây là những thông tin không nên chỉ nghe qua lời giới thiệu của nhân viên tư vấn mà cần được kiểm chứng bằng hồ sơ, giấy phép hoặc thông tin từ cơ quan quản lý giáo dục.

Một vấn đề đặc biệt quan trọng là giá trị pháp lý của giấy chứng nhận. Phụ huynh cần hỏi rõ giấy chứng nhận hoàn thành lớp học do trung tâm cấp có được cơ quan giáo dục hoặc trường học công nhận hay không. Nếu trẻ chuyển trường, kết quả học tập sẽ được xác nhận bằng hình thức nào? Ai có thẩm quyền xác nhận?

Bên cạnh đó, cần xác định hồ sơ và học bạ của học sinh được quản lý ở đâu. Nếu trẻ học homeschooling trong nhiều năm nhưng không có hồ sơ trong hệ thống quản lý giáo dục, việc trở lại trường sau này có thể không đơn giản như lời quảng cáo “có thể quay lại bất cứ lúc nào”.

Phụ huynh cũng cần kiểm tra trung tâm có được cơ quan giáo dục địa phương cho phép hoặc xác nhận về hoạt động đang tổ chức hay không. Với những chương trình có mức học phí lên tới hàng chục triệu đồng mỗi năm, việc kiểm tra trước khi đăng ký càng cần thiết.

Sở GD&ĐT đã đề nghị UBND các phường, xã rà soát 100% trẻ trong độ tuổi đến trường, đồng thời kiểm tra các trung tâm kỹ năng sống, doanh nghiệp trên địa bàn có tổ chức hình thức homeschooling. Mục tiêu là không để xảy ra tình trạng trung tâm mang danh nghĩa dạy kỹ năng sống nhưng thực tế tổ chức dạy chương trình giáo dục phổ thông cho học sinh tiểu học.

Công tác kiểm tra cần làm rõ cơ sở được phép cung cấp dịch vụ gì, có tổ chức dạy văn hóa hay không, đội ngũ giáo viên, chương trình, phương thức đánh giá và các giấy tờ cấp cho học sinh có phù hợp quy định hay không. Những trường hợp có dấu hiệu vi phạm cần được xử lý, đồng thời quyền lợi học tập của trẻ phải được đặt lên hàng đầu.

Về phía phụ huynh, nếu con đang hoặc đã học homeschooling tại một trung tâm, cần chủ động liên hệ cơ quan giáo dục địa phương để được hướng dẫn về hồ sơ, quá trình học tập và phương án đưa trẻ trở lại trường khi cần thiết. Không nên chờ đến thời điểm trẻ chuẩn bị chuyển cấp mới tìm hiểu, bởi khi đó những thiếu sót về hồ sơ có thể khó khắc phục hơn.

Điều quan trọng nhất là phụ huynh cần phân biệt homeschooling như một phương pháp tổ chức việc học với việc đưa trẻ ra khỏi hệ thống giáo dục bắt buộc để theo học tại một trung tâm chưa rõ chức năng pháp lý. Sự linh hoạt trong cách học không nên đánh đổi bằng nguy cơ trẻ thiếu hồ sơ, không được công nhận quá trình học tập hoặc gặp khó khăn trong những cấp học tiếp theo.

Trong bối cảnh homeschooling được nhiều phụ huynh quan tâm, cảnh báo từ ngành giáo dục TP. Hồ Chí Minh là lời nhắc cần thiết.

Trước khi lựa chọn mô hình này, phụ huynh cần kiểm tra tính pháp lý của cơ sở, giá trị của giấy chứng nhận, hồ sơ học tập và khả năng công nhận kết quả khi chuyển trường.

Đừng để những lời quảng cáo hấp dẫn hoặc cam kết về một con đường học tập “linh hoạt” khiến phụ huynh bỏ qua những câu hỏi quan trọng về quyền lợi lâu dài của trẻ.

Khi lựa chọn mô hình giáo dục, điều cần đặt lên hàng đầu không chỉ là học phí, thời gian biểu hay phương pháp giảng dạy, mà còn là tính hợp pháp, chất lượng giáo dục và khả năng bảo đảm con đường học tập của học sinh về sau.