Ngày 19/7, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Vĩnh Long đã có quyết định phục hồi điều tra vụ án Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ xảy ra sáng 4/9/2024, tại trên tỉnh lộ 901, đoạn qua ấp Vĩnh Lợi, xã Vĩnh Xuân, huyện Trà Ôn (cũ).

Vụ tai nạn giao thông xảy ra ngày 4/9/2024 trên tỉnh lộ 901, đoạn qua huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long (cũ), khiến nữ sinh N.N.B.Tr. (14 tuổi) tử vong đã trở thành vụ việc nhận được sự quan tâm lớn của dư luận.

Sự chú ý đối với vụ án không chỉ xuất phát từ hậu quả thương tâm mà còn đến từ quá trình giải quyết tố tụng kéo dài, với nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến việc đánh giá chứng cứ, xác định lỗi, quyết định không khởi tố và sau đó là phục hồi điều tra.

Theo hồ sơ vụ việc, sáng ngày 4/9/2024, Nguyễn Văn Bảo Trung điều khiển xe tải lưu thông trên tỉnh lộ 901. Khi đến đoạn đường có một xe bán tải đang dừng bên lề phải, Trung bật tín hiệu và điều khiển xe lấn sang phần đường bên trái để vượt. Cùng thời điểm đó, ba nữ sinh điều khiển xe đạp điện lưu thông theo hướng ngược lại.

Khi phát hiện xe tải đang thực hiện việc vượt và phần đường phía trước bị thu hẹp, một nữ sinh đi phía trước đã giảm tốc độ, phanh xe để tránh nguy hiểm. N.N.B.Tr. điều khiển xe phía sau không kịp xử lý tình huống, va vào xe phía trước rồi ngã xuống đường. Sau đó, Trân bị bánh xe tải cán qua người và tử vong.

Việc phục hồi điều tra cho thấy hoạt động tố tụng không phải là quá trình cố định chỉ dựa trên quyết định ban đầu. Khi xuất hiện những căn cứ mới hoặc phát hiện những vấn đề cần được xem xét lại, cơ quan có thẩm quyền có thể tiến hành kiểm tra, điều chỉnh để bảo đảm xác định đúng bản chất vụ việc.

Sau tai nạn, Công an huyện Trà Ôn quyết định không khởi tố vụ án với lý do "không có sự việc phạm tội". Gia đình nạn nhân khiếu nại nhưng VKSND huyện Trà Ôn và VKSND tỉnh Vĩnh Long đều bác đơn.

Ngày 28/4/2025, Nguyễn Vĩnh Phúc (42 tuổi, cha nữ sinh) dùng súng bắn Trung rồi tự sát.

Sau khi kiểm tra hồ sơ, VKSND Tối cao cho rằng Trung đã tránh, vượt xe không bảo đảm an toàn khi phía trước có chướng ngại vật và có xe đi ngược chiều, có dấu hiệu phạm tội Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.

Tháng 5/2025, Công an tỉnh Vĩnh Long khởi tố vụ án. Cơ quan điều tra xác định Trung lấn sang trái để vượt xe bán tải đang dừng bên lề, là nguyên nhân chính dẫn đến vụ tai nạn. Tuy nhiên, thời điểm đó Trung đang điều trị vết thương do bị cha nạn nhân bắn nên chưa bị khởi tố. Ba tháng sau, Công an tỉnh Vĩnh Long khởi tố bị can đối với Trung, cho tại ngoại để điều tra về cùng tội danh.

Trong quá trình điều tra, cơ quan chức năng xác định Trung mắc bệnh tâm thần, mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi nên cuối năm 2025 quyết định tạm đình chỉ điều tra vụ án và tạm đình chỉ điều tra bị can, đưa đi điều trị theo quy định.

Gia đình nữ sinh sau đó đề nghị Bộ Công an và Công an tỉnh Vĩnh Long giám định lại tình trạng sức khỏe của Trung. Mới đây, khi có kết luận giám định mới của Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa, Công an tỉnh Vĩnh Long đã phục hồi điều tra vụ án.

Xác định trách nhiệm hình sự, nguyên tắc xác định lỗi và yêu cầu đối với hoạt động tư pháp

Một trong những vấn đề pháp lý trọng tâm của vụ án là xác định hành vi điều khiển xe tải của Nguyễn Văn Bảo Trung có đủ yếu tố cấu thành tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” theo Điều 260 Bộ luật Hình sự hay không. Đây là vấn đề cần được xem xét trên cơ sở các quy định về trách nhiệm hình sự, chứ không chỉ dựa vào hậu quả chết người đã xảy ra.

Theo nguyên tắc của pháp luật hình sự, để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một cá nhân trong vụ án giao thông, cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.

Cụ thể, cần xác định có hành vi vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ; có hậu quả xảy ra; có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và hậu quả; đồng thời người thực hiện hành vi phải có lỗi.

Trong vụ án tại Vĩnh Long, nội dung quan trọng cần được làm rõ là việc vượt xe của tài xế Nguyễn Văn Bảo Trung có bảo đảm các điều kiện an toàn theo quy định hay không. Theo nguyên tắc giao thông đường bộ, việc vượt xe chỉ được thực hiện khi người điều khiển phương tiện có đủ khả năng quan sát, bảo đảm khoảng cách an toàn và không gây nguy hiểm cho các phương tiện khác.

Trong trường hợp xe vượt phải lấn sang phần đường dành cho chiều ngược lại trong điều kiện đường hẹp, có phương tiện đang lưu thông hoặc tầm nhìn bị hạn chế, hành vi này có thể bị xem xét là vi phạm quy tắc an toàn giao thông. Tuy nhiên, việc xác định có vi phạm hay không phải dựa trên các chứng cứ cụ thể, không thể chỉ dựa vào suy đoán hoặc hậu quả cuối cùng.

Cơ quan điều tra cần làm rõ nhiều yếu tố như tốc độ của xe tải, khoảng cách giữa các phương tiện tại thời điểm xảy ra tai nạn, điều kiện mặt đường, khả năng quan sát của tài xế, phản ứng của những người tham gia giao thông khác, tình trạng kỹ thuật của phương tiện và kết quả giám định chuyên môn.

Một nguyên tắc quan trọng trong pháp luật hình sự là không tồn tại quan điểm “có tai nạn thì đương nhiên có người phạm tội”. Tai nạn giao thông có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm hành vi của người điều khiển phương tiện, lỗi của người tham gia giao thông khác hoặc các yếu tố khách quan. Vì vậy, trách nhiệm hình sự chỉ được đặt ra khi chứng minh được đầy đủ hành vi vi phạm, lỗi của người thực hiện và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi đó với hậu quả xảy ra.

Trong vụ việc này, việc ban đầu xác định nữ sinh tử vong là người có lỗi đã gây ra nhiều tranh luận. Tuy nhiên, về nguyên tắc pháp lý, ngay cả khi người bị hại có một phần lỗi trong quá trình xảy ra tai nạn thì điều đó cũng không đồng nghĩa với việc loại trừ trách nhiệm của những người khác. Nếu người điều khiển phương tiện cơ giới có hành vi vi phạm và hành vi đó góp phần gây ra hậu quả, trách nhiệm pháp lý vẫn có thể được xem xét theo quy định.

Do đó, việc xác định lỗi trong vụ án phải dựa trên hệ thống chứng cứ khách quan như biên bản khám nghiệm hiện trường, dấu vết phương tiện, kết luận giám định, lời khai nhân chứng và các tài liệu kỹ thuật liên quan. Chỉ khi chứng minh đầy đủ các yếu tố về hành vi vi phạm, hậu quả, mối quan hệ nhân quả và lỗi của người thực hiện hành vi, cơ quan tố tụng mới có thể đưa ra kết luận chính xác về trách nhiệm hình sự.

Bên cạnh vấn đề trách nhiệm hình sự, vụ án còn đặt ra ý nghĩa quan trọng về hoạt động tố tụng. Quyết định không khởi tố vụ án hình sự là một quyết định có ảnh hưởng lớn, bởi có thể làm chấm dứt quá trình điều tra, truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi bị tố giác. Vì vậy, quyết định này phải được ban hành trên cơ sở đánh giá đầy đủ, chính xác và khách quan các tài liệu, chứng cứ.

Nếu việc thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ chưa toàn diện hoặc bỏ qua những dấu hiệu quan trọng của hành vi vi phạm, quyết định không khởi tố có thể dẫn đến nguy cơ bỏ lọt tội phạm, ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị hại và làm giảm niềm tin của xã hội đối với pháp luật. Tuy nhiên, việc khởi tố khi chưa có đủ căn cứ cũng có thể ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị xem xét trách nhiệm.

Việc hủy quyết định không khởi tố trong vụ án tại Vĩnh Long không đồng nghĩa với việc tài xế Nguyễn Văn Bảo Trung đã bị kết luận có tội. Ý nghĩa pháp lý của việc này là mở lại quá trình điều tra để cơ quan chức năng tiếp tục thu thập, kiểm tra và đánh giá toàn diện hơn các tình tiết, chứng cứ liên quan, từ đó xác định sự thật khách quan của vụ việc.

Việc xem xét lại quyết định tố tụng cũng thể hiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong hoạt động tư pháp. Thông qua quá trình kiểm tra, giám sát, những quyết định chưa phù hợp có thể được rà soát, điều chỉnh nhằm hạn chế sai sót, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người bị hại và bảo đảm quyền của người bị điều tra theo nguyên tắc suy đoán vô tội.

Từ vụ án tại Vĩnh Long có thể thấy, hoạt động tư pháp không chỉ yêu cầu giải quyết vụ việc nhanh chóng mà quan trọng hơn là phải bảo đảm tính chính xác, khách quan và công bằng. Đối với các vụ án tai nạn giao thông, việc xác định trách nhiệm pháp lý không thể dựa trên cảm xúc hoặc chỉ nhìn vào hậu quả nghiêm trọng đã xảy ra. Cơ quan tố tụng phải dựa trên hệ thống chứng cứ hợp pháp, đánh giá toàn diện nguyên nhân vụ tai nạn, hành vi của từng bên liên quan và mức độ lỗi cụ thể.

Quá trình từ quyết định không khởi tố đến việc phục hồi điều tra cho thấy pháp luật có cơ chế tự kiểm tra, giám sát và sửa chữa những vấn đề phát sinh trong hoạt động tố tụng. Đây là yếu tố cần thiết nhằm bảo đảm hai nguyên tắc nền tảng của tố tụng hình sự: không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.

Vụ án tại Vĩnh Long vì vậy không chỉ liên quan đến trách nhiệm của các cá nhân trong một vụ tai nạn giao thông mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng điều tra, đánh giá chứng cứ và trách nhiệm của những người tiến hành tố tụng. Mục tiêu cuối cùng của quá trình tư pháp không chỉ là tìm ra người phải chịu trách nhiệm mà còn là xác định đúng sự thật khách quan, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên và duy trì sự công bằng của pháp luật.