Bà Thủy Lệ hỏi: Tôi và các thành viên trong gia đình cùng tham gia BHYT theo hộ gia đình. Xin hỏi, điều kiện nào để chúng tôi được áp dụng mức giảm trừ tiền đóng từ người thứ hai trở đi và mức đóng của từng thành viên được tính như thế nào?

Người thứ hai đóng 70% mức của người thứ nhất

Theo khoản 5 Điều 6 Nghị định 188/2025/NĐ-CP, mức đóng BHYT của người tham gia theo hộ gia đình bằng 4,5% mức lương cơ sở. Trường hợp các thành viên trong cùng hộ gia đình cùng tham gia BHYT theo hình thức hộ gia đình trong năm tài chính thì được giảm trừ theo thứ tự.

Cụ thể, người thứ nhất đóng bằng 4,5% mức lương cơ sở; người thứ hai, thứ ba và thứ tư lần lượt đóng bằng 70%, 60% và 50% mức đóng của người thứ nhất. Từ người thứ năm trở đi, mức đóng bằng 40% mức đóng của người thứ nhất.

Như vậy, chính sách giảm trừ được tính theo số lượng thành viên cùng tham gia BHYT hộ gia đình, thay vì tất cả thành viên đều phải đóng cùng một mức. Người tham gia càng đứng sau trong thứ tự thì tỷ lệ đóng càng giảm.

Đáng chú ý, từ tháng 7/2026, mức lương cơ sở được điều chỉnh theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP. Do đó, số tiền BHYT thực tế phải đóng cũng được xác định trên mức lương cơ sở áp dụng tại thời điểm tham gia.

Không phải cứ sống cùng nhà là được tính giảm trừ

Tuy nhiên, để được áp dụng mức giảm trừ, việc xác định thành viên hộ gia đình phải căn cứ vào thông tin cư trú theo quy định. Các thành viên phải có tên trong cùng một hộ gia đình theo thông tin đăng ký thường trú hoặc có tên trong cùng một hộ gia đình theo thông tin đăng ký tạm trú.

Bên cạnh đó, một điều kiện quan trọng là các thành viên phải cùng tham gia BHYT trong năm tài chính. Đây là căn cứ để xác định thứ tự người thứ nhất, người thứ hai, người thứ ba... và áp dụng tỷ lệ giảm trừ tương ứng.

Quy định này có ý nghĩa thực tế khá rõ. Chẳng hạn, một gia đình có nhiều người cùng tham gia BHYT nhưng một người đã tham gia theo nhóm khác như nhóm do người sử dụng lao động đóng thì người đó không được tính đơn giản vào thứ tự thành viên tham gia BHYT hộ gia đình để tạo mức giảm cho những người còn lại.

Vì vậy, khi đăng ký hoặc gia hạn BHYT hộ gia đình, người dân cần kiểm tra thông tin cư trú và tình trạng tham gia BHYT của từng thành viên. Việc xác định đúng nhóm tham gia ngay từ đầu sẽ giúp tránh trường hợp tính sai thứ tự và mức đóng.

Mức giảm được tính từ người thứ hai

Có thể hình dung cơ chế này theo nguyên tắc: người thứ nhất đóng mức chuẩn; từ người thứ hai trở đi, tỷ lệ đóng giảm dần. Đây là cách thiết kế nhằm giảm gánh nặng tài chính cho những gia đình có nhiều thành viên cùng tham gia BHYT.

Tuy nhiên, cần phân biệt giảm trừ mức đóng theo hộ gia đình với mức hỗ trợ đóng BHYT từ ngân sách nhà nước. Đây là hai cơ chế khác nhau. Nghị định 188/2025/NĐ-CP còn quy định một số nhóm đối tượng được ngân sách nhà nước hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ mức đóng tùy từng trường hợp.

Do đó, người dân trước khi đóng BHYT nên xác định mình thuộc nhóm tham gia nào, có thuộc diện được ngân sách hỗ trợ hay không và nếu tham gia theo hộ gia đình thì có đáp ứng điều kiện để được giảm trừ hay không.

Có thể nói, BHYT hộ gia đình không chỉ là chính sách giúp mở rộng diện bao phủ bảo hiểm mà còn có cơ chế giảm mức đóng đối với các gia đình có nhiều thành viên cùng tham gia. Nắm rõ điều kiện về cư trú, thời điểm tham gia và thứ tự thành viên sẽ giúp người dân chủ động bảo đảm quyền lợi, đồng thời tránh nhầm lẫn khi thực hiện thủ tục tham gia hoặc gia hạn thẻ BHYT.