Quyền đến trường và học tập của học sinh là quyền cơ bản được Hiến pháp và pháp luật Việt Nam bảo vệ nghiêm ngặt, tuyệt đối không ai được phép ngăn cản. Mọi trẻ em dưới 16 tuổi đều được đến trường và phát triển toàn diện.

Quyền và nghĩa vụ của trẻ em: Theo Điều 99 của Luật Trẻ em 2016, quyền đi học là quyền cơ bản của trẻ em dưới 16 tuổi. Cha mẹ hoặc người giám hộ có nghĩa vụ nuôi dưỡng, bảo đảm quyền học tập của con, tuyệt đối không được tự ý ép buộc hoặc cho con nghỉ học.

Mức độ bảo vệ: Nhà nước thực hiện các chính sách giáo dục toàn diện để mọi công dân (không phân biệt dân tộc, tôn giáo, giới tính, hoàn cảnh kinh tế) đều được học tập trong môi trường giáo dục phù hợp.

Hành vi vi phạm: Việc cố ý ngăn cản, ép buộc học sinh/trẻ em bỏ học trái pháp luật có thể bị xử lý theo quy định của Luật Giáo dục và các văn bản xử phạt vi phạm hành chính hoặc pháp luật liên quan

Cha mẹ hoặc người giám hộ có nghĩa vụ nuôi dưỡng, bảo đảm quyền học tập của con, không được tự ý ép buộc hoặc cho con nghỉ học! (Điều 99 Luật Trẻ em 2016)

Các bậc phụ huynh phải trên hết vì quyền được học, quyền được vui chơi của trẻ, đó là tình yêu và trách nhiệm của các bậc làm cha mẹ đối với những đứa con thân yêu của mình! Hãy để con được tiếp cận với không gian và môi trường học tập an toàn, sạch, đẹp, khang trang, với đầy đủ trang thiết bị đáp ứng nhu cầu của học tập; đừng vì cố chấp của cha mẹ mà đánh mất quyền và những điều tốt đẹp mà trẻ xứng đáng được nhận.

Lắng nghe, đối thoại và tháo gỡ cùng phụ huynh

Vừa qua, sự việc hơn 100 học sinh tiểu học tại xã Quỳnh Tam (Nghệ An) sau hơn 1 tháng khai giảng chưa đến lớp khiến dư luận quan tâm, băn khoăn. Từ đó cũng nảy sinh những câu hỏi về pháp lý đối với quyền trẻ em.

Vụ việc xuât phát từ nguyên nhân người dân chưa đồng thuận để con đến điểm trường chính Tiểu học Quỳnh Tam để học khi họ cho rằng lâu nay học tại điểm trường lẻ Tiến Sơn thuận lợi hơn, nay đi học xa hơn sẽ mất an toàn, chi phí sinh hoạt ăn uống... khiến phụ huynh vất vả hơn. 

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành đã phải trực tiếp cùng đoàn công tác tổ chức đối thoại với phụ huynh. Sau đó lãnh đạo UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu địa phương không tổ chức dạy học tại điểm trường không bảo đảm an toàn và tiêp tục thống nhất việc chuyển học sinh về học tại điểm chính và phân hiệu Tân Sơn, Trường Tiểu học Quỳnh Tam. Tiếp tục bố trí xe ô tô đưa, đón học sinh thôn Tiến Sơn, có giáo viên đi kèm, phương tiện phải đủ điều kiện và bảo đảm an toàn giao thông trên tuyến đưa đón học sinh.

Đồng thời thống nhất hỗ trợ học sinh thôn Tiến Sơn kinh phí xe đưa đón và ăn bán trú. Yêu cầu địa phương công khai, minh bạch các khoản đóng góp cơ sở vật chất của phụ huynh đối với điểm lẻ Sơn Tiến. UBND tỉnh yêu cầu Trường Tiểu học Quỳnh Tam tổ chức dạy bù kiến thức, bắt đầu từ ngày 5/10/2026, bố trí giáo viên chủ nhiệm có kinh nghiệm và tổ chức bán trú cho học sinh có nhu cầu.

Ngăn cản quyền học tập của trẻ em là vi phạm pháp luật

Luật sư luật sư Phan Văn Chiều – Giám đốc Cty TNHH Luật Hà Châu, Đoàn Luật sư tỉnh Hà Tĩnh, nêu rằng:

Trước hết, cần khẳng định quyền học tập đồng thời là quyền và nghĩa vụ của công dân. Điều 39 Hiến pháp năm 2013 ghi nhận: “Công dân có quyền và nghĩa vụ học tập”. Luật Giáo dục cũng xác định giáo dục tiểu học và trung học cơ sở thuộc phạm vi giáo dục phổ cập, đồng thời đặt trách nhiệm lên cha mẹ, người giám hộ trong việc tạo điều kiện để trẻ em thực hiện nghĩa vụ học tập.

Bên cạnh đó, Luật Trẻ em năm 2016 ghi nhận quyền được giáo dục của trẻ em và trách nhiệm của cha mẹ, người chăm sóc trong việc bảo đảm để trẻ được học tập, hoàn thành chương trình giáo dục phổ cập.

Đáng chú ý, theo khoản 2 Điều 27 Nghị định số 98/2026/NĐ-CP, hành vi cản trở việc đi học của trẻ em có thể bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng.

Để xử lý hành vi này, vấn đề pháp lý chỉ thực sự đặt ra khi việc phản đối dẫn đến hành vi cố ý không thực hiện trách nhiệm bảo đảm cho trẻ trong độ tuổi phổ cập được đi học, hoặc có hành vi trực tiếp ngăn cản, đe dọa, cưỡng ép người khác đưa trẻ đến trường. Khi đó, cơ quan chức năng cần xác định cụ thể ai là người thực hiện, hành vi gì, mức độ cản trở ra sao và hậu quả như thế nào để áp dụng chế tài tương ứng.Cần đánh giá trách nhiệm pháp lý đối với từng hành vi và từng trường hợp cụ thể.

Luật sư Chiều nêu thêm, trong sự việc này, phụ huynh có quyền kiến nghị, phản ánh, đối thoại và đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét những vấn đề chính đáng như khoảng cách đến trường, an toàn giao thông, phương án đưa đón, bán trú và điều kiện học tập. Tuy nhiên, quyền kiến nghị, phản ánh không nên được thực hiện bằng cách làm gián đoạn việc học của chính con em mình.

Nếu phương án sắp xếp trường lớp đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định và nhằm bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất, an toàn và chất lượng giáo dục, thì việc không đồng tình với chủ trương đó không đương nhiên tạo ra căn cứ để kéo dài tình trạng học sinh không đến trường.

Chính quyền cần đối thoại trực tiếp, công khai với phụ huynh và giải thích rõ căn cứ của việc giải thể hoặc sắp xếp điểm trường lẻ. Đồng thời trả lời cụ thể những vấn đề mà phụ huynh quan tâm như khoảng cách, phương tiện đưa đón, an toàn giao thông, thời gian di chuyển, bán trú, chi phí phát sinh và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị tổ chức việc đưa đón học sinh…

Khi đã thực hiện đầy đủ việc tuyên truyền, đối thoại, hỗ trợ và giải quyết các khó khăn chính đáng mà vẫn có trường hợp cố tình cản trở việc học của trẻ, khi đó cơ quan chức năng mới cần xem xét trách nhiệm pháp lý theo đúng tính chất, mức độ và quy định pháp luật.

“Cách xử lý hiệu quả nhất trong vụ việc này không phải là lựa chọn giữa “dân vận” và “pháp luật”, mà là dùng đối thoại để tạo đồng thuận, dùng chính sách để tháo gỡ nỗi lo của phụ huynh và dùng pháp luật để bảo đảm kỷ cương khi cần thiết. Bởi cuối cùng, điều mà phụ huynh mong muốn và điều mà chính quyền hướng tới phải gặp nhau ở một điểm chung: mọi đứa trẻ đều được đến trường, được học tập và được an toàn trên hành trình đến trường”, Luật sư Chiều nêu.

Điều 16 Luật Trẻ em 2016 quy định về quyền được giáo dục, học tập và phát triển năng khiếu của trẻ em: “1. Trẻ em có quyền được giáo dục, học tập để phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của bản thân. 2. Trẻ em được bình đẳng về cơ hội học tập và giáo dục; được phát triển tài năng, năng khiếu, sáng tạo, phát minh."

Ngoài ra, Điều 99 Luật Trẻ em 2016 cũng có quy định về bảo đảm quyền học tập của trẻ em: “1. Cha, mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em và các thành viên trong gia đình có trách nhiệm gương mẫu về mọi mặt cho trẻ em noi theo; tự học để có kiến thức, kỹ năng giáo dục trẻ em về đạo đức, nhân cách, quyền và bổn phận của trẻ em; tạo môi trường lành mạnh cho sự phát triển toàn diện của trẻ em. 2. Cha, mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em có trách nhiệm bảo đảm cho trẻ em thực hiện quyền học tập, hoàn thành chương trình giáo dục phổ cập theo quy định của pháp luật, tạo Điều kiện cho trẻ em theo học ở trình độ cao hơn. 3. Cha, mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em phát hiện, khuyến khích, bồi dưỡng, phát triển tài năng, năng khiếu của trẻ em. 4. Cha, mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em tạo Điều kiện để trẻ em được vui chơi, giải trí, hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch phù hợp với độ tuổi."

Căn cứ theo các quy định trên, phụ huynh không thể tự ý cho bé nghỉ học mà phải tạo mọi điều kiện để cháu có thể học tập, vui chơi, giải trí phù hợp với lứa tuổi.

Tại Điều 27, Nghị định của Chính phủ về những quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em về đối với vi phạm quy định về quyền được giáo dục của trẻ em: 1. Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau: a) Hủy hoại sách, vở, đồ dùng học tập của trẻ em; b) Cố ý không thực hiện nghĩa vụ đóng góp cho việc học tập của trẻ em theo quy định của pháp luật; c) Không bảo đảm thời gian, điều kiện học tập cho trẻ em. 2. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi cản trở việc đi học của trẻ em. 3. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi dụ dỗ, lôi kéo, ép buộc trẻ em bỏ học, nghỉ học. 4. Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc chi trả toàn bộ chi phí mua sách, vở, đồ dùng học tập cho trẻ em đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm a khoản 1 Điều này.

Ngoài ra, pháp luật hiện hành cũng quy định đối với các hành vi lôi kéo, xúi giục, kích động, cưỡng ép hoặc có tính chất gây rối, vi phạm trật tự công cộng, chống người thi hành công vụ nhằm ngăn cản học sinh đến trường có thể bị xem xét, truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ hậu quả gây ra.