Đã có hàng nghìn bánh Trung thu không rõ nguồn gốc bị phát hiện

Tại Hà Nội, kế hoạch bảo đảm an toàn thực phẩm Tết Trung thu năm 2026 được triển khai từ ngày 8/8 đến hết 30/9 trên toàn địa bàn 126 xã, phường. Các lực lượng chức năng tập trung kiểm tra cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và những mặt hàng có nhu cầu tiêu thụ cao trong dịp lễ, trong đó bánh Trung thu là nhóm sản phẩm được chú ý.

Thực tế mùa Trung thu năm 2025 cho thấy việc tăng cường kiểm tra là cần thiết.

Đầu tháng 10/2025, Đội Quản lý thị trường số 2 phối hợp Công an phường Hoàn Kiếm kiểm tra một xe tải dừng tại phố Lý Nam Đế, phát hiện 3.840 chiếc bánh Trung thu do nước ngoài sản xuất. Bao bì sản phẩm in chữ nước ngoài nhưng không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Lô hàng trị giá khoảng 19,2 triệu đồng. Chủ hàng khai mua số bánh trôi nổi trên thị trường để bán kiếm lời nhưng chưa kịp tiêu thụ thì bị phát hiện.

Trước đó, lực lượng chức năng tại Hà Nội cũng phát hiện, tạm giữ khoảng 2.500 bánh Trung thu nhập lậu tại phường Cửa Nam. Những vụ việc này cho thấy bánh không rõ nguồn gốc có thể được tập kết, vận chuyển và chuẩn bị đưa vào các khu vực đông dân cư đúng thời điểm nhu cầu tiêu thụ tăng cao.

Tại Đà Nẵng, tình hình cũng đáng chú ý. Chỉ trong ba ngày của tháng 9/2025, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an thành phố phát hiện, ngăn chặn gần 10.000 bánh Trung thu vi phạm, cùng hơn 6.000 bánh kẹo hết hạn sử dụng.

Không chỉ phát hiện bánh lưu thông không rõ nguồn gốc, lực lượng chức năng còn phát hiện những bất cập ngay tại các cơ sở sản xuất. Một cơ sở có gần 5.000 bánh Trung thu nướng thành phẩm nhưng chưa thực hiện công bố sản phẩm, thiếu chứng từ nguyên liệu. Một cơ sở khác có gần 500 bánh Trung thu thập cẩm chưa tự công bố sản phẩm và không có hóa đơn đối với nguyên liệu.

Tại Nghệ An, lực lượng chức năng cũng từng phát hiện hơn 4.000 bánh Trung thu không rõ nguồn gốc tại hai cơ sở kinh doanh. Nhiều sản phẩm có bao bì in chữ nước ngoài nhưng không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Những con số trên cho thấy nguy cơ không chỉ xuất hiện ở một vài điểm bán nhỏ lẻ. Đằng sau một lô bánh không rõ nguồn gốc có thể là cả một chuỗi từ nhập hàng, vận chuyển, tập kết đến phân phối qua cửa hàng, chợ, điểm bán tạm thời hoặc các kênh trực tuyến.

Điểm chung dễ nhận thấy trong các vụ vi phạm là nhiều sản phẩm được bán theo hình thức không chính thống, không có đầy đủ giấy tờ hoặc có mức giá hấp dẫn. Giá thấp luôn có sức hút, nhất là trong dịp Trung thu khi người tiêu dùng có nhu cầu mua bánh số lượng lớn để sử dụng, biếu tặng hoặc làm quà.

Tuy nhiên, với thực phẩm, mức giá rẻ bất thường có thể đặt ra những dấu hỏi về nguyên liệu, quy trình sản xuất, điều kiện bảo quản và nguồn gốc sản phẩm.

Bánh không nhãn mác hoặc nhãn không đầy đủ khiến người mua khó biết sản phẩm được sản xuất ở đâu, thành phần gồm những gì, ngày sản xuất và hạn sử dụng ra sao. Với bánh nhập khẩu, việc thiếu thông tin đầy đủ bằng tiếng Việt càng khiến người tiêu dùng khó kiểm tra trước khi mua.

Bánh Trung thu có thành phần khá đa dạng, từ trứng, thịt, các loại hạt, đậu, mứt đến nhiều nguyên liệu khác. Nếu nguyên liệu đầu vào không bảo đảm, quy trình chế biến không đạt yêu cầu hoặc bánh được vận chuyển, bảo quản trong điều kiện nóng ẩm, nguy cơ hư hỏng và mất an toàn thực phẩm có thể tăng lên.

Bánh nhập lậu, không qua kiểm soát cũng tiềm ẩn nguy cơ sử dụng nguyên liệu, phụ gia không phù hợp hoặc bảo quản không đúng điều kiện. Đáng lưu ý, khái niệm “bánh giả” không chỉ giới hạn ở việc làm giả thương hiệu.

Trên thị trường còn có bánh không rõ nguồn gốc, bánh nhập lậu, bánh không có hóa đơn chứng từ, sản phẩm chưa thực hiện đầy đủ thủ tục theo quy định, hàng hết hạn hoặc bánh được bảo quản không đúng điều kiện.

Một chiếc bánh có bao bì đẹp mắt vì thế chưa chắc đồng nghĩa với một sản phẩm an toàn.

Người tiêu dùng cần tỉnh táo trước bánh Trung thu giá rẻ

Thương mại điện tử và mạng xã hội ngày càng trở thành kênh mua bán thực phẩm phổ biến. Chỉ với vài thao tác, người tiêu dùng có thể đặt bánh Trung thu và nhận hàng tại nhà. Tuy nhiên, sự tiện lợi này cũng tạo thêm thách thức trong kiểm soát chất lượng.

Những lời quảng cáo như “bánh nhà làm”, “handmade”, “nguyên liệu sạch”, “không chất bảo quản” có thể tạo tâm lý tin tưởng, nhưng không đồng nghĩa sản phẩm đương nhiên bảo đảm an toàn. Nếu người bán không cung cấp được thông tin rõ ràng về cơ sở sản xuất, thành phần, ngày sản xuất, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản, người tiêu dùng rất khó đánh giá chất lượng thực tế.

Một sai lầm phổ biến là người mua chỉ chú ý đến hạn sử dụng mà bỏ qua tình trạng thực tế của chiếc bánh. Trong khi đó, chất lượng bánh còn phụ thuộc vào nhiệt độ, độ ẩm, ánh nắng và điều kiện bảo quản.

Một chiếc bánh còn hạn nhưng có bao bì rách, bị dập, biến dạng, ẩm mốc, có mùi lạ hoặc màu sắc bất thường vẫn không nên sử dụng.

Vì vậy, khi mua bánh Trung thu, người tiêu dùng nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đầy đủ tên và địa chỉ nhà sản xuất, ngày sản xuất, hạn sử dụng, hướng dẫn sử dụng và bảo quản. Bánh cần được bày bán tại nơi sạch sẽ, có che đậy, tránh bụi bẩn, côn trùng và tác động trực tiếp của thời tiết.

Đặc biệt, không nên vì ham rẻ mà lựa chọn bánh trôi nổi, không nhãn mác hoặc không thể xác định được người sản xuất.

Các vụ việc trong mùa Trung thu 2025 cho thấy công tác kiểm tra thị trường đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn hàng hóa vi phạm. Nếu những lô hàng hàng nghìn bánh tại Hà Nội, Đà Nẵng hay Nghệ An không được phát hiện kịp thời, chúng hoàn toàn có thể tiếp tục được phân phối đến người tiêu dùng thông qua nhiều kênh khác nhau.

Do đó, kiểm tra an toàn thực phẩm không nên chỉ tập trung vào những ngày sát Tết Trung thu. Công tác kiểm soát cần được triển khai sớm và xuyên suốt, từ cơ sở sản xuất, kho hàng, nguyên liệu, phương tiện vận chuyển đến điểm bán. Các địa bàn có hoạt động kinh doanh bánh kẹo lớn, khu vực tập kết hàng hóa và các kênh bán hàng trực tuyến cũng cần được chú ý.

Kế hoạch bảo đảm an toàn thực phẩm Trung thu 2026 của Hà Nội, triển khai từ đầu tháng 8 đến cuối tháng 9 trên toàn thành phố, cho thấy việc kiểm tra đang được thực hiện theo hướng chủ động hơn, thay vì chỉ xử lý khi hàng hóa đã được đưa rộng rãi ra thị trường.

Bên cạnh kiểm tra và xử lý vi phạm, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát nguyên liệu cũng là khâu quan trọng. Một chiếc bánh có thể được đóng gói đẹp mắt, nhưng nếu nguyên liệu đầu vào không rõ nguồn gốc hoặc quy trình sản xuất không bảo đảm vệ sinh thì nguy cơ mất an toàn vẫn tồn tại.

Cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra những cơ sở sản xuất, kinh doanh có dấu hiệu vi phạm; kiểm soát hàng nhập khẩu, hàng bán trên mạng và các điểm tập kết, vận chuyển. Việc xử lý vi phạm cũng cần đủ sức răn đe, tránh tình trạng lợi dụng nhu cầu tiêu dùng tăng cao trong dịp Trung thu để đưa hàng kém chất lượng ra thị trường.

Trong cuộc chiến chống bánh giả, bánh nhập lậu và bánh kém chất lượng, người tiêu dùng vẫn là một mắt xích quan trọng. Người dân nên mua bánh tại các cửa hàng, siêu thị, đại lý hoặc cơ sở sản xuất có địa chỉ rõ ràng. Với bánh bán qua mạng, cần kiểm tra thông tin người bán, cơ sở sản xuất, nhãn sản phẩm và các thông tin liên quan thay vì chỉ dựa vào hình ảnh, lời quảng cáo hoặc đánh giá trên mạng xã hội.

Người mua cần đặc biệt cảnh giác với sản phẩm có giá thấp bất thường, nhất là khi người bán không giải thích được nguồn gốc hoặc không cung cấp được thông tin về nhà sản xuất.

Khi nhận bánh, cần kiểm tra kỹ bao bì, nhãn mác, ngày sản xuất, hạn sử dụng và tình trạng sản phẩm. Không nên mua hoặc sử dụng bánh có bao bì rách nát, bị biến dạng, có dấu hiệu ẩm mốc, mùi lạ hoặc màu sắc bất thường. Sau khi mua, bánh cũng cần được bảo quản đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.

Quan trọng hơn, người tiêu dùng không nên coi việc “mua rẻ được hàng ngon” là một món hời nếu đổi lại là nguy cơ đối với sức khỏe.

Trung thu vốn là dịp đoàn viên, khi các thành viên trong gia đình cùng thưởng trà, cắt bánh và chia sẻ những câu chuyện sau một năm bận rộn. Nhưng để một chiếc bánh thực sự mang ý nghĩa của sự sum vầy, điều đầu tiên nó phải đáp ứng là an toàn.

Những vụ phát hiện hàng nghìn bánh không rõ nguồn gốc tại Hà Nội, Đà Nẵng, Nghệ An trong mùa Trung thu 2025 là lời cảnh báo rõ ràng rằng nguy cơ hàng kém chất lượng vẫn hiện hữu. Khi mùa Trung thu 2026 đến gần, thị trường tiếp tục sôi động và nhu cầu tiêu dùng tăng cao, những đối tượng kinh doanh hàng trôi nổi cũng có thêm cơ hội đưa sản phẩm ra thị trường.

Vì vậy, bên cạnh sự vào cuộc của lực lượng quản lý thị trường, công an, ngành y tế và chính quyền địa phương, sự tỉnh táo của người tiêu dùng là yếu tố không thể thiếu.

Một chiếc bánh có thể chỉ được sử dụng trong vài phút, nhưng hậu quả của thực phẩm không an toàn có thể kéo dài hơn rất nhiều. Thay vì chỉ quan tâm đến mẫu mã, giá bán hay những lời quảng cáo hấp dẫn, người tiêu dùng cần đặt nguồn gốc, chất lượng và an toàn thực phẩm lên hàng đầu.

Đó cũng là cách để giữ cho Trung thu đúng nghĩa là mùa của đoàn viên, thay vì trở thành mùa của những nỗi lo về sức khỏe.