Phát hiện hàng loạt vi phạm tại doanh nghiệp vàng

Theo thông tin từ báo Thanh tra, ngày 8/8 Thanh tra Chính phủ (TTCP) đã ban hành Thông báo số 2777/TB-TTCP về Kết luận thanh tra số 243/KL-TTCP ngày 13/5/2026, liên quan việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng tại Công ty CP Bảo Tín Mạnh Hải, Công ty CP Vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải và Công ty TNHH Mi Hồng.

Ngoài ba doanh nghiệp trên, kết luận thanh tra còn xác định một số vi phạm tại một số doanh nghiệp vàng bạc khác.

Kết quả thanh tra cho thấy các vi phạm tập trung vào bốn nhóm chính gồm: Điều kiện, giấy phép kinh doanh vàng; phòng, chống rửa tiền; thuế, kế toán và nghĩa vụ với ngân sách nhà nước; thương mại điện tử và cung cấp thông tin cho người tiêu dùng.

Theo số liệu của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước, đến tháng 9/2025 có 14.612 doanh nghiệp đăng ký ngành nghề liên quan đến thị trường vàng. Trong đó, 38 đơn vị được cấp Giấy phép kinh doanh vàng miếng; 6.960 doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ; 26 doanh nghiệp đăng ký ngành nghề khai thác quặng kim loại quý hiếm và 14.061 doanh nghiệp đăng ký bán buôn, bán lẻ vàng, bạc, đá quý.

Thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành đã triển khai nhiều giải pháp quản lý thị trường vàng theo Nghị định 24, Nghị định 232 và các chỉ đạo của Chính phủ. Hoạt động mua, bán vàng miếng được kiểm soát tương đối chặt chẽ, người dân và doanh nghiệp chỉ được giao dịch tại những địa điểm được phép. Vàng miếng gần như không còn được sử dụng làm phương tiện thanh toán, trong khi các tổ chức tín dụng không còn được huy động, cho vay vốn bằng vàng.

Tuy nhiên, kết luận thanh tra cho thấy cơ chế quản lý vẫn tồn tại những hạn chế, nổi bật là vấn đề nguồn cung vàng nguyên liệu. Trong giai đoạn 2023-2025, Ngân hàng Nhà nước chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Theo TTCP, nguồn cung bị hạn chế là một trong những nguyên nhân góp phần khiến giá vàng trong nước diễn biến phức tạp, chênh lệch cao so với giá thế giới và chưa tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước.

Trong khi nguồn cung chính thức hạn chế, nhu cầu nguyên liệu của doanh nghiệp vẫn lớn. Một số doanh nghiệp đã mua lượng lớn vàng nguyên liệu từ các cá nhân có nguồn gốc, xuất xứ chưa rõ ràng, trong đó có giao dịch có giá trị không tương xứng với thu nhập của người bán. TTCP cho rằng tình trạng này làm gia tăng rủi ro liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế và rửa tiền.

Tại Công ty CP Bảo Tín Mạnh Hải, TTCP xác định doanh nghiệp nhận đặt cọc của một số khách hàng mua vàng miếng nhưng không giao vàng ngay, qua đó vi phạm quy định tại Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng. Việc đặt cọc về bản chất có thể là quan hệ dân sự hợp pháp nếu đáp ứng các điều kiện của pháp luật về hợp đồng. Tuy nhiên, vàng miếng là mặt hàng chịu sự quản lý đặc biệt nên doanh nghiệp được cấp phép phải tuân thủ đầy đủ các điều kiện và phương thức kinh doanh theo pháp luật chuyên ngành.

Bảo Tín Mạnh Hải cũng xác định không đúng giá vốn hàng hóa mua vào trên tờ khai thuế GTGT, dẫn đến kê khai thiếu thuế đối với hoạt động mua, bán, chế tác vàng bạc, đá quý và phải nộp bổ sung.

Sai phạm liên quan đến giá vốn và thuế GTGT cũng được phát hiện tại nhiều doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, cần phân biệt hành vi kê khai thiếu thuế với hành vi trốn thuế. Việc xác định sai giá vốn, sai chỉ tiêu hoặc phương pháp tính có thể dẫn đến thiếu thuế nhưng không mặc nhiên đồng nghĩa với trốn thuế. Trách nhiệm cụ thể phải được xác định dựa trên tính chất, mức độ, lỗi và phương thức thực hiện.

Đối với Công ty CP Vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải, kết luận thanh tra chỉ ra nhiều vi phạm về phòng, chống rửa tiền. Doanh nghiệp xây dựng quy định nội bộ chưa đúng; báo cáo Ngân hàng Nhà nước thiếu số lượng giao dịch có giá trị lớn phải báo cáo; thu thập thông tin nhận biết khách hàng chưa đầy đủ; không cập nhật, xác minh thông tin và không phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro để áp dụng biện pháp phù hợp.

Đây là nhóm nghĩa vụ đặc biệt quan trọng đối với ngành vàng do vàng có giá trị lớn, dễ chuyển đổi thành tiền và có thể bị lợi dụng để che giấu nguồn gốc tài sản. Tuy nhiên, việc doanh nghiệp vi phạm quy định về nhận biết khách hàng, báo cáo giao dịch hoặc phân loại rủi ro chỉ cho thấy vi phạm nghĩa vụ tuân thủ, chưa đủ căn cứ để kết luận doanh nghiệp thực hiện hành vi rửa tiền.

Doanh nghiệp này còn chậm đăng ký lại website với Bộ Công Thương; thông tin trên website chưa thể hiện rõ giá mua, giá bán đã bao gồm hay chưa bao gồm các chi phí liên quan. Một số khoản thu nhập, chi phí thuê ngoài, chi phí tư vấn và việc phân bổ chi phí được hạch toán, kê khai chưa đúng, dẫn đến phải nộp bổ sung thuế thu nhập doanh nghiệp. Giá vốn hàng hóa mua vào trên tờ khai thuế GTGT cũng được xác định chưa đúng, dẫn đến kê khai thiếu thuế trong hoạt động mua, bán, chế tác vàng bạc, đá quý và đổi vàng.

Tại Công ty TNHH Mi Hồng, doanh nghiệp chưa báo cáo Ngân hàng Nhà nước về việc chấm dứt hoạt động kinh doanh vàng miếng tại một số chi nhánh. Công ty cũng vi phạm trong công bố thông tin, cung cấp thông tin sai lệch hoặc chưa đầy đủ cho khách hàng về sản phẩm trên website.

Về phòng, chống rửa tiền, Mi Hồng chưa thực hiện đầy đủ việc đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ; thu thập thông tin nhận biết khách hàng chưa đầy đủ; không cập nhật, xác minh thông tin và không phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro. Công ty còn kê khai thiếu thuế thu nhập cá nhân phải nộp của thành viên Hội đồng thành viên khi chuyển nhượng vốn.

Tại SJC, TTCP xác định doanh nghiệp vi phạm quy định kế toán trong việc trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho vàng miếng, dẫn đến phải hạch toán tăng và nộp bổ sung vào ngân sách nhà nước phần lợi nhuận còn lại năm 2024. SJC đồng thời xác định không đúng giá vốn hàng hóa mua vào trên tờ khai thuế GTGT, dẫn đến kê khai thiếu và phải nộp bổ sung thuế.

Tại một số đơn vị còn lại, kết luận thanh tra cũng chỉ ra việc xác định không đúng giá vốn hàng hóa mua vào trên tờ khai thuế GTGT, dẫn đến kê khai thiếu thuế và phải nộp bổ sung.

Việc sai phạm về giá vốn và thuế GTGT xuất hiện tại nhiều doanh nghiệp cho thấy đây không chỉ là vấn đề riêng của từng đơn vị, mà còn đặt ra yêu cầu rà soát cách áp dụng chế độ thuế đối với hoạt động kinh doanh vàng.

Đáng chú ý, từ kết quả thanh tra, TTCP kiến nghị Bộ Tài chính chỉ đạo Cục Thuế rà soát, kiểm tra và xử lý số tiền do các doanh nghiệp kê khai không đúng, tạm tính 93,733 tỷ đồng. Trong đó, thuế GTGT là 29,515 tỷ đồng; thuế thu nhập cá nhân 4,322 tỷ đồng; thuế thu nhập doanh nghiệp 0,229 tỷ đồng và lợi nhuận còn lại sau khi trích bổ sung các quỹ năm 2024 là 59,666 tỷ đồng.

TTCP cũng chuyển thông tin về việc kê khai không đúng thuế và lợi nhuận của sáu doanh nghiệp. Riêng hành vi kê khai không đúng thuế GTGT trong kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ diễn ra trong nhiều năm, dẫn đến số thuế GTGT nộp thiếu tạm tính 28,403 tỷ đồng.

Một nội dung đáng chú ý khác là TTCP chuyển Bộ Công an thông tin về bảy cá nhân bán vàng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, xuất xứ với tổng giá trị khoảng 2.084 tỷ đồng. Các giao dịch có khối lượng, giá trị bất thường và không tương xứng với thu nhập của người bán, cần tiếp tục xác minh về nguồn gốc vàng, dòng tiền và khả năng liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế hoặc hợp pháp hóa tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp.

Việc chuyển thông tin cho Bộ Công an không đồng nghĩa bảy cá nhân đã bị kết luận phạm tội. Đây là bước chuyển thông tin để cơ quan có thẩm quyền xác minh, điều tra. Chỉ khi có đủ chứng cứ chứng minh hành vi và các yếu tố cấu thành tội phạm mới có thể áp dụng trách nhiệm hình sự.

Từ xử lý sai phạm đến yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý thị trường vàng

Từ kết quả thanh tra, TTCP kiến nghị các cơ quan chức năng tiếp tục xử lý những sai phạm về thuế, kế toán, điều kiện kinh doanh vàng, phòng, chống rửa tiền và thương mại điện tử; đồng thời xem xét những bất cập trong cơ chế quản lý thị trường vàng.

Trước hết, đối với số tiền 93,733 tỷ đồng, cần lưu ý đây là số tiền tạm tính được xác định qua thanh tra và được kiến nghị tiếp tục xử lý, không nên đồng nhất toàn bộ với số tiền trốn thuế. Cơ quan thuế vẫn phải rà soát, xác định chính xác nghĩa vụ của từng doanh nghiệp và áp dụng biện pháp xử lý theo quy định.

Tùy tính chất, mức độ và nguyên nhân của sai phạm, doanh nghiệp có thể phải nộp bổ sung thuế, tiền chậm nộp và chịu xử phạt vi phạm hành chính. Chỉ khi cơ quan có thẩm quyền xác định đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm mới đặt ra trách nhiệm hình sự.

TTCP kiến nghị Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan xử lý các hành vi có dấu hiệu buôn lậu, gian lận, trốn thuế, đầu cơ trục lợi, kinh doanh trái phép, găm hàng và thao túng thị trường vàng.

Bên cạnh sai phạm của doanh nghiệp, kết luận thanh tra chỉ ra ba nhóm hạn chế đáng chú ý trong quản lý nhà nước, gồm nguồn cung vàng nguyên liệu, dữ liệu thị trường và hành lang pháp lý.

Về nguồn cung, việc hạn chế nhập khẩu vàng nguyên liệu trong khi nhu cầu sản xuất vẫn lớn có thể khiến doanh nghiệp tìm đến nguồn cung không chính thức, từ đó gia tăng rủi ro về nguồn gốc vàng, thuế và phòng, chống rửa tiền. Đây là vấn đề cần được xem xét trong quá trình hoàn thiện chính sách quản lý thị trường vàng.

Về dữ liệu, Ngân hàng Nhà nước chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ phục vụ quản lý thị trường vàng. Khi thông tin về doanh nghiệp, giao dịch, nguồn hàng và dòng tiền chưa được kết nối đầy đủ, cơ quan quản lý sẽ gặp khó khăn trong việc phát hiện giao dịch bất thường, truy xuất nguồn gốc vàng và đánh giá chính xác diễn biến thị trường.

Một vấn đề khác là hành lang pháp lý đối với các hành vi găm hàng, đầu cơ và thao túng thị trường. TTCP kiến nghị nghiên cứu, bổ sung quy định và chế tài cụ thể. Tuy nhiên, việc xác định các hành vi này cần được thực hiện thận trọng. Việc doanh nghiệp nắm giữ lượng vàng lớn hoặc không bán vàng trong một khoảng thời gian nhất định chưa thể tự động bị coi là găm hàng. Cơ quan có thẩm quyền cần xác định hành vi cụ thể, căn cứ pháp luật, mục đích và tác động thực tế đối với thị trường.

Việc bổ sung chế tài cũng phải bảo đảm nguyên tắc pháp chế, trong đó không áp dụng quy định bất lợi hồi tố đối với hành vi xảy ra trước khi quy định mới có hiệu lực.

TTCP kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước rà soát Nghị định 24 và Nghị định 232, từ đó tham mưu sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện pháp luật về hoạt động kinh doanh vàng. Những vấn đề cần nghiên cứu gồm điều kiện kinh doanh vàng miếng, thanh toán mua bán vàng qua tài khoản, cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu, quản lý nguồn cung và cơ chế xử lý hành vi găm hàng, thao túng thị trường.

Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cũng được kiến nghị phối hợp nghiên cứu lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng tại Việt Nam. Nếu được triển khai phù hợp, sàn giao dịch có thể góp phần tăng tính minh bạch, tập trung dữ liệu giao dịch và hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi cung cầu, giá cả cũng như dòng tiền trên thị trường.

Bộ Công Thương được đề nghị kiểm tra, xử lý các vi phạm về thương mại điện tử, việc sử dụng công nghệ số để kinh doanh vàng và nghiên cứu bổ sung quy định liên quan đến hành vi găm hàng.

Đối với các doanh nghiệp, TTCP yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục sai phạm; sửa đổi quy trình nội bộ về phòng, chống rửa tiền; khắc phục các vi phạm về giấy phép kinh doanh vàng miếng, thương mại điện tử, kế toán và nghĩa vụ thuế. Các doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ, dứt điểm các kiến nghị và báo cáo kết quả cho TTCP trong quý III/2026.

Nhìn tổng thể, kết luận thanh tra cho thấy những vấn đề của thị trường vàng không chỉ nằm ở biến động giá mà còn liên quan đến cấu trúc quản lý, nguồn cung, khả năng truy xuất nguồn gốc vàng và tính minh bạch của giao dịch.

Trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp có thể được xem xét ở nhiều cấp độ. Về tài chính, doanh nghiệp có thể phải nộp bổ sung thuế và các khoản phải nộp ngân sách. Về hành chính, doanh nghiệp có thể bị xử lý đối với các vi phạm về thuế, thương mại điện tử, phòng, chống rửa tiền và điều kiện kinh doanh. Về dân sự, trách nhiệm có thể phát sinh nếu hành vi vi phạm gây thiệt hại cho khách hàng. Trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi cơ quan điều tra chứng minh đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.

Do đó, cần thận trọng khi diễn giải kết luận thanh tra. Khoản 93,733 tỷ đồng là số tiền tạm tính cần tiếp tục xử lý, không đồng nghĩa toàn bộ là tiền trốn thuế. Tương tự, các giao dịch vàng nguyên liệu khoảng 2.084 tỷ đồng của bảy cá nhân mới là dấu hiệu bất thường được chuyển cơ quan chức năng xác minh, chưa phải kết luận về tội phạm.

Ở góc độ chính sách, kết luận thanh tra là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện pháp luật về thị trường vàng, đặc biệt trong quản lý nguồn cung vàng nguyên liệu, kinh doanh vàng miếng, thương mại điện tử, phòng, chống rửa tiền, xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường và kiểm soát các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá.

Như vậy, đây không chỉ là câu chuyện xử lý sai phạm tại một số doanh nghiệp mà còn đặt ra yêu cầu xem xét lại cơ chế vận hành của thị trường vàng. Mục tiêu không chỉ là thu đúng, thu đủ ngân sách và xử lý vi phạm, mà còn phải xây dựng một thị trường minh bạch, kiểm soát được nguồn gốc vàng và dòng tiền, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, khuyến khích sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước và ngăn ngừa việc lợi dụng thị trường vàng cho các hoạt động buôn lậu, gian lận, trốn thuế hoặc hợp pháp hóa tài sản bất hợp pháp.