Từ ngày 1/7, nhiều quy định mới về quản lý viên chức chính thức có hiệu lực, trong đó đáng chú ý là việc viên chức quản lý có thể phải tự nguyện xin từ chức hoặc bị xem xét cho từ chức nếu để người thân là vợ, chồng hoặc con vi phạm pháp luật, sa vào tệ nạn xã hội, làm ảnh hưởng đến uy tín cá nhân và cơ quan.

Theo quy định tại Nghị định 259/2026/NĐ-CP của Chính phủ về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức, Nhà nước khuyến khích viên chức quản lý chủ động xin thôi giữ chức vụ hoặc từ chức khi nhận thấy không còn đáp ứng yêu cầu công việc, uy tín giảm sút hoặc có vi phạm nhưng chưa đến mức bị miễn nhiệm.

Sau khi được chấp thuận cho thôi giữ chức vụ, từ chức hoặc bị miễn nhiệm, nếu có nguyện vọng nghỉ việc hoặc nghỉ hưu, viên chức sẽ được giải quyết các chế độ, chính sách theo quy định hiện hành.

Những trường hợp bị xem xét cho thôi giữ chức vụ

Nghị định quy định rõ một số trường hợp viên chức quản lý có thể bị cho thôi giữ chức vụ khi không hoàn thành trách nhiệm lãnh đạo, điều hành.

Cụ thể, người đứng đầu có thể bị xem xét nếu đơn vị hoặc lĩnh vực phụ trách không hoàn thành chỉ tiêu, kế hoạch; các đề án, chương trình, dự án hoặc văn bản quan trọng do mình tham mưu ban hành bị cơ quan có thẩm quyền kết luận không hiệu quả hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng, trừ trường hợp phát sinh do yếu tố bất khả kháng.

Ngoài ra, việc chậm giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền dẫn đến bức xúc trong dư luận, làm ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan cũng là căn cứ để xem xét cho thôi chức vụ.

Người đứng đầu thiếu trách nhiệm trong quản lý, không kịp thời xử lý viên chức cấp dưới có hành vi vi phạm nghiêm trọng quy định của Đảng hoặc pháp luật của Nhà nước cũng thuộc diện bị áp dụng quy định này.

Nhiều trường hợp phải tự nguyện xin từ chức hoặc bị xem xét cho từ chức

Bên cạnh việc thôi giữ chức vụ, Nghị định cũng bổ sung nhiều căn cứ để viên chức quản lý tự nguyện xin từ chức hoặc bị cơ quan có thẩm quyền xem xét cho từ chức.

Trong đó có các trường hợp như: tự nhận thấy năng lực lãnh đạo, quản lý không còn đáp ứng yêu cầu; uy tín không đủ để tiếp tục đảm nhiệm chức vụ; có trên 50% số phiếu tín nhiệm thấp tại kỳ lấy phiếu tín nhiệm; hoặc vì những lý do cá nhân chính đáng.

Đáng chú ý, người đứng đầu đơn vị để xảy ra tham nhũng, lãng phí hoặc tiêu cực nghiêm trọng trong phạm vi quản lý nhưng chưa đến mức phải xử lý kỷ luật cũng có thể phải từ chức.

Ngoài ra, viên chức quản lý có hai năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ; vi phạm về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; để người khác lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để trục lợi và bị cơ quan có thẩm quyền kết luận gây hậu quả nghiêm trọng (trừ trường hợp không biết); né tránh trách nhiệm, không dám làm, không dám chịu trách nhiệm dẫn đến hậu quả rất nghiêm trọng cũng thuộc diện xem xét.

Đặc biệt, Nghị định quy định viên chức quản lý phải tự nguyện xin từ chức hoặc có thể bị xem xét cho từ chức nếu để người thân là vợ, chồng hoặc con vi phạm pháp luật, sa vào tệ nạn xã hội và bị cơ quan có thẩm quyền đánh giá là gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của bản thân cũng như của cơ quan, đơn vị.

Đối với trường hợp có trên 50% số phiếu tín nhiệm thấp, nếu viên chức không chủ động nộp đơn từ chức thì cơ quan có thẩm quyền vẫn có thể tiến hành quy trình xem xét cho thôi giữ chức vụ theo quy định.

Trường hợp chưa được giải quyết từ chức

Không phải mọi trường hợp nộp đơn xin từ chức đều được xem xét ngay.

Theo Nghị định, viên chức đang đảm nhiệm nhiệm vụ liên quan đến quốc phòng, an ninh, công việc trọng yếu hoặc cơ mật mà việc từ chức có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiệm vụ được giao sẽ chưa được giải quyết.

Bên cạnh đó, người đang trong thời gian thanh tra, kiểm tra, kiểm toán hoặc bị điều tra cũng chưa thuộc diện được xem xét cho thôi giữ chức vụ hoặc từ chức.

Các trường hợp bị miễn nhiệm

Ngoài quy định về từ chức, Nghị định cũng xác định nhiều trường hợp viên chức quản lý phải bị miễn nhiệm.

Đó là khi bị kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo và được đánh giá không còn đủ năng lực, uy tín để tiếp tục giữ chức vụ; bị khiển trách từ hai lần trở lên trong cùng thời hạn bổ nhiệm; có từ hai phần ba số phiếu tín nhiệm thấp; hoặc hai năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ.

Việc suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; có biểu hiện tự diễn biến, tự chuyển hóa; vi phạm những điều đảng viên không được làm; vi phạm trách nhiệm nêu gương hoặc tiêu chuẩn chính trị theo quy định về bảo vệ chính trị nội bộ cũng là căn cứ để miễn nhiệm.

Đối với người đứng đầu, nếu để đơn vị hoặc cấp dưới trực tiếp xảy ra tham nhũng, lãng phí, tiêu cực gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc để nội bộ mất đoàn kết nghiêm trọng thì cũng sẽ bị xem xét miễn nhiệm theo quy định.

Những quy định mới này có hiệu lực từ ngày 1/7, góp phần nâng cao trách nhiệm của đội ngũ viên chức quản lý, không chỉ trong thực thi công vụ mà còn trong việc giữ gìn uy tín, hình ảnh của bản thân và cơ quan, đơn vị. Đồng thời, cơ chế khuyến khích chủ động từ chức cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy văn hóa trách nhiệm trong khu vực công, tạo điều kiện để bộ máy hoạt động minh bạch, hiệu quả và nâng cao niềm tin của xã hội đối với nền hành chính.