Tỷ lệ tiết kiệm thấp không phải là căn cứ để kết luận một cuộc thầu có vi phạm. Tuy nhiên, khi hiện tượng này xuất hiện tại nhiều gói thầu, ở nhiều địa bàn và trong một khoảng thời gian nhất định, vấn đề về hiệu quả kinh tế, mức độ cạnh tranh và trách nhiệm giám sát hoạt động đấu thầu cần được nhìn nhận, đánh giá trên cơ sở đầy đủ dữ liệu.

Giá trị tiết kiệm thấp – một trong những nhóm gói thầu cần chú trọng kiểm tra

Đấu thầu là một trong những công cụ quan trọng nhằm lựa chọn nhà thầu có năng lực, đáp ứng yêu cầu của gói thầu, đồng thời bảo đảm các mục tiêu cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình.

Trong thực tiễn, tỷ lệ chênh lệch giữa giá gói thầu và giá trúng thầu thường được dư luận quan tâm như một chỉ số tham khảo về mức độ tiết kiệm. Tuy nhiên, hiệu quả của hoạt động đấu thầu không thể được đánh giá chỉ bằng một phép so sánh cơ học giữa hai con số này.

Chỉ thị số 24/CT-TTg ngày 29/7/2024 của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành Luật Đấu thầu yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát; trong đó chú trọng kiểm tra những gói thầu có ít nhà thầu tham dự, giá trị tiết kiệm thấp; gói thầu quy mô lớn, phức tạp; gói thầu không qua mạng; gói thầu áp dụng chỉ định thầu hoặc có nhiều kiến nghị, khiếu nại, tố cáo; trường hợp một nhà thầu trúng nhiều gói thầu tại một địa phương, một chủ đầu tư trong thời gian dài nhưng hiệu quả kinh tế thấp.

Như vậy, theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ, “giá trị tiết kiệm thấp” là một trong những nhóm thông tin cần được chú trọng trong hoạt động kiểm tra. Điều này không đồng nghĩa tỷ lệ tiết kiệm thấp mặc nhiên là dấu hiệu của vi phạm. Vấn đề đặt ra là cần đánh giá tổng thể mức độ cạnh tranh, cơ sở xác định giá gói thầu, quá trình lựa chọn nhà thầu và hiệu quả thực hiện hợp đồng.

Nhiều gói thầu trúng sát giá tại một số địa bàn ở Phú Thọ

Qua tổng hợp dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và thông tin về kết quả lựa chọn nhà thầu, Tạp chí Phổ biến và Tham vấn pháp luật Việt Nam ghi nhận tại một số địa bàn của tỉnh Phú Thọ có nhiều gói thầu được phê duyệt với giá trúng thầu sát giá gói thầu.

Tại Phùng Nguyên, ngày 21/1/2025, gói thầu số 04 thi công phần hệ thống điện thuộc công trình cải tạo, nâng cấp đường giao thông nông thôn khu 8 có giá gói thầu 1.202.899.000 đồng; giá trúng thầu 1.195.665.241 đồng, chênh lệch tương đương khoảng 0,6%.

Tháng 4/2026, gói thầu thi công xây lắp công trình thuộc dự án Nhà ăn bán trú Trường Tiểu học Phùng Nguyên 1 có giá dự toán 3.866.138.000 đồng. Theo dữ liệu được công bố, giá trúng thầu cũng ở mức 3.866.138.000 đồng, tỷ lệ tiết kiệm 0%.

Tháng 6/2026, gói thầu thi công lắp đặt công trình hạ tầng kỹ thuật Khu dân cư nông thôn Đồng sau chùa có giá trúng thầu 10.456.000.000 đồng; theo số liệu tổng hợp của Tạp chí, tỷ lệ tiết kiệm khoảng 0,47%.

Hiện tượng giá trúng thầu sát giá gói thầu cũng được ghi nhận tại Tam Đảo. Gói thầu cải tạo, sửa chữa các nhà văn hóa thôn khu vực Hợp Châu có giá gói thầu 6.952.167.000 đồng, giá trúng thầu 6.938.711.000 đồng, tỷ lệ chênh lệch khoảng 0,19%.

Cũng tại Tam Đảo, gói thầu duy trì dịch vụ công ích các tuyến đường trung tâm xã từ tháng 4 đến hết tháng 12/2026 có giá dự toán 1.908.337.569 đồng, giá trúng thầu 1.907.823.000 đồng. Mức chênh lệch hơn 500 nghìn đồng, tương đương khoảng 0,026%.

Tại Thanh Miếu, tháng 6/2026, gói thầu thi công xây lắp công trình Nhà lớp học và các hạng mục phụ trợ Trường mầm non Bạch Hạc có giá gói thầu 14.367.282.000 đồng, giá trúng thầu 14.360.107.000 đồng, tỷ lệ tiết kiệm khoảng 0,05%.

Tại Yên Lạc, gói thầu nạo vét thủy vực, kết hợp kè đá, đường dạo, hệ thống lan can, cây xanh, điện chiếu sáng, rãnh thoát nước ao ông Chín, thôn Cổ Tích có giá gói thầu 17.023.391.000 đồng, giá trúng thầu 17.004.424.237 đồng, tỷ lệ tiết kiệm khoảng 0,11%. Gói thầu xây lắp thiết bị thuộc dự án cải tạo, sửa chữa Trung tâm chính trị xã Yên Lạc có giá trúng thầu 4.225.159.528 đồng; theo dữ liệu tổng hợp, tỷ lệ tiết kiệm gần 0,5%.

Những con số trên phản ánh một thực tế có thể kiểm chứng từ dữ liệu công khai: Tại một số địa bàn, nhiều gói thầu có tỷ lệ chênh lệch giữa giá gói thầu và giá trúng thầu dưới 1%. Tạp chí ghi nhận hiện tượng dữ liệu này và không từ tỷ lệ tiết kiệm để suy diễn nguyên nhân hoặc bản chất pháp lý của từng cuộc thầu.

Cũng theo dữ liệu trên hệ thống đấu thầu quốc gia, tại các phường Phúc Yên, phường Xuân Hòa, xã Tam Dương, xã Tam Dương Bắc, xã Tam Hồng, xã Đại Đình, xã Tam Nông, xã Cẩm Khê, xã Phù Ninh và xã Lâm Thao cũng có một số gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách Nhà nước thấp. Tạp chí Phổ biến và Tham vấn Pháp luật Việt Nam sẽ thông tin đến bạn đọc ở những bài viết tiếp theo.

Tỷ lệ tiết kiệm thấp nói lên điều gì?

Cần khẳng định, pháp luật về đấu thầu không quy định tỷ lệ tiết kiệm thấp là căn cứ để xác định một gói thầu có vi phạm. Một gói thầu có giá trúng thầu sát giá gói thầu vẫn có thể bảo đảm đúng quy định nếu giá gói thầu được xác định phù hợp, quá trình lựa chọn nhà thầu bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và nhà thầu trúng thầu đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu.

Do đó, từ các tỷ lệ tiết kiệm nêu trên, Tạp chí không đưa ra bất kỳ nhận định hay giả thiết nào về hành vi vi phạm của chủ đầu tư, bên mời thầu hoặc các doanh nghiệp trúng thầu.

Tuy nhiên, xét dưới góc độ hiệu quả quản lý và giám sát hoạt động đấu thầu, việc nhiều gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm thấp xuất hiện liên tiếp tại một số địa bàn là dữ liệu cần được phân tích đầy đủ hơn. Tỷ lệ tiết kiệm cần được đặt trong mối tương quan với số lượng nhà thầu tham dự, số lượng hồ sơ dự thầu bị loại, mức độ cạnh tranh về giá, cơ sở xác định giá gói thầu và kết quả thực hiện hợp đồng sau đấu thầu.

Đặc biệt, cần phân biệt yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% đối với phạm vi gói thầu xây lắp thuộc trường hợp cụ thể tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP với các gói thầu lựa chọn nhà thầu theo hình thức khác. Không thể lấy ngưỡng 5% của trường hợp pháp lý này làm căn cứ để kết luận những gói thầu đấu thầu qua mạng có tỷ lệ tiết kiệm dưới 1% là vi phạm.

Song, việc không có một ngưỡng tỷ lệ tiết kiệm chung để xác định vi phạm cũng không đồng nghĩa giá trị tiết kiệm thấp không cần được quan tâm. Chỉ thị số 24/CT-TTg đã đặt chính nhóm gói thầu có giá trị tiết kiệm thấp trong số các đối tượng cần được chú trọng kiểm tra.

Những dữ liệu nào cần được làm rõ?

Từ dữ liệu công khai nêu trên, vấn đề cần quan tâm không phải là suy đoán về nguyên nhân của tỷ lệ tiết kiệm thấp, mà là việc các dữ liệu liên quan đã được cơ quan có thẩm quyền phân tích, đánh giá đầy đủ hay chưa.

Trước hết là cơ sở xác định giá gói thầu. Giá gói thầu được xây dựng trên cơ sở dữ liệu, định mức, đơn giá và thông tin thị trường nào tại thời điểm lập, thẩm định, phê duyệt? Nếu giá gói thầu đã được xác định sát với mặt bằng thị trường, tỷ lệ giảm giá thấp có thể cần được nhìn nhận khác với trường hợp dữ liệu đầu vào chưa phản ánh đầy đủ biến động giá.

Thứ hai là mức độ cạnh tranh thực tế. Mỗi gói thầu có bao nhiêu nhà thầu quan tâm, bao nhiêu nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu, bao nhiêu hồ sơ bị loại và nguyên nhân bị loại là gì? Có hay không tình trạng nhiều gói thầu thường xuyên chỉ có một nhà thầu nộp hồ sơ hoặc chỉ còn một nhà thầu đáp ứng yêu cầu sau đánh giá?

Đây là những câu hỏi về dữ liệu và quy trình cần được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra trên hồ sơ cụ thể. Việc đặt câu hỏi không đồng nghĩa khẳng định hồ sơ mời thầu có tiêu chí hạn chế cạnh tranh hoặc quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu có vi phạm.

Thứ ba là dữ liệu về tần suất tham dự và trúng thầu của các nhà thầu theo từng chủ đầu tư, từng địa bàn và từng khoảng thời gian. Việc một doanh nghiệp trúng nhiều gói thầu không phải là hành vi bị pháp luật cấm. Tuy nhiên, phân tích dữ liệu theo chuỗi có ý nghĩa trong việc đánh giá môi trường cạnh tranh và hiệu quả lựa chọn nhà thầu.

Thứ tư là kết quả thực hiện hợp đồng sau đấu thầu. Cần đặt dữ liệu về tỷ lệ tiết kiệm cạnh tiến độ thi công, chất lượng công trình, khối lượng phát sinh, điều chỉnh hợp đồng, điều chỉnh giá, nghiệm thu và quyết toán. Hiệu quả kinh tế của một gói thầu không dừng lại ở con số giảm giá tại thời điểm phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu.

Pháp luật đã đặt ra cơ chế giám sát thường xuyên

Điều 86 Luật Đấu thầu quy định về thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động đấu thầu. Theo đó, người có thẩm quyền và cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu thực hiện giám sát hoạt động đấu thầu của chủ đầu tư, bên mời thầu nhằm bảo đảm quá trình lựa chọn nhà thầu tuân thủ quy định của pháp luật.

Cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu thuộc bộ, ngành, địa phương thực hiện giám sát thường xuyên hoạt động đấu thầu đối với các gói thầu thuộc phạm vi địa bàn, lĩnh vực quản lý. Nội dung giám sát có thể liên quan đến hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, quy trình tổ chức lựa chọn nhà thầu, hình thức lựa chọn nhà thầu, công tác đấu thầu của chủ đầu tư, bên mời thầu và việc đáp ứng yêu cầu về tiến độ, chất lượng, kết quả thực hiện gói thầu.

Quy định này cho thấy hoạt động giám sát không nhất thiết chỉ được thực hiện sau khi đã xác định có vi phạm. Giám sát còn là công cụ quản lý nhằm theo dõi việc tuân thủ pháp luật, nhận diện những vấn đề cần chấn chỉnh và đánh giá hiệu quả thực tế của hoạt động đấu thầu.

Vì vậy, với nhóm dữ liệu về nhiều gói thầu có giá trị tiết kiệm thấp tại một số địa bàn của Phú Thọ, việc cơ quan có thẩm quyền phân tích, rà soát trên cơ sở hồ sơ đầy đủ là cần thiết để có đánh giá khách quan.

Cần rà soát trên cơ sở dữ liệu, không suy diễn từ một chỉ số

Từ các dữ liệu công khai được tổng hợp, Tạp chí Phổ biến và Tham vấn pháp luật Việt Nam cho rằng, việc nhiều gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm dưới 1% tại một số địa bàn của tỉnh Phú Thọ là vấn đề cần được nhìn nhận dưới góc độ hiệu quả kinh tế và công tác giám sát hoạt động đấu thầu.

Tạp chí không đưa ra nhận định về việc có hay không hành vi vi phạm đối với bất kỳ tổ chức, cá nhân hay doanh nghiệp nào được đề cập trong bài viết. Việc xác định tính tuân thủ pháp luật của từng gói thầu thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trên cơ sở kiểm tra đầy đủ hồ sơ, dữ liệu và quá trình thực hiện gói thầu.

Tuy nhiên, trước yêu cầu tăng cường hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật về đấu thầu, các cơ quan chức năng của tỉnh Phú Thọ có thể xem xét rà soát, phân tích nhóm gói thầu có giá trị tiết kiệm thấp theo các tiêu chí về cơ sở xác định giá gói thầu, số lượng nhà thầu tham dự, tỷ lệ hồ sơ bị loại, mức độ cạnh tranh về giá, tần suất trúng thầu và hiệu quả thực hiện hợp đồng.

Việc rà soát trên cơ sở dữ liệu không chỉ góp phần bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước mà còn có ý nghĩa làm rõ thông tin, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ đầu tư, bên mời thầu và nhà thầu thực hiện đúng quy định.

Tạp chí Phổ biến và Tham vấn pháp luật Việt Nam sẽ tiếp tục ghi nhận thông tin, ý kiến phản hồi của cơ quan quản lý nhà nước, các chủ đầu tư và doanh nghiệp liên quan để thông tin khách quan, đa chiều tới bạn đọc.