Nghị quyết 68-NQ/TW: Bước ngoặt phát triển kinh tế tư nhân, khơi dậy sức mạnh nội sinh

Nghị quyết số 68-NQ/TW (Nghị quyết 68) về phát triển kinh tế tư nhân (KTTN), được Bộ Chính trị ban hành ngày 4/5/2025, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế của Việt Nam.

Điểm nổi bật của nghị quyết là nâng tầm vai trò của KTTN, từ một thành phần quan trọng của nền kinh tế trở thành “một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”. Đây không chỉ là sự thay đổi về nhận thức mà còn thể hiện kỳ vọng lớn hơn đối với cộng đồng doanh nghiệp (DN), doanh nhân trong nước trong thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh quốc gia.

Sau gần 40 năm đổi mới, thực tiễn cho thấy KTTN ngày càng khẳng định vai trò năng động, nhạy bén với thị trường, chủ động đổi mới, huy động nguồn lực và tạo việc làm. Trong khi khu vực kinh tế nhà nước giữ vai trò quan trọng trong định hướng, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn, khu vực tư nhân có lợi thế về tính linh hoạt, khả năng thích ứng nhanh và phản ứng trước những thay đổi của thị trường.

Việc xác định KTTN là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế vì vậy phản ánh sự thay đổi căn bản trong cách nhìn về vai trò của DN và doanh nhân trong nước.

KTTN không chỉ được kỳ vọng đóng góp vào tăng trưởng GDP, việc làm và ngân sách, mà còn trở thành lực lượng quan trọng trong huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu.

Khơi dậy sức mạnh nội sinh

Một trong những ý nghĩa quan trọng của Nghị quyết 68 là khơi dậy và phát huy mạnh mẽ nguồn lực nội sinh của nền kinh tế. Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, dòng vốn toàn cầu biến động và yêu cầu tăng trưởng ngày càng cao, Việt Nam không thể chỉ dựa vào đầu tư công hoặc nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Động lực tăng trưởng dài hạn cần được xây dựng từ chính nội lực của nền kinh tế, trong đó cộng đồng DN và doanh nhân trong nước giữ vai trò trung tâm.

KTTN hiện có gần 1 triệu DN và hơn 5 triệu hộ kinh doanh, đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước, hơn một nửa tổng vốn đầu tư toàn xã hội và tạo việc làm cho hơn 82% lực lượng lao động. Những con số này cho thấy khu vực tư nhân đã trở thành một trụ cột quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng, việc làm và khả năng huy động nguồn lực của nền kinh tế.

Sự phát triển của KTTN cũng tạo ra cơ chế chuyển hóa nguồn lực trong xã hội thành năng lực sản xuất. Mỗi DN được thành lập không chỉ tạo thêm việc làm mà còn đưa vốn, trí tuệ, công nghệ, kinh nghiệm quản trị và sức sáng tạo vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi môi trường kinh doanh thuận lợi, nguồn vốn trong dân cư có thể được chuyển thành nguồn lực đầu tư, tạo ra sản phẩm, dịch vụ và giá trị gia tăng.

Do đó, phát triển KTTN không đơn thuần là phát triển một khu vực kinh tế mà còn là cách khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực đang tồn tại trong xã hội. Khi người dân có niềm tin đầu tư, DN có điều kiện mở rộng hoạt động và nguồn lực tư nhân được sử dụng hiệu quả, nền kinh tế sẽ tăng khả năng tự chủ, giảm sự phụ thuộc vào các nguồn lực bên ngoài và nâng cao sức chống chịu trước những biến động của môi trường quốc tế.

Nghị quyết 68 vì vậy đặt KTTN vào vị trí trung tâm hơn trong quá trình phát huy nội lực. Đây là cơ sở để hình thành một hệ sinh thái trong đó DN không chỉ là chủ thể sản xuất, kinh doanh mà còn là lực lượng thúc đẩy đổi mới, tạo việc làm, huy động vốn và lan tỏa các giá trị kinh tế trong xã hội.

Chuyển từ quản lý sang kiến tạo phát triển

Một trong những điểm đột phá của Nghị quyết 68 là yêu cầu thay đổi phương thức quản lý nhà nước đối với DN. Nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo phát triển; từ tiền kiểm sang hậu kiểm; từ can thiệp sâu vào hoạt động kinh doanh sang xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và cạnh tranh bình đẳng.

Trong thực tế, DN vẫn phải đối mặt với nhiều thủ tục hành chính phức tạp, điều kiện kinh doanh chồng chéo, chi phí tuân thủ cao và những rào cản trong tiếp cận các nguồn lực. Những yếu tố này có thể làm tăng chi phí sản xuất, hạn chế khả năng cạnh tranh và khiến DN thận trọng hơn trong quyết định đầu tư dài hạn.

Tinh thần của Nghị quyết 68 là Nhà nước cần tạo điều kiện để DN gia nhập thị trường, phát triển và mở rộng hoạt động, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát sau khi DN đi vào vận hành. Nhà nước tập trung xây dựng “luật chơi” công bằng, minh bạch, ổn định; DN được trao không gian lớn hơn để chủ động quyết định hoạt động sản xuất, đầu tư và kinh doanh.

Sự thay đổi này có ý nghĩa đặc biệt trong nền kinh tế thị trường. Nhà nước không làm thay DN mà tạo lập môi trường để DN phát huy năng lực. Khi các rào cản gia nhập thị trường được giảm xuống, thủ tục được đơn giản hóa và chi phí tuân thủ được kiểm soát, DN sẽ có thêm động lực đầu tư, mở rộng quy mô, ứng dụng công nghệ và tạo việc làm.

Từ đó, cải cách thể chế không chỉ mang lại lợi ích cho từng DN mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế. Một môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ thúc đẩy cạnh tranh, khuyến khích đầu tư, tạo động lực đổi mới và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Củng cố niềm tin của doanh nghiệp

Bên cạnh thể chế, niềm tin là một yếu tố quan trọng quyết định khả năng đầu tư và phát triển dài hạn của doanh nghiệp (DN). Nghị quyết 68 nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu tài sản, quyền tự do kinh doanh và quyền cạnh tranh bình đẳng; đồng thời đặt vấn đề hạn chế hình sự hóa các quan hệ kinh tế và phân định rõ trách nhiệm của cá nhân với trách nhiệm của DN khi xử lý vi phạm.

Hoạt động kinh doanh luôn gắn với rủi ro. DN có thể gặp khó khăn do biến động thị trường, thay đổi công nghệ, cạnh tranh hoặc những quyết định đầu tư không đạt kết quả như kỳ vọng. Vì vậy, một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo là điều kiện quan trọng để DN mạnh dạn đầu tư, đổi mới và mở rộng sản xuất.

Nếu DN thường xuyên lo ngại các tranh chấp kinh tế có thể bị xử lý theo hướng hình sự hóa, tâm lý thận trọng sẽ gia tăng. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn, quyết định đầu tư và đặc biệt là tinh thần đổi mới sáng tạo. Ngược lại, khi quyền và lợi ích hợp pháp được bảo vệ, DN sẽ có thêm niềm tin để chấp nhận rủi ro kinh doanh và theo đuổi những cơ hội phát triển mới.

Việc ưu tiên khắc phục hậu quả kinh tế trước khi xem xét trách nhiệm hình sự, trong những trường hợp phù hợp pháp luật, nhằm tạo điều kiện để DN sửa sai, duy trì hoạt động, bảo vệ việc làm và hạn chế những tác động dây chuyền đối với nền kinh tế. Cách tiếp cận này không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý mà hướng tới cơ chế xử lý phù hợp hơn với đặc thù của hoạt động kinh doanh, đồng thời bảo đảm kỷ cương và trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Nghị quyết 68 cũng đặt mục tiêu xóa bỏ định kiến đối với KTTN, đề cao vai trò của doanh nhân như những “chiến sĩ trên mặt trận kinh tế”. Thông điệp này góp phần khẳng định vị trí của DN, doanh nhân trong sự nghiệp phát triển đất nước, khuyến khích tinh thần khởi nghiệp, làm giàu chính đáng và thúc đẩy người dân mạnh dạn đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và cạnh tranh công nghệ diễn ra mạnh mẽ, Nghị quyết 68 xác định KTTN phải trở thành lực lượng tiên phong trong khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đây là định hướng phù hợp với lợi thế của khu vực tư nhân. DN tư nhân thường có tính linh hoạt cao, khả năng phản ứng nhanh trước nhu cầu của thị trường và có động lực tìm kiếm giải pháp mới để nâng cao hiệu quả. Việc ứng dụng công nghệ có thể giúp DN giảm chi phí, nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Vì vậy, Nghị quyết 68 khuyến khích DN chuyển từ mô hình cạnh tranh chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên sang cạnh tranh bằng công nghệ, chất lượng sản phẩm, thương hiệu và năng lực quản trị. Đây là sự thay đổi cần thiết nếu DN Việt Nam muốn nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị.

Các định hướng hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, hình thành quỹ khoa học - công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực công nghệ được kỳ vọng tạo nền tảng để DN nâng cao năng suất và giá trị gia tăng.

Đổi mới sáng tạo cũng cần được nhìn nhận không chỉ ở việc đưa ra sản phẩm mới mà còn bao gồm đổi mới mô hình kinh doanh, quy trình sản xuất, phương thức quản trị và cách tiếp cận thị trường. Khi những yếu tố này được kết hợp, DN có thể nâng cao hiệu quả hoạt động, tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn và mở rộng khả năng tham gia thị trường quốc tế.

Nếu được thực hiện hiệu quả, quá trình chuyển đổi này sẽ giúp hình thành thêm nhiều DN có năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Việt Nam có điều kiện chuyển dần từ lợi thế về chi phí sang lợi thế về công nghệ, chất lượng và năng lực sáng tạo, qua đó nâng cao sức cạnh tranh quốc gia.

Tăng cả số lượng và chất lượng DN

Nghị quyết 68 đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu DN. Tuy nhiên, ý nghĩa của mục tiêu này không chỉ nằm ở số lượng DN được thành lập mà quan trọng hơn là hình thành một cộng đồng DN có chất lượng, năng lực quản trị, sức cạnh tranh và khả năng phát triển bền vững.

Theo định hướng, đến năm 2030, KTTN được kỳ vọng đóng góp khoảng 55 - 58% GDP, năng suất lao động tăng bình quân 8,5 - 9,5%/năm và có ít nhất 20 DN lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Các mục tiêu này cho thấy chính sách không chỉ hướng đến mở rộng quy mô mà tập trung nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh.

Để đạt được mục tiêu, DN cần chủ động đổi mới công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường liên kết. DN lớn có năng lực cạnh tranh quốc tế được kỳ vọng đóng vai trò dẫn dắt, hình thành mạng lưới liên kết với DN vừa và nhỏ, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của cả hệ sinh thái.

Một nội dung đáng chú ý khác là khuyến khích hơn 5 triệu hộ kinh doanh chuyển đổi thành DN. Đây là giải pháp nhằm mở rộng khu vực kinh tế chính thức, tăng tính minh bạch và tạo điều kiện để các hộ kinh doanh tiếp cận vốn, công nghệ, thị trường và chính sách hỗ trợ.

Quá trình chuyển đổi này cũng có thể góp phần mở rộng cơ sở thu ngân sách, nâng cao năng lực quản trị và tạo điều kiện để các hộ kinh doanh từng bước mở rộng quy mô. Quan trọng hơn, việc phát triển khu vực DN chính thức sẽ góp phần hình thành một cộng đồng kinh doanh có tính minh bạch, khả năng liên kết và sức cạnh tranh cao hơn.

Thể chế hóa Nghị quyết 68 là yếu tố quyết định

Để Nghị quyết 68 đi vào cuộc sống, nhiệm vụ quan trọng là thể chế hóa các quan điểm, mục tiêu thành chính sách và quy định pháp luật cụ thể, đồng bộ, khả thi. Những lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của DN như đầu tư, đất đai, thuế, tín dụng, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số cần tiếp tục được rà soát theo hướng tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh.

Cải cách thủ tục hành chính cần được thực hiện thực chất, tập trung giảm thời gian, chi phí tuân thủ và nâng cao tính minh bạch. Điều quan trọng không chỉ là ban hành chính sách mới mà còn phải bảo đảm chính sách được thực thi thống nhất, dễ tiếp cận và hạn chế phát sinh thêm các rào cản trong quá trình DN hoạt động.

Chính quyền các cấp cần chuyển từ tư duy quản lý sang đồng hành, hỗ trợ và kiến tạo môi trường phát triển. Hiệu quả điều hành cần được thể hiện qua mức độ thuận lợi mà DN có được khi gia nhập thị trường, đầu tư, mở rộng sản xuất, tiếp cận đất đai, vốn, công nghệ và thị trường.

Tuy nhiên, phát triển KTTN không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước. Chính sách hỗ trợ chỉ phát huy hiệu quả khi bản thân DN chủ động nâng cao năng lực. DN cần đổi mới quản trị, đầu tư cho công nghệ, xây dựng văn hóa kinh doanh minh bạch, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và hướng tới phát triển bền vững.

Trong điều kiện cạnh tranh ngày càng cao, DN cũng cần chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải thiện tiêu chuẩn sản phẩm và tăng khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường. Đây là yếu tố quyết định để biến các chính sách hỗ trợ thành năng lực cạnh tranh thực tế.

Tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn

Có thể thấy, Nghị quyết 68 không chỉ là định hướng riêng đối với KTTN mà còn phản ánh bước chuyển trong tư duy phát triển kinh tế của Việt Nam. Việc xác định KTTN là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia cho thấy vai trò ngày càng lớn của DN và doanh nhân trong quá trình phát triển đất nước.

Tinh thần xuyên suốt của nghị quyết là phát huy nguồn lực xã hội, củng cố niềm tin kinh doanh, cải thiện thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất. Qua đó, tạo điều kiện để KTTN phát triển cả về số lượng và chất lượng, hình thành những DN có năng lực cạnh tranh trong nước và quốc tế.

Nếu được triển khai đồng bộ, Nghị quyết 68 có thể góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn và thuận lợi hơn; khuyến khích tinh thần khởi nghiệp, thúc đẩy đầu tư và giải phóng các nguồn lực đang nằm trong xã hội. Khi DN được trao thêm không gian phát triển, nguồn lực tư nhân được huy động hiệu quả và năng lực đổi mới sáng tạo được phát huy, KTTN sẽ có điều kiện đóng góp lớn hơn vào tăng trưởng.

Về dài hạn, phát triển một khu vực tư nhân mạnh không chỉ nhằm gia tăng quy mô GDP mà còn hướng tới xây dựng nền kinh tế có năng lực tự chủ cao hơn, khả năng chống chịu tốt hơn trước biến động bên ngoài và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là cơ sở để nâng cao năng suất lao động, chất lượng việc làm, năng lực công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia.

Có thể nhìn nhận Nghị quyết 68 như một bước ngoặt trong cách tiếp cận đối với KTTN: từ coi đây là một thành phần quan trọng sang xác định rõ vai trò động lực; từ quản lý, kiểm soát sang kiến tạo và đồng hành; từ tăng trưởng dựa nhiều vào nguồn lực truyền thống sang thúc đẩy tăng trưởng dựa trên DN, đổi mới sáng tạo và năng suất.

Thành công của nghị quyết phụ thuộc lớn vào chất lượng thể chế hóa, năng lực thực thi của bộ máy nhà nước và khả năng đổi mới của cộng đồng DN. Chính sách cần được triển khai nhất quán, minh bạch và thực chất, đồng thời tạo sự phối hợp giữa Nhà nước, DN và các chủ thể trong nền kinh tế.

Nếu những yêu cầu này được thực hiện hiệu quả, Nghị quyết 68 sẽ tạo thêm động lực để DN Việt Nam phát triển, khơi dậy sức mạnh nội sinh và góp phần xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, năng động, có khả năng chống chịu và hội nhập sâu rộng. Khu vực tư nhân khi đó không chỉ là lực lượng đóng góp vào tăng trưởng mà còn trở thành một trong những nền tảng quan trọng của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Xa hơn, việc phát huy vai trò của KTTN sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, đây là nền tảng để Việt Nam phát huy tốt hơn nguồn lực trong nước, chủ động thích ứng với những thay đổi của kinh tế thế giới và hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.