Đồng Nai ngăn chặn đa cấp biến tướng

UBND TP Đồng Nai vừa ban hành quy chế phối hợp trong công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp trên địa bàn thành phố. Đây được xem là động thái thể hiện quyết tâm của chính quyền địa phương trong việc tăng cường quản lý nhà nước, kịp thời ngăn chặn các mô hình đa cấp biến tướng, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trước những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi.

Theo quy chế mới ban hành ngày 18/6, các sở, ngành, địa phương và lực lượng chức năng trên địa bàn TP Đồng Nai có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ trong công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Trong đó, Công an TP Đồng Nai được giao nhiệm vụ chủ trì công tác phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm phát sinh trong lĩnh vực này; đồng thời tiếp nhận, xác minh và xử lý tin báo, tố giác tội phạm liên quan đến hoạt động đa cấp trái phép hoặc có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Khi phát hiện dấu hiệu tội phạm, cơ quan công an có trách nhiệm tiến hành khởi tố, điều tra theo đúng quy định pháp luật.

Song song đó, Sở Công Thương được giao nhiệm vụ quản lý hoạt động bán hàng đa cấp, bao gồm cấp, thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hoạt động, xác nhận chấm dứt hoạt động bán hàng đa cấp và phối hợp kiểm tra việc tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp trên địa bàn.

Việc tăng cường kiểm tra xuất phát từ thực tế thời gian gần đây xuất hiện nhiều mô hình đa cấp trá hình, núp bóng các hoạt động đầu tư tài chính, tiền ảo, ví điện tử, thương mại điện tử hoặc các dự án công nghệ với cam kết lợi nhuận cao. Các mô hình này thường không đăng ký theo quy định, không có sản phẩm rõ ràng, không có trụ sở ổn định và chủ yếu vận hành qua mạng xã hội hoặc ứng dụng trực tuyến, gây khó khăn lớn cho công tác quản lý cũng như thu thập chứng cứ khi xảy ra vi phạm.

Theo các chuyên gia pháp lý, các mô hình đa cấp biến tướng hiện nay thường được tổ chức rất tinh vi, tập trung vào huy động vốn và lôi kéo người tham gia bằng cam kết lợi nhuận hấp dẫn hoặc cơ hội làm giàu nhanh. Nhiều người chỉ phát hiện rủi ro khi hệ thống sụp đổ, không thể rút tiền hoặc đối tượng tổ chức đã bỏ trốn.

Thực tế, việc xử lý các hành vi này gặp nhiều khó khăn do giao dịch chủ yếu diễn ra qua ví điện tử, tài khoản ảo hoặc nền tảng không đặt máy chủ tại Việt Nam.

Vì vậy, bên cạnh vai trò của cơ quan chức năng, việc người dân chủ động phản ánh, tố giác các dấu hiệu bất thường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc phát hiện và ngăn chặn vi phạm từ sớm.

Cảnh báo người dân và chế tài pháp luật đối với hoạt động đa cấp trái phép

Theo báo cáo của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, hiện cả nước có khoảng 20 doanh nghiệp được cấp phép hoạt động bán hàng đa cấp hợp pháp với khoảng 750.000 người tham gia. Hoạt động đa cấp hợp pháp vẫn được pháp luật cho phép và đang phát triển ổn định. Tuy nhiên, các hành vi lợi dụng mô hình này để lừa đảo, huy động vốn trái phép đang có xu hướng gia tăng và ngày càng phức tạp.

Các đối tượng thường sử dụng nhiều thủ đoạn như mời gọi đầu tư vào tiền ảo, tiền số hoặc ví điện tử với cam kết lợi nhuận cao bất thường; hứa hẹn thu nhập thụ động chỉ bằng việc giới thiệu người tham gia; không có sản phẩm hoặc sản phẩm chỉ mang tính hình thức; tập trung tuyển dụng thay vì bán hàng; yêu cầu đóng phí hoặc mua gói đầu tư lớn để hưởng hoa hồng; đồng thời tổ chức hội thảo, sự kiện nhằm tạo hiệu ứng tâm lý đám đông.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần đặc biệt cảnh giác với những lời mời gọi “làm giàu nhanh”, “lợi nhuận không rủi ro”. Trước khi tham gia bất kỳ mô hình đa cấp nào, cần kiểm tra doanh nghiệp có giấy phép hoạt động hay không, sản phẩm có thực tế hay không, cơ chế trả thưởng có minh bạch hay không. Người dân tuyệt đối không chuyển tiền chỉ dựa trên lời giới thiệu qua mạng xã hội hoặc hội nhóm trực tuyến. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần lưu giữ chứng cứ và báo ngay cho cơ quan công an hoặc Sở Công Thương để được xử lý kịp thời.

Về chế tài pháp luật, Nhà nước đã liên tục hoàn thiện khung pháp lý thông qua Nghị định 40/2018/NĐ-CP và Nghị định 18/2023/NĐ-CP, quy định chặt chẽ hơn về điều kiện hoạt động, đào tạo, công khai thông tin và trách nhiệm quản lý người tham gia.

Đặc biệt, Điều 217a Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định tội “Vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp”. Theo đó, cá nhân hoặc tổ chức hoạt động đa cấp trái phép có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên, hoặc có mạng lưới từ 100 người tham gia trở lên. Mức hình phạt có thể từ phạt tiền lớn đến hàng tỷ đồng, cấm hành nghề hoặc phạt tù tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

Trong trường hợp hành vi đa cấp được sử dụng làm phương thức chiếm đoạt tài sản, cơ quan chức năng có thể xem xét xử lý thêm các tội danh như lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để chiếm đoạt tài sản nếu có đủ căn cứ.

Theo thống kê của Bộ Công Thương, từ năm 2016 đến nay đã có 25 doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép hoặc chấm dứt hoạt động, 65 vụ việc được điều tra và 64 trường hợp bị xử phạt với tổng số tiền khoảng 11 tỷ đồng. Nhiều vụ việc có dấu hiệu đa cấp biến tướng cũng đã được chuyển sang cơ quan công an để tiếp tục điều tra.

Song song với công tác xử lý, các cơ quan quản lý đang đẩy mạnh tuyên truyền, cảnh báo về các mô hình đầu tư trực tuyến, sàn thương mại điện tử, tiền ảo và các dự án tài chính thiếu minh bạch có dấu hiệu hoạt động theo mô hình đa cấp bất chính.

Có thể thấy rằng, việc TP Đồng Nai ban hành quy chế phối hợp kiểm tra, giám sát được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý, phát hiện sớm vi phạm và bảo vệ người dân. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là nâng cao nhận thức cộng đồng, chủ động tìm hiểu pháp luật và thận trọng trước mọi lời mời gọi đầu tư. Khi người dân hiểu rõ và kịp thời tố giác các hành vi vi phạm, nguy cơ lừa đảo đa cấp quy mô lớn sẽ được hạn chế đáng kể.