Không để phát sinh “điểm nóng”

Bức tranh ấy vẫn hiện hữu ở nhiều địa phương, trong đó có Vĩnh Long. Theo báo cáo của Thanh tra tỉnh về công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo quý I năm 2026, toàn tỉnh đã tiếp 671 lượt công dân với 720 người, phản ánh 672 vụ việc. Đáng chú ý, 484 vụ việc liên quan đến lĩnh vực đất đai, chiếm khoảng 72% tổng số vụ việc được phản ánh. Cùng thời gian này, các cơ quan hành chính tiếp nhận 1.055 đơn, trong đó 789 đơn thuộc thẩm quyền giải quyết và đã giải quyết 550 đơn, đạt tỷ lệ 69,71%.

Những con số trên cho thấy đất đai vẫn là lĩnh vực phát sinh nhiều khiếu nại, kiến nghị nhất. Nhưng nếu chỉ nhìn vào số lượng vụ việc thì chưa đủ. Điều đáng quan tâm hơn là địa phương đã làm gì để những mâu thuẫn ấy không trở thành những vụ việc kéo dài, phức tạp hoặc hình thành “điểm nóng”.

Trong báo cáo của Thanh tra tỉnh, mục tiêu “không để phát sinh điểm nóng” được đặt ra như một yêu cầu xuyên suốt trong công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đó không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan thanh tra mà còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính quyền, từ cấp tỉnh đến cơ sở.

Ngăn ngừa từ gốc

Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc về đất đai không bắt đầu bằng một hành vi vi phạm nghiêm trọng mà xuất phát từ những giao dịch rất quen thuộc trong đời sống. Người dân chuyển nhượng quyền sử dụng đất bằng giấy viết tay vì tin tưởng nhau. Cha mẹ cho con đất nhưng không thực hiện thủ tục đăng ký biến động. Anh em trong gia đình thống nhất chia đất bằng lời nói mà không lập văn bản. Khi các mối quan hệ còn thuận hòa, những thiếu sót ấy ít được để ý. Chỉ đến khi phát sinh mâu thuẫn hoặc có sự thay đổi về quyền lợi, những thỏa thuận tưởng như đơn giản lại trở thành nguyên nhân của tranh chấp.

Đó cũng là lý do vì sao cùng với công tác tiếp công dân, Vĩnh Long xác định phổ biến, giáo dục pháp luật là một giải pháp phòng ngừa từ gốc. Theo báo cáo, chỉ trong quý I năm 2026, toàn tỉnh đã tổ chức 54 lớp tuyên truyền, phổ biến pháp luật với 2.842 lượt người tham dự. Nội dung tuyên truyền không chỉ dừng ở việc giới thiệu các quy định của pháp luật mà còn hướng đến những vấn đề sát với đời sống như đất đai, khiếu nại, tố cáo, hòa giải ở cơ sở và các quy định mới mà người dân cần biết.

Đây là một hướng đi phù hợp. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện với nhiều quy định mới, khoảng cách giữa văn bản pháp luật và khả năng tiếp cận của người dân vẫn là một thách thức. Nếu chỉ giải quyết khiếu nại sau khi tranh chấp đã xảy ra thì cơ quan nhà nước luôn ở thế “chạy theo” vụ việc. Ngược lại, khi người dân được tiếp cận thông tin pháp luật đầy đủ, nhiều tranh chấp có thể được ngăn ngừa ngay từ khi chưa phát sinh.

Điều đáng ghi nhận là công tác phổ biến pháp luật ở Vĩnh Long đang từng bước chuyển từ tuyên truyền theo văn bản sang tuyên truyền theo nhu cầu thực tế. Những nội dung như chuyển nhượng quyền sử dụng đất, lập di chúc, hòa giải tranh chấp hay thủ tục hành chính về đất đai đều là những vấn đề người dân thường xuyên gặp trong cuộc sống. Cách tiếp cận này giúp pháp luật không còn là những quy định khô khan mà trở thành công cụ để người dân tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Bên cạnh đó, vai trò của cấp cơ sở cũng ngày càng được đề cao. Chính quyền cấp xã, tổ hòa giải, đội ngũ tuyên truyền viên và trợ giúp viên pháp lý là những người gần dân nhất, hiểu rõ đặc điểm của từng địa bàn. Khi những lực lượng này phát hiện sớm mâu thuẫn, giải thích đúng quy định và hướng dẫn người dân thực hiện đúng trình tự pháp luật, nhiều vụ việc có thể được giải quyết ngay từ cơ sở mà không phải chuyển lên cấp trên.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức phổ biến pháp luật. Trong thời đại số, người dân không chỉ tiếp nhận thông tin qua các hội nghị mà còn qua điện thoại thông minh, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến. Việc ứng dụng công nghệ, xây dựng các chuyên mục hỏi – đáp pháp luật, video tình huống hoặc tài liệu trực quan sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, đặc biệt đối với người trẻ và người lao động.

Nhìn từ những con số của quý I năm 2026, có thể thấy công tác tiếp công dân không chỉ phản ánh khối lượng công việc của các cơ quan chức năng mà còn chỉ ra những lĩnh vực pháp luật người dân đang cần được hỗ trợ nhiều nhất. Đó là cơ sở để các cơ quan quản lý điều chỉnh nội dung phổ biến pháp luật, ưu tiên nguồn lực cho những vấn đề phát sinh nhiều trong thực tiễn.

Những kết quả bước đầu của Vĩnh Long cho thấy, phổ biến pháp luật không phải là công việc mang tính hình thức mà là một giải pháp quản trị xã hội. Từ những buổi tiếp công dân, những lớp tuyên truyền ở cơ sở đến sự phối hợp của các ngành chức năng, mục tiêu cuối cùng vẫn là đưa pháp luật đến gần người dân hơn, để mỗi người dân không chỉ biết pháp luật mà còn có thể vận dụng pháp luật trong cuộc sống hằng ngày.