Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội đã tạo ra một môi trường mở để mọi cá nhân chia sẻ thông tin, thể hiện quan điểm và xây dựng hình ảnh cá nhân. Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị tích cực, không gian mạng cũng xuất hiện một hiện tượng đáng lo ngại: “giang hồ mạng” - những người cố tình tạo dựng danh tiếng bằng hình ảnh ngông cuồng, phô trương, phát ngôn gây sốc, chửi bới, thách thức, thậm chí cổ súy cho lối sống bạo lực nhằm thu hút sự chú ý.

Từ Khá “Bảnh”, Quang “Rambo”, Huấn “Hoa Hồng” đến những cái tên mới nổi như Khánh Sky, nhiều nhân vật từng trở thành hiện tượng mạng nhờ những nội dung gây tranh cãi. Đằng sau các buổi livestream ồn ào, những cuộc đấu khẩu hay phát ngôn thiếu chuẩn mực không chỉ là vấn đề về văn hóa ứng xử, mà còn tiềm ẩn nhiều hành vi vi phạm pháp luật, tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội, đặc biệt là giới trẻ.

“Giang hồ mạng” là thuật ngữ dùng để chỉ những cá nhân xây dựng hình ảnh dựa trên sự dữ dằn, khoe tiền bạc, xe sang, quan hệ xã hội, lối sống ăn chơi, những phát ngôn ngông cuồng hoặc hành vi mang màu sắc bạo lực. Thay vì tạo dựng ảnh hưởng bằng tri thức, tài năng hay đóng góp tích cực, họ thường dựa vào sự tò mò, tranh cãi và phản ứng của cộng đồng mạng để thu hút người theo dõi.

Điểm chung của những nhân vật này là biến các hành vi lệch chuẩn thành “nội dung giải trí”. Những lời nói tục tĩu, màn chửi bới, thách thức, khoe tài sản hay đối đầu với người khác được khai thác như một công cụ để tạo sự chú ý. Một bộ phận người xem, đặc biệt là thanh thiếu niên, có thể bị cuốn hút bởi hình ảnh giàu có, mạnh mẽ, bất chấp việc đằng sau đó là những hành vi thiếu văn hóa hoặc vi phạm pháp luật.

Huấn “Hoa Hồng” từng nổi lên từ những buổi livestream với hình ảnh đeo vàng, đi xe sang, chia sẻ về tiền bạc, kinh doanh và những câu chuyện gắn với cái gọi là “nghĩa khí anh em”. Hình ảnh được xây dựng trên mạng giúp nhân vật này thu hút lượng lớn người theo dõi, dù nhiều lần vướng tranh cãi và bị cơ quan chức năng xử lý vì các hành vi vi phạm.

Khá “Bảnh” cũng từng là một hiện tượng mạng khi sở hữu lượng người theo dõi lớn nhờ những video gây sốc, phong cách nói chuyện khác biệt và hình ảnh mang màu sắc giang hồ. Tuy nhiên, sau thời gian nổi tiếng, nhân vật này bị pháp luật xử lý về hành vi tổ chức đánh bạc và đánh bạc.

Tương tự, Quang “Rambo” bị tuyên án về tội cưỡng đoạt tài sản; Tiến “Bịp” bị xử lý hình sự liên quan đến ma túy; Phú Lê từng bị xử phạt vì dàn dựng nội dung trên mạng nhằm câu kéo lượt xem.

Những vụ việc trên cho thấy sự khác biệt giữa hình ảnh được tô vẽ trên không gian mạng và bản chất thực tế của các nhân vật này. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là dù nhiều người đã bị xử lý, mô hình “gây sốc để nổi tiếng” vẫn tiếp tục tồn tại và thu hút những người muốn tìm kiếm danh tiếng nhanh chóng.

Một trong những nguyên nhân khiến hiện tượng “giang hồ mạng” kéo dài là bởi sự chú ý trên mạng xã hội có thể chuyển đổi thành lợi ích kinh tế. Cơ chế vận hành rất rõ ràng: nội dung gây tranh cãi tạo lượt xem; lượt xem tạo người theo dõi; lượng người theo dõi mở ra cơ hội kiếm tiền thông qua quảng cáo, bán hàng, livestream, tiếp thị sản phẩm hoặc xây dựng thương hiệu cá nhân.

Trong môi trường mạng xã hội, tai tiếng đôi khi không làm giảm sức hút mà còn trở thành một dạng tài sản. Những nội dung càng gây tranh cãi càng dễ được chia sẻ, xuất hiện nhiều trên bảng tin và tiếp cận đông đảo người dùng. Vì vậy, một số cá nhân sẵn sàng tạo ra các cuộc tranh luận, công kích, thậm chí dàn dựng mâu thuẫn để duy trì sự nổi tiếng.

Vụ việc liên quan đến Khánh Sky là một ví dụ điển hình. Từ một tranh luận trên mạng liên quan đến câu chuyện từ thiện, sự việc nhanh chóng biến thành chuỗi livestream công kích, thách thức lẫn nhau. Những video phát trực tiếp thu hút lượng lớn người xem, sau đó tiếp tục được cắt nhỏ, lan truyền trên nhiều nền tảng. Càng nhiều người tranh luận, các nhân vật liên quan càng được chú ý, và sự chú ý đó lại trở thành động lực để tiếp tục tạo ra nội dung gây sốc.

Đây là một vòng lặp nguy hiểm: thị phi tạo danh tiếng; danh tiếng tạo lợi ích; lợi ích thúc đẩy việc tiếp tục sản xuất nội dung tiêu cực. Khi những hành vi phản cảm vẫn mang lại lượt xem, tiền bạc và sự nổi tiếng, một số cá nhân sẽ tiếp tục lựa chọn con đường lệch chuẩn để đạt mục đích.

Tuy nhiên, mạng xã hội không phải là “vùng đất vô luật”. Mọi hành vi của cá nhân trên không gian mạng đều phải tuân thủ các quy định pháp luật. Những hành vi như xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác, tung tin sai sự thật, vu khống, kích động bạo lực, gây mất trật tự công cộng hoặc xâm phạm quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân đều có thể bị xử lý.

Trong vụ việc của Khánh Sky, sau những màn livestream gây tranh cãi, cơ quan chức năng đã vào cuộc điều tra, xử lý về hành vi có dấu hiệu gây rối trật tự công cộng. Điều này cho thấy những phát ngôn tưởng như chỉ nhằm “câu view” vẫn có thể trở thành căn cứ để xem xét trách nhiệm pháp lý.

Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, các hành vi của “giang hồ mạng” có thể liên quan đến nhiều tội danh như gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích, cưỡng đoạt tài sản, đánh bạc, tổ chức đánh bạc, vu khống hoặc lợi dụng các quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Việc sử dụng mạng xã hội để công kích, đe dọa, kéo người đến nơi ở hoặc nơi làm việc của người khác nhằm gây áp lực không thể được xem là cách giải quyết mâu thuẫn hợp pháp.

Hậu quả lớn nhất của hiện tượng “giang hồ mạng” không chỉ nằm ở từng vụ việc cụ thể mà còn ở tác động lâu dài đến nhận thức xã hội. Khi những nội dung chứa lời lẽ tục tĩu, hành vi hung hăng, khoe tiền, khoe quyền lực lại thu hút hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem, một bộ phận người trẻ có thể hiểu sai rằng đó là biểu hiện của thành công, bản lĩnh hoặc sức mạnh.

Điều nguy hiểm là những giá trị lệch chuẩn có thể dần được bình thường hóa. Một số người có thể cho rằng muốn nổi tiếng thì phải gây sốc, muốn được chú ý thì phải tạo tranh cãi, thậm chí dùng sự hung hăng để khẳng định bản thân. Trong khi đó, những giá trị thực sự như học tập, lao động, sáng tạo và đóng góp cho cộng đồng lại cần quá trình lâu dài mới được ghi nhận.

Không thể phủ nhận mạng xã hội đóng vai trò lớn trong việc khuếch đại hiện tượng “giang hồ mạng”. Các nền tảng thường dựa vào lượt xem, bình luận, chia sẻ và thời gian theo dõi để phân phối nội dung. Những nội dung gây tranh cãi thường tạo ra nhiều tương tác, dù người xem đồng tình hay phản đối. Vì vậy, ngay cả việc chia sẻ một video để chỉ trích cũng có thể vô tình giúp nội dung đó lan rộng hơn.

Bên cạnh thuật toán, chính sự tò mò và cổ vũ của một bộ phận người dùng cũng góp phần duy trì hiện tượng này. Những lượt xem, bình luận kích động và chia sẻ thiếu cân nhắc trở thành nguồn động lực để các nhân vật tiếp tục tạo ra nội dung tiêu cực.

Vì vậy, việc xử lý “giang hồ mạng” không thể chỉ dừng lại ở việc xử lý từng cá nhân vi phạm. Nếu cơ chế giúp nội dung xấu độc tạo ra danh tiếng và lợi ích kinh tế vẫn tồn tại, sẽ luôn có những người khác tiếp tục lặp lại.

Các nền tảng mạng xã hội cần tăng cường kiểm soát nội dung vi phạm, hạn chế sự lan truyền của các tài khoản thường xuyên đăng tải thông tin sai sự thật, kích động bạo lực hoặc xúc phạm người khác. Bên cạnh việc gỡ bỏ nội dung vi phạm, cần chú trọng ngăn chặn việc thương mại hóa những tài khoản liên tục tạo ra nội dung độc hại, không để hành vi vi phạm pháp luật trở thành phương thức kiếm tiền.

Gia đình và nhà trường cũng cần tăng cường giáo dục kỹ năng sử dụng mạng xã hội cho thanh thiếu niên, giúp các em nhận diện sự khác biệt giữa sự nổi tiếng nhất thời và giá trị thực sự. Mỗi người dùng mạng xã hội cần hiểu rằng một lượt xem, một lượt chia sẻ hay một bình luận đều có thể góp phần quyết định nội dung nào được lan truyền.

“Giang hồ mạng” không chỉ là một hiện tượng lệch chuẩn về văn hóa ứng xử mà còn là vấn đề liên quan đến pháp luật, đạo đức xã hội và sự an toàn của môi trường mạng. Những hình ảnh ngông cuồng, phát ngôn xúc phạm, hành vi bạo lực nếu tiếp tục được chú ý và cổ súy sẽ tạo ra tác động tiêu cực, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.

Pháp luật cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Các nền tảng mạng xã hội cần có trách nhiệm hơn trong việc kiểm soát nội dung. Cộng đồng cần tỉnh táo, không biến những hành vi lệch chuẩn thành công cụ giải trí hoặc nguồn tạo danh tiếng.

Khi sự chú ý không còn là phần thưởng cho sự tiêu cực, khi những nội dung độc hại không còn dễ dàng mang lại lợi ích, “giang hồ mạng” mới thực sự mất đi môi trường để tồn tại. Một không gian mạng lành mạnh chỉ có thể được xây dựng khi quyền tự do biểu đạt luôn đi cùng trách nhiệm, văn hóa ứng xử và sự tôn trọng pháp luật.