Bộ Công an đang lấy ý kiến nhân dân đối với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó có nhiều thay đổi đáng chú ý liên quan đến nhóm tội xâm hại tình dục. Điểm mới nổi bật là dự thảo bổ sung quy định xử lý hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội ở 6 tội danh, với cùng mức hình phạt từ 1 năm đến 5 năm tù.

Theo đó, đối với tội Hiếp dâm quy định tại Điều 141, dự thảo vẫn giữ nguyên mức hình phạt cao nhất là tù chung thân nhưng bổ sung quy định người có hành vi chuẩn bị phạm tội có thể bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm.

Tương tự, tại Điều 143 về tội Cưỡng dâm, Điều 144 về tội Cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, Điều 145 về tội Giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi và Điều 146 về tội Dâm ô đối với người dưới 16 tuổi, cơ quan soạn thảo đều đề xuất bổ sung chế tài xử lý đối với người chuẩn bị phạm tội, với mức án từ 1 năm đến 5 năm tù. Các khung hình phạt cao nhất của những tội danh này vẫn được giữ nguyên lần lượt là 18 năm tù, tù chung thân, 15 năm tù và 12 năm tù.

Việc bổ sung quy định xử lý từ giai đoạn chuẩn bị được đánh giá là bước thay đổi đáng kể trong chính sách hình sự, nhằm tạo cơ sở pháp lý để cơ quan chức năng chủ động ngăn chặn những hành vi có nguy cơ xâm hại tình dục trước khi hậu quả xảy ra.

Bỏ đề xuất án tử hình đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Một nội dung đáng chú ý khác là dự thảo đề xuất bãi bỏ hình phạt tử hình đối với tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi quy định tại Điều 142.

Nếu được Quốc hội thông qua, mức hình phạt cao nhất đối với tội danh này sẽ là 20 năm tù hoặc tù chung thân, thay cho quy định hiện hành có thể áp dụng án tử hình trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, người có hành vi chuẩn bị phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi cũng bị đề xuất xử lý hình sự với mức phạt từ 1 năm đến 5 năm tù.

Đáng chú ý, dự thảo còn bổ sung quy định chỉ người từ đủ 16 tuổi trở lên mới phải chịu trách nhiệm hình sự đối với trường hợp phạm tội được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 142.

Bổ sung trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự

Ngoài việc xử lý nghiêm hơn đối với hành vi chuẩn bị phạm tội, dự thảo cũng bổ sung một số quy định mang tính nhân văn tại Điều 145.

Theo đề xuất, người phạm tội Giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp nhất định. Cụ thể, người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự nếu hành vi xảy ra do điều kiện lạc hậu và được người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại đề nghị miễn trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, trường hợp có căn cứ khách quan cho thấy người thực hiện hành vi nhận thức sai về độ tuổi của bị hại và tin rằng nạn nhân đã từ đủ 16 tuổi trở lên cũng được đề xuất áp dụng quy định này.

Tăng cường phòng ngừa, nhưng cần bảo đảm áp dụng chặt chẽ

Các đề xuất mới cho thấy định hướng tăng cường phòng ngừa đối với nhóm tội xâm hại tình dục, đặc biệt là các hành vi xâm hại trẻ em. Việc xử lý ngay từ giai đoạn chuẩn bị phạm tội được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan tiến hành tố tụng có thêm công cụ pháp lý để ngăn chặn tội phạm từ sớm, giảm nguy cơ xảy ra hậu quả nghiêm trọng.

Tuy nhiên, việc mở rộng phạm vi xử lý hình sự cũng đặt ra yêu cầu phải xác định rõ thế nào là "chuẩn bị phạm tội", bảo đảm việc truy cứu trách nhiệm hình sự dựa trên các chứng cứ khách quan, tránh nhầm lẫn giữa ý định phạm tội và hành vi chuẩn bị đã đủ dấu hiệu cấu thành theo luật định.

Bên cạnh đó, đề xuất bỏ án tử hình đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi chắc chắn sẽ tiếp tục thu hút nhiều ý kiến trái chiều trong quá trình lấy ý kiến và thẩm tra dự án luật. Đây là vấn đề không chỉ liên quan đến chính sách hình sự mà còn gắn với yêu cầu bảo vệ trẻ em, bảo đảm tính răn đe của pháp luật và xu hướng hoàn thiện hệ thống hình phạt theo định hướng cải cách tư pháp.