Chị Linh Lan hỏi: Tôi đã nghỉ việc ở công ty từ vài tháng trước để dưỡng thai, hiện không còn tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Trước khi nghỉ việc, tôi đã đóng BHXH liên tục hơn 5 năm. Sắp tới tôi sinh con thứ hai nên băn khoăn không biết việc đã nghỉ việc trước khi sinh có làm mất quyền hưởng chế độ thai sản hay không. Nếu vẫn đủ điều kiện được hưởng chế độ thai sản 7 tháng thì tôi sẽ được nhận những khoản trợ cấp nào và cần chuẩn bị hồ sơ gì để làm thủ tục? 

Từ khi các quy định mới về dân số và bảo hiểm xã hội có hiệu lực, nhiều người lao động băn khoăn liệu việc chấm dứt hợp đồng lao động trước thời điểm sinh con có đồng nghĩa với việc mất quyền hưởng chế độ thai sản hay không. Thực tế, pháp luật hiện hành vẫn bảo đảm quyền lợi cho lao động nữ trong một số trường hợp nhất định, kể cả khi đã nghỉ việc trước ngày sinh con.

Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, Luật Dân số năm 2025 và Nghị định 168/2026/NĐ-CP, lao động nữ sinh con thứ hai vẫn có thể được hưởng chế độ thai sản trong thời gian 7 tháng nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.

Điều kiện đầu tiên là em bé được sinh ra còn sống. Bên cạnh đó, người mẹ phải có thời gian tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 6 tháng trở lên trong khoảng thời gian 12 tháng liền kề trước khi sinh con. Vì vậy, việc đã nghỉ việc trước ngày sinh không phải là căn cứ làm mất quyền hưởng chế độ, miễn là quá trình đóng bảo hiểm xã hội trước đó vẫn đáp ứng yêu cầu của pháp luật.

Không chỉ được nghỉ hưởng chế độ thai sản, lao động nữ đủ điều kiện còn được hưởng trợ cấp thai sản hằng tháng. Mức hưởng được xác định bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của 6 tháng gần nhất trước khi nghỉ hưởng chế độ. Cách tính này nhằm bảo đảm quyền lợi của người lao động trên cơ sở mức thu nhập đã tham gia bảo hiểm trước đó.

Đối với trường hợp sinh nhiều con trong một lần sinh, pháp luật cũng có cơ chế hỗ trợ cao hơn. Cụ thể, nếu sinh đôi hoặc sinh từ hai con trở lên thì kể từ người con thứ hai, mỗi con sẽ được cộng thêm một tháng nghỉ hưởng chế độ thai sản. Quy định này giúp người mẹ có thêm thời gian phục hồi sức khỏe cũng như chăm sóc trẻ sơ sinh trong giai đoạn đầu đời.

Bên cạnh chế độ nghỉ và trợ cấp hằng tháng, lao động nữ sinh con thứ hai còn được nhận khoản trợ cấp một lần khi sinh con. Mức trợ cấp đối với mỗi trẻ bằng hai lần mức tham chiếu tại tháng sinh con. Theo quy định chuyển tiếp hiện nay, khi mức lương cơ sở vẫn đang được áp dụng thì mức tham chiếu được xác định tương ứng với mức lương cơ sở.

Như vậy, với mức lương cơ sở hiện hành là 2,53 triệu đồng/tháng, khoản trợ cấp một lần cho mỗi con được sinh ra là 5,06 triệu đồng. Đây là khoản hỗ trợ độc lập với tiền hưởng chế độ thai sản hằng tháng.

Để được giải quyết chế độ trong trường hợp đã nghỉ việc trước khi sinh, người lao động cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo quy định. Thành phần hồ sơ gồm bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc giấy chứng sinh của con; căn cước công dân; sổ bảo hiểm xã hội và văn bản đề nghị giải quyết chế độ theo Mẫu 14-HSB ban hành kèm Quyết định 1222/QĐ-BTC ngày 21/5/2026.

Khi lập mẫu đề nghị, người lao động cần ghi rõ nội dung đề nghị hưởng chế độ thai sản đối với trường hợp sinh con thứ hai theo quy định tại Khoản 1 Điều 2 Nghị định 168/2026/NĐ-CP. Đồng thời, người kê khai phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính đầy đủ và trung thực của các thông tin đã cung cấp trong hồ sơ.

Ngoài quyền lợi của người mẹ, pháp luật cũng dành chế độ hỗ trợ đối với người cha. Nếu người chồng đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại thời điểm vợ sinh con thì được nghỉ hưởng chế độ thai sản 10 ngày làm việc mà không phụ thuộc vào thời gian đã tham gia bảo hiểm xã hội. Trong thời gian nghỉ, mức trợ cấp mỗi ngày được tính trên cơ sở mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của các tháng đã đóng, chia cho 24 ngày.

Có thể thấy, các quy định mới tiếp tục mở rộng và bảo đảm quyền lợi về thai sản cho người lao động, đặc biệt trong bối cảnh chính sách dân số có nhiều thay đổi. Người lao động vì vậy cần chủ động nắm rõ điều kiện hưởng, mức hỗ trợ cũng như thành phần hồ sơ để tránh bỏ lỡ quyền lợi chính đáng của mình khi sinh con, kể cả trong trường hợp đã chấm dứt quan hệ lao động trước thời điểm sinh.