Đăng ký khai sinh là quyền cơ bản của trẻ em và là thủ tục pháp lý đầu tiên xác lập các thông tin quan trọng về nhân thân, bao gồm họ tên, cha mẹ và quốc tịch. Đối với trẻ em có cha hoặc mẹ là người nước ngoài, việc đăng ký khai sinh và lựa chọn quốc tịch cần được thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự và hồ sơ theo quy định, nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ ngay từ khi chào đời. Câu chuyện sau đây giữa chị A và anh B là một ví dụ.

Căn nhà nhỏ của chị A và anh B nằm trong một con phố yên tĩnh của thành phố. Sau nhiều năm cùng sinh sống và làm việc tại Việt Nam, vợ chồng họ vừa đón con đầu lòng. Chị A là công dân Việt Nam, còn anh B mang quốc tịch Hàn Quốc. Từ ngày đứa trẻ ra đời, căn nhà vốn chỉ có hai người bỗng đầy ắp tiếng khóc, tiếng ru và những cuộc điện thoại hỏi thăm từ hai bên gia đình.

Niềm vui có con khiến cả hai vợ chồng bận rộn, nhưng cũng kéo theo nhiều băn khoăn. Một buổi sáng, khi chị A đang bế con bên cửa sổ, anh B bước vào phòng với một tập giấy tờ trên tay. Anh vừa gọi điện về cho bố mẹ ở Hàn Quốc.

“Bố mẹ anh muốn cháu mang quốc tịch Hàn Quốc,” anh nói. “Ông bà nghĩ sau này cháu có thêm điều kiện học tập và làm việc.”

Chị A nhìn con rồi nhìn chồng.

“Em cũng đang nghĩ đến chuyện đó. Nhưng mình đăng ký khai sinh ở Việt Nam thì con có được mang quốc tịch Hàn Quốc không? Hay phải làm giấy tờ ở bên đó trước?”

Anh B ngồi xuống cạnh vợ. Dù đã sống ở Việt Nam nhiều năm, anh vẫn không nắm rõ thủ tục hộ tịch có yếu tố nước ngoài.

“Anh nghe nói vẫn làm được, nhưng chắc phải có thêm giấy tờ. Mình không nên tự đoán rồi làm thiếu.”

Đúng lúc ấy, chị Hạnh, hàng xóm thân thiết của gia đình, sang thăm em bé. Thấy hai vợ chồng ngồi trước một tập giấy tờ mà ai cũng có vẻ lo lắng, chị hỏi:

“Hai vợ chồng đang tính chuyện gì mà nghiêm trọng vậy?”

Chị A kể lại việc muốn đăng ký khai sinh và lựa chọn quốc tịch cho con. Nghe xong, chị Hạnh nói:

“Trường hợp có cha hoặc mẹ là người nước ngoài thì thủ tục sẽ khác với khai sinh thông thường. Hai người nên đến cơ quan tư pháp - hộ tịch hỏi rõ. Làm đúng ngay từ đầu thì sau này đỡ phải sửa đổi, bổ sung giấy tờ.”

Anh B gật đầu.

“Ngày mai anh xin nghỉ làm. Mình đến hỏi trực tiếp cho chắc.”

Sáng hôm sau, anh B và chị A đến bộ phận tư pháp - hộ tịch của Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi gia đình đang cư trú. Đây là lần đầu tiên họ tìm hiểu kỹ về thủ tục đăng ký khai sinh cho trẻ có yếu tố nước ngoài.

Cán bộ tư pháp tiếp nhận hồ sơ hỏi:

“Anh chị cần hỗ trợ nội dung gì?”

Chị A trình bày:

“Chúng tôi muốn đăng ký khai sinh cho con. Tôi là công dân Việt Nam, còn chồng tôi là công dân Hàn Quốc. Chúng tôi cũng muốn tìm hiểu việc lựa chọn quốc tịch cho cháu.”

Cán bộ tư pháp kiểm tra thông tin rồi giải thích:

“Trường hợp của anh chị thuộc thẩm quyền đăng ký khai sinh của Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi cư trú của người cha hoặc người mẹ. Vì chị là công dân Việt Nam, còn anh là người nước ngoài, anh chị có thể thực hiện thủ tục tại đây.”

Anh B hỏi ngay điều mình quan tâm nhất:

“Nếu vợ chồng tôi lựa chọn quốc tịch Hàn Quốc cho con thì có cần làm thủ tục riêng không?”

Cán bộ tư pháp mở tài liệu hướng dẫn và nói:

“Có. Khi cha hoặc mẹ là người nước ngoài, hồ sơ đăng ký khai sinh cần có văn bản thỏa thuận của cha, mẹ về việc chọn quốc tịch cho con. Nếu anh chị lựa chọn quốctịch nước ngoài cho cháu, văn bản thỏa thuận phải có xác nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền của nước mà người cha hoặc người mẹ là công dân.”

Chị A nghe vậy mới hiểu rằng giấy khai sinh và việc lựa chọn quốc tịch là hai nội dung có liên quan chặt chẽ, nhưng không thể chỉ giải quyết bằng một lời khai miệng.

“Như vậy, nếu chúng tôi chọn quốc tịch Hàn Quốc cho cháu thì phải có văn bản thỏa thuận của hai vợ chồng, rồi xin xác nhận của cơ quan có thẩm quyền của Hàn Quốc, đúng không ạ?”

“Đúng,” cán bộ tư pháp trả lời. “Ngoài ra, anh chị cần chuẩn bị giấy chứng sinh, tờ khai đăng ký khai sinh và giấy tờ tùy thân theo quy định. Hồ sơ đầy đủ sẽ giúp việc đăng ký được thực hiện thuận lợi, đồng thời bảo đảm quyền nhân thân và quốc tịch của trẻ.”

Rời trụ sở Ủy ban nhân dân, anh B không còn thấy thủ tục quá phức tạp như lúc đầu. Anh hiểu rằng điều cần thiết không phải là tìm cách làm nhanh nhất, mà là làm đúng ngay từ đầu.

Sau đó, anh liên hệ với cơ quan lãnh sự Hàn Quốc tại Việt Nam để hỏi về việc xác nhận văn bản thỏa thuận chọn quốc tịch cho con. Khi đến làm việc, anh gặp ông Park, cán bộ phụ trách hồ sơ.

Ông Park xem các giấy tờ rồi nói:

“Anh chị cần lập văn bản thể hiện rõ sự thống nhất lựa chọn quốc tịch Hàn Quốc cho con. Sau khi kiểm tra điều kiện theo pháp luật Hàn Quốc, cơ quan lãnh sự sẽ thực hiện việc xác nhận theo thẩm quyền.”

Anh B hỏi:

“Sau khi có xác nhận, tôi mang văn bản này về Việt Nam để đăng ký khai sinh cho con phải không?”

“Đúng vậy,” ông Park đáp. “Anh chị cũng nên kiểm tra kỹ các giấy tờ cần thiết trước khi nộp hồ sơ, để thông tin về cha, mẹ và quốc tịch của cháu được ghi nhận thống nhất.”

Trong những ngày hoàn thiện giấy tờ, chị A nhiều lần nhìn con ngủ trong nôi. Chị nhận ra rằng trước đây mình nghĩ đăng ký khai sinh chỉ là việc điền tên vào một tờ giấy. Nhưng càng tìm hiểu, chị càng hiểu đây là bước đầu để con được pháp luật ghi nhận tư cách cá nhân, được bảo đảm quyền lợi trong học tập, khám chữa bệnh, cư trú và nhiều vấn đề khác trong tương lai.

Khi đã có văn bản thỏa thuận lựa chọn quốc tịch được xác nhận theo yêu cầu, anh B và chị A quay lại Ủy ban nhân dân cấp huyện. Lần này, họ mang theo giấy chứng sinh, tờ khai đăng ký khai sinh, giấy tờ tùy thân và văn bản thỏa thuận đã hoàn thiện.

Cán bộ tư pháp kiểm tra từng giấy tờ, rồi mỉm cười:

“Hồ sơ của anh chị đã đầy đủ. Trong hồ sơ có giấy chứng sinh, tờ khai đăng ký khai sinh và văn bản thỏa thuận lựa chọn quốc tịch cho cháu có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền của Hàn Quốc.”

Anh B thở phào.

“May mà chúng tôi đến hỏi trước. Lúc đầu, vợ chồng tôi cứ nghĩ chỉ cần mang giấy chứng sinh đến đăng ký khai sinh như các trường hợp thông thường.”

Cán bộ tư pháp nói:

“Trẻ em có cha hoặc mẹ là người nước ngoài cần được bảo đảm đầy đủ quyền lợi về hộ tịch và quốc tịch. Vì vậy, cha mẹ cần thống nhất rõ ràng và thực hiện đúng thủ tục. Làm đúng từ đầu sẽ tránh được nhiều khó khăn khi trẻ làm giấy tờ, đi học hoặc thực hiện các thủ tục khác sau này.”

Chị A nhìn con trong vòng tay mình, giọng dịu lại:

“Điều quan trọng nhất là con được pháp luật bảo vệ đầy đủ ngay từ khi mới sinh ra.”

Ít ngày sau, giấy khai sinh được trao tận tay cho anh B và chị A. Trên tờ giấy nhỏ ấy là những thông tin đầu tiên xác nhận sự có mặt của con họ trong đời sống pháp lý: họ tên, ngày sinh, cha, mẹ và quốc tịch.

Anh B cầm giấy khai sinh rất lâu. Anh nhớ lại sự lúng túng ban đầu, những cuộc gọi hỏi han, những lần phải bổ sung giấy tờ. Nhưng sau tất cả, anh hiểu rằng việc đăng ký hộ tịch đúng quy định không chỉ là hoàn thành một thủ tục hành chính. Đó là cách cha mẹ tạo nền tảng pháp lý để con mình được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong suốt chặng đường trưởng thành.