Thuốc lá điện tử thường được quảng cáo bằng hình thức bắt mắt, mùi hương dễ chịu và những lời giới thiệu như “ít hại hơn thuốc lá thông thường” hay “chỉ thử cho biết”. Nhưng đằng sau vẻ ngoài nhỏ gọn ấy là nguy cơ gây nghiện nicotine, ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt đối với thanh thiếu niên.

Việc mua bán, cung cấp thuốc lá điện tử cho người chưa đủ tuổi không chỉ gây hại cho các em mà còn có thể dẫn đến vi phạm pháp luật. Câu chuyện sau đây bắt đầu từ một chiếc thuốc lá điện tử được mua bằng tiền tiết kiệm của học sinh.

An học lớp 9, là một cậu bé ít nói và khá chăm học. Từ đầu năm, An được mẹ cho tiền ăn sáng mỗi ngày. Thay vì tiêu hết, An thường để dành một phần nhỏ trong hộp bút. Cậu định cuối năm sẽ mua một đôi giày thể thao mới để tham gia đội bóng của trường.

Nhưng từ khi thân với Khải và Duy trong lớp, An bắt đầu thay đổi. Hai bạn ấy thường tụ tập ở bãi đất trống sau trường vào giờ tan học. Có hôm, An đi ngang qua thấy Khải cầm một chiếc thiết bị nhỏ, thân trong suốt, bên trong có ánh đèn màu. Khải đưa lên miệng, rồi thở ra một làn khói mỏng có mùi ngọt như kẹo trái cây.

“Cái gì vậy?” An hỏi.

Khải cười, giơ chiếc thiết bị lên.

“Thuốc lá điện tử. Mùi dâu đó. Không hôi như thuốc lá thường đâu.”

Duy đứng bên cạnh nói thêm:

“Có gì đâu mà sợ. Hút một hơi cho biết. Nhiều người dùng lắm.”

An lắc đầu. Cậu từng nghe mẹ dặn không được hút thuốc, không được thử những thứ không rõ nguồn gốc. Nhưng Khải lại cười:

“Có ai bắt mày hút hoài đâu. Thử một lần thôi mà. Mày sợ à?”

Câu nói ấy khiến An thấy khó chịu. Cậu không muốn bị xem là nhút nhát trước bạn bè. Sau vài lần bị rủ rê, An cầm lấy chiếc thuốc lá điện tử Khải đưa. Cậu thử một hơi rất nhẹ, rồi ho sặc vì cổ họng cay rát. Khải và Duy cười lớn, bảo vài lần sẽ quen.

Từ đó, An không còn thấy chiếc thuốc lá điện tử là thứ xa lạ nữa. Có hôm cậu chỉ đứng nhìn bạn sử dụng. Có hôm cậu xin thử một hơi. Rồi dần dần, cậu bắt đầu nghĩ đến việc có một chiếc riêng.

Một buổi chiều, Khải nói với An:

“Ở đầu chợ có bà Tư bán. Bà không hỏi tuổi đâu. Muốn loại nào cũng có, từ loại rẻ đến loại nhiều mùi.”

An hỏi:

“Có đắt không?”

“Không bằng đôi giày mày định mua đâu. Mày mua loại nhỏ trước cũng được.”

Câu nói ấy cứ ở lại trong đầu An. Cậu mở hộp bút, đếm số tiền mình đã để dành nhiều tháng. Đôi giày mới vẫn là điều cậu muốn, nhưng cảm giác được bạn bè nhìn nhận, được cầm một món đồ giống như Khải và Duy, lúc ấy lại khiến cậu dao động.

Hôm sau, An nói với mẹ rằng mình ở lại trường học nhóm. Nhưng thay vì đến thư viện, cậu đi cùng Khải đến một cửa hàng tạp hóa nhỏ gần chợ.

Cửa hàng của bà Tư bán đủ thứ: nước ngọt, bánh kẹo, thẻ điện thoại, đồ chơi trẻ con và vài món hàng để trong tủ kính. Khải bước vào, nói nhỏ:

“Bà Tư, cho cháu một cái loại mùi nho.”

Bà Tư nhìn hai cậu bé, rồi lấy từ dưới quầy ra một hộp nhỏ có hình nhiều màu sắc.

“Loại này dễ hút, không gắt,” bà nói. “Mới dùng thì lấy loại này.”

An đứng bên cạnh, tay nắm chặt số tiền trong túi. Bà Tư không hỏi cậu bao nhiêu tuổi, cũng không hỏi mua để làm gì. Bà chỉ nhận tiền, đưa hộp hàng rồi dặn:

“Đừng để người lớn thấy, không lại phiền.”

Câu dặn ấy làm An hơi chột dạ. Nhưng Khải đã kéo cậu ra ngoài.

“Thấy chưa, có gì đâu,” Khải nói. “Ai cũng mua được.”

Từ hôm có chiếc thuốc lá điện tử, An bắt đầu thay đổi rõ rệt. Cậu không còn mang tiền tiết kiệm đến trường. Mỗi khi có thời gian nghỉ, cậu lại tìm cách ra phía sau nhà vệ sinh hoặc đi cùng bạn ra bãi đất trống. Cậu nghĩ mình đã giấu rất kỹ, nhưng mùi hương ngọt bám trên áo, trên tay và trong cặp sách.

Một chiều, mẹ An dọn bàn học cho con thì thấy chiếc hộp nhỏ rơi ra từ ngăn cặp. Bà cầm lên, đọc những dòng chữ tiếng nước ngoài và nhìn thấy hình minh họa chiếc thiết bị lạ. Bà chưa hiểu đó là gì, nhưng linh cảm có điều không ổn.

Tối hôm ấy, khi An về nhà, mẹ đặt chiếc hộp lên bàn.

“Cái này là gì?”

An đứng sững lại. Cậu định nói đó là đồ của bạn gửi nhờ, nhưng nhìn ánh mắt mẹ, cậu không nói được.

“Con… con chỉ thử thôi.”

Mẹ An không quát ngay. Bà ngồi xuống ghế, giọng thấp hơn bình thường.

“Con thử từ bao giờ? Ai đưa cho con? Con mua ở đâu?”

An cúi đầu kể lại. Cậu nói về Khải, về cửa hàng của bà Tư, về số tiền tiết kiệm và những lần lén sử dụng sau trường. Càng nói, cậu càng thấy xấu hổ. Cậu không dám nhìn mẹ khi nhắc đến đôi giày mà mình đã không còn tiền để mua.

Mẹ An im lặng rất lâu. Bà không chỉ buồn vì con đã dùng thuốc lá điện tử. Điều khiến bà lo hơn là An đã bắt đầu nói dối, giấu giếm và làm theo lời rủ rê chỉ để không bị bạn bè chê cười.

Ngày hôm sau, mẹ An đến gặp giáo viên chủ nhiệm. Cô giáo cho biết gần đây trường cũng nhận được phản ánh về việc một số học sinh sử dụng thuốc lá điện tử ngoài khu vực cổng trường. Nhà trường đã nhiều lần tuyên truyền, nhưng vì các thiết bị nhỏ, dễ giấu và có nhiều mùi hương nên không ít học sinh vẫn tò mò thử.

Cô giáo cùng mẹ An mời An đến phòng tư vấn học đường. Không ai mắng cậu trước lớp. Cô giáo chỉ hỏi:

“Con nghĩ vì sao người ta lại làm thuốc lá điện tử có mùi trái cây, có ánh đèn, có vỏ ngoài giống đồ công nghệ?”

An đáp nhỏ:

“Để người ta thích, để thấy nó không giống thuốc lá.”

“Đúng,” cô giáo nói. “Nhưng vẻ ngoài không làm nó trở nên an toàn. Nhiều sản phẩm có nicotine và các chất khác mà người dùng không thể biết chính xác. Với người còn đang lớn, việc sử dụng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và dễ tạo thành thói quen lệ thuộc.”

An nhớ lại những lần mình thấy bồn chồn khi không có thiết bị trong cặp. Cậu từng nghĩ đó chỉ là tò mò, nhưng giờ mới hiểu cảm giác ấy không đơn giản như mình tưởng.

Cô giáo nói tiếp:

“Điều quan trọng là con nhận ra sớm. Con không cần phải chứng minh mình trưởng thành bằng cách làm theo những việc có hại. Biết từ chối khi bị rủ rê mới là bản lĩnh.”

Sau buổi nói chuyện, mẹ An đưa con đến cơ sở y tế để được tư vấn thêm. Bác sĩ giải thích rằng thuốc lá điện tử không phải là đồ chơi hay một loại kẹo có mùi thơm. Sản phẩm có thể chứa nicotine và nhiều hóa chất khác, gây ảnh hưởng đến đường hô hấp, tim mạch và tạo nguy cơ lệ thuộc, đặc biệt đối với người chưa thành niên.

An ngồi nghe, hai tay nắm vào nhau. Cậu nghĩ đến việc mình đã từng cho rằng chỉ cần “thử một lần” thì sẽ không sao. Nhưng từ một lần thử, cậu đã dùng tiền tiết kiệm, nói dối mẹ và lén lút cùng bạn bè.

Nhà trường sau đó phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức buổi tuyên truyền về tác hại của thuốc lá điện tử. Không chỉ học sinh, phụ huynh và các hộ kinh doanh quanh trường cũng được mời tham dự.

Trong buổi tuyên truyền, cán bộ y tế nhấn mạnh rằng việc bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm. Các cơ sở kinh doanh không thể lấy lý do “khách tự mua” hoặc “không biết tuổi” để bỏ qua trách nhiệm của mình.

Bà Tư cũng có mặt trong buổi làm việc với đại diện địa phương. Ban đầu, bà nói rằng mình chỉ bán theo yêu cầu của khách, không biết An mới học lớp chín. Nhưng khi được nhắc rằng các em còn nhỏ, mặc đồng phục học sinh, bà Tư không còn nói được gì.

Bà nhớ lại lúc An đứng trước quầy, tay cầm tiền, ánh mắt vừa tò mò vừa lo lắng. Bà đã nhìn thấy cậu là học sinh, nhưng vì nghĩ bán một món hàng nhỏ sẽ không có gì nghiêm trọng nên vẫn đưa cho cậu chiếc thuốc lá điện tử.

Sau khi được giải thích về quy định pháp luật và tác hại của sản phẩm, bà Tư thừa nhận sai sót. Bà chủ động dừng bán số hàng còn lại, cam kết không cung cấp thuốc lá điện tử, thuốc lá truyền thống hoặc các sản phẩm có nicotine cho người chưa đủ tuổi.

Về phần An, cậu chủ động tránh những buổi tụ tập sau trường. Khi Khải rủ thêm một lần nữa, An không còn im lặng như trước.

“Không,” An nói. “Tao đã thử rồi và thấy không có gì đáng để khoe. Tao không muốn vì một thứ đó mà phải giấu gia đình nữa.”

Khải nhìn An, có vẻ ngạc nhiên. Duy đứng cạnh cũng không nói gì. Một lúc sau, Khải cất chiếc thuốc lá điện tử vào túi.

“Chắc tao cũng phải bỏ,” Khải nói nhỏ. “Mấy hôm nay tao cũng hay ho.”

An không biết Khải có thực sự bỏ được ngay hay không. Nhưng cậu hiểu rằng đôi khi chỉ cần một người dám nói không, những người khác cũng có cơ hội nhìn lại.

Cuối năm học, An không có đôi giày mới như dự định. Cậu vẫn dùng đôi giày cũ đã sờn ở mũi. Nhưng trong buổi đá bóng của lớp, cậu chạy trên sân với cảm giác nhẹ nhõm hơn trước. Cậu biết mình đã đánh đổi một khoản tiền, một chút tự ái và vài lời rủ rê để nhận lại một bài học cần thiết.

Tối hôm ấy, mẹ An ngồi vá lại phần chỉ bung ở đôi giày của con. An ngồi bên cạnh, nói:

“Con xin lỗi má. Sang năm con sẽ để dành lại, nhưng con không mua mấy thứ đó nữa.”

Mẹ An nhìn con rồi gật đầu.

“Đôi giày cũ có thể vá. Còn những điều con học được thì phải nhớ lâu.”

Ngoài sân, tiếng trẻ con trong xóm vẫn vang lên. An nhìn chiếc cặp của mình đặt ở góc bàn. Trong đó không còn hộp thuốc lá điện tử, chỉ còn sách vở và một tờ giấy đăng ký tham gia đội bóng của trường. Cậu hiểu rằng trưởng thành không phải là thử mọi thứ người khác rủ rê, mà là biết điều gì cần dừng lại trước khi quá muộn.