Trong những con hẻm nhỏ, chỉ một bếp nướng đặt không đúng chỗ, không có hệ thống hút và xử lý khói phù hợp cũng có thể khiến cả khu dân cư phải đóng kín cửa. Câu chuyện sau đây nói về một quán cơm bình dân và bài học từ những làn khói tưởng như vô hại.

Con hẻm nhỏ ở phường Minh Tân chỉ rộng vừa đủ cho hai chiếc xe máy tránh nhau. Hai bên là những căn nhà san sát, trước cửa nhà nào cũng có vài chậu cây, chiếc ghế nhựa hoặc chiếc xe đạp của trẻ con. Buổi sáng, hẻm đông người đi làm. Buổi trưa, học sinh tan học chạy về. Đến chiều, các gia đình bắt đầu nấu cơm, tiếng dao thớt và mùi thức ăn quyện vào nhau tạo thành nhịp sống quen thuộc của một khu dân cư lâu năm.

Đầu hẻm có quán cơm mang tên An Tâm. Chủ quán là anh Tuấn, hơn ba mươi tuổi, từng làm phụ bếp cho một nhà hàng ngoài mặt đường lớn. Sau nhiều năm dành dụm, anh thuê lại căn nhà của người quen, sửa sang phần tầng dưới để mở quán cơm bình dân.

Ngày khai trương, hàng xóm đều mừng cho anh. Quán sạch sẽ, giá vừa phải, món ăn nấu hợp khẩu vị. Buổi trưa, công nhân ở xưởng gần đó và nhân viên văn phòng trong khu vực thường ghé ăn. Thấy khách đông, anh Tuấn mở thêm món thịt nướng, cá nướng và gà quay để bán mang về.

Ban đầu, anh đặt bếp than ở khoảng sân phía sau quán. Nhưng phần sân hẹp, khói bám vào tường, nhân viên làm bếp nóng bức. Một thời gian sau, anh chuyển bếp nướng ra sát lối hẻm bên cạnh quán, nơi có mái che thấp và chỉ cách cửa sổ nhà ông Tư vài mét.

“Để ngoài này thoáng hơn,” anh nói với vợ. “Khói bay lên trời, đỡ ám vào trong quán.”

Nhưng khói không bay thẳng lên trời như anh nghĩ.

Mỗi buổi trưa, khi bếp than đỏ lửa, khói từ thịt mỡ nhỏ xuống than bốc lên dày đặc. Mùi khét của dầu cháy, mùi than và mùi gia vị nướng quẩn trong hẻm. Gặp hôm gió đổi chiều, khói tràn thẳng vào những căn nhà đối diện. Người lớn đang nghỉ trưa phải đóng cửa. Trẻ nhỏ ho sặc khi chạy ngang qua. Quần áo phơi ngoài ban công cũng ám mùi khói.

Nhà ông Tư nằm ngay cạnh quán. Ông đã ngoài bảy mươi, bị viêm phế quản nhiều năm. Mỗi lần khói bay vào, ông lại ho liên tục, phải ngồi trong phòng đóng kín cửa.

Một buổi trưa, bà Hạnh, vợ ông Tư, sang quán gặp anh Tuấn.

“Tuấn ơi, cậu xem lại cái bếp nướng được không? Khói bay hết vào nhà cô chú. Ông nhà cô mấy hôm nay ho nhiều lắm.”

Anh Tuấn đang đứng trước bếp, tay lật những xiên thịt. Anh nhìn sang phía nhà ông Tư rồi đáp:

“Dạ, cháu biết. Nhưng quán nhỏ, cháu chỉ nướng vào giờ đông khách. Cô chú thông cảm giúp cháu ít bữa, cháu đang tính làm cái quạt đẩy khói ra ngoài.”

Bà Hạnh nghe vậy thì gật đầu. Bà nghĩ anh Tuấn mới mở quán, còn nhiều khó khăn, có lẽ vài hôm nữa anh sẽ khắc phục.

Nhưng vài hôm rồi vài tuần trôi qua, chiếc bếp nướng vẫn ở nguyên chỗ cũ. Khách càng đông, số món nướng càng nhiều. Có hôm quán bắt đầu nướng từ mười giờ sáng đến tận hai giờ chiều. Khói dày đến mức người đi qua hẻm phải kéo khẩu trang lên cao hơn.

Ông Tư góp ý thêm lần nữa. Lần này, anh Tuấn tỏ ra sốt ruột.

“Chú Tư, cháu cũng phải làm ăn. Quán cháu có mấy món nướng thì mới giữ được khách. Cháu đâu có cố ý làm ảnh hưởng ai.”

Ông Tư không tranh cãi. Ông chỉ nói:

“Không ai cấm cậu làm ăn. Nhưng làm ăn mà cả xóm phải chịu khói thì không ổn.”

Câu chuyện dần trở thành đề tài trong những buổi họp tổ dân phố. Có người bênh anh Tuấn vì quán cơm giúp nhiều người có chỗ ăn tiện lợi. Có người nói nhà mình cũng bị mùi khói nhưng ngại va chạm nên không muốn lên tiếng. Một số gia đình có trẻ nhỏ bắt đầu cho con đi vòng qua đường khác vào giờ quán nướng thịt.

Một chiều, bé Minh, cháu ngoại bà Hạnh, sang chơi nhà ông bà. Bé mới sáu tuổi, bị hen suyễn từ nhỏ. Đúng lúc bé đang ngồi ngoài hiên xếp hình, quán An Tâm bắt đầu nhóm bếp nướng. Gió từ đầu hẻm thổi vào, mang theo một làn khói dày.

Bé Minh ho sặc, mặt đỏ lên. Bà Hạnh vội bế cháu vào trong nhà, đóng cửa, lấy thuốc xịt theo chỉ dẫn của gia đình. Ông Tư đứng ngoài cửa, nhìn khói vẫn cuộn lên từ phía quán, vẻ mặt vừa lo vừa bất lực.

Tối hôm đó, sau khi đưa cháu về với bố mẹ, bà Hạnh đến gặp chị Lan, tổ trưởng tổ dân phố. Bà không yêu cầu ai phải đóng quán hay làm khó anh Tuấn. Bà chỉ nói:

“Nhà tôi chịu được thì còn cố chịu. Nhưng trẻ nhỏ hít phải khói như vậy không thể coi là chuyện bình thường. Mình góp ý nhiều lần rồi mà không thay đổi, phải có cách để anh ấy hiểu.”

Chị Lan cùng một số người dân đến gặp anh Tuấn. Lần này, không khí căng thẳng hơn trước. Anh Tuấn vẫn cho rằng mình chỉ kinh doanh nhỏ, không có nhà máy hay xưởng lớn mà phải nói đến chuyện ô nhiễm.

Chị Lan nói:

“Quy mô nhỏ không có nghĩa là được để khói, mùi ảnh hưởng đến người khác. Cậu có thể thay đổi vị trí bếp, lắp hệ thống hút khói hoặc dùng thiết bị phù hợp hơn. Bà con không muốn quán đóng cửa, chỉ muốn cuộc sống trong hẻm không bị đảo lộn.”

Anh Tuấn im lặng. Nhưng rồi anh vẫn chưa thực hiện việc khắc phục. Anh cho rằng nếu lắp hệ thống hút khói, chi phí sẽ cao. Nếu chuyển bếp vào trong, quán sẽ nóng và chật. Nếu bỏ món nướng, khách sẽ giảm.

Vài ngày sau, chị Lan cùng các hộ dân làm đơn phản ánh đến Ủy ban nhân dân phường. Cán bộ phụ trách môi trường đến kiểm tra vào đúng giờ quán đang nướng thịt. Khói từ bếp than bay ra, bám vào mái hiên và cửa sổ các nhà xung quanh. Mùi dầu mỡ cháy nồng đến mức đứng ở đầu hẻm cũng có thể ngửi thấy.

Cán bộ kiểm tra ghi nhận hiện trạng, hỏi anh Tuấn về biện pháp xử lý khói và khí thải. Anh lúng túng thừa nhận quán chưa có hệ thống hút, lọc hoặc xử lý phù hợp.

Nghe cán bộ giải thích, anh mới hiểu rằng pháp luật không chỉ điều chỉnh những cơ sở sản xuất lớn. Hộ gia đình, cá nhân và cơ sở kinh doanh cũng không được phát tán khí thải, mùi hoặc các tác động gây ô nhiễm làm ảnh hưởng đến cộng đồng dân cư. Hoạt động kinh doanh phát sinh bụi, khí thải phải có biện pháp kiểm soát và xử lý theo quy định.

Anh Tuấn hỏi:

“Vậy trường hợp của tôi sẽ bị xử lý thế nào?”

Cán bộ trả lời rằng cơ quan chức năng sẽ xem xét hành vi cụ thể, mức độ ảnh hưởng và yêu cầu cơ sở thực hiện biện pháp khắc phục. Nếu không chấp hành hoặc tiếp tục để phát sinh khói, mùi gây ô nhiễm, anh có thể bị xử phạt vi phạm hành chính và buộc khắc phục hậu quả.

Sau buổi kiểm tra, anh Tuấn ngồi một mình ở cuối quán. Bếp than đã tắt, nhưng mùi khói vẫn bám trên tường, trên quần áo và cả trong tóc anh. Anh nhớ lại câu nói của ông Tư: Không ai cấm cậu làm ăn. Nhưng làm ăn mà cả xóm phải chịu khói thì không ổn.

Lần đầu tiên, anh nhìn việc kinh doanh của mình từ phía những người sống xung quanh. Anh nghĩ đến bé Minh ho sặc ngoài hiên, nghĩ đến ông Tư phải đóng kín cửa nhà giữa trưa, nghĩ đến những người hàng xóm đã góp ý nhiều lần nhưng anh chỉ xem đó là chuyện phiền phức.

Anh gọi vợ ra bàn.

“Anh phải sửa lại bếp,” anh nói. “Không thể để như thế này nữa.”

Vợ anh nhìn anh, có phần ngạc nhiên.

“Nhưng tiền đâu để làm hệ thống hút khói?”

“Có thể phải vay thêm một ít. Nhưng nếu cứ để khói bay vào nhà người ta thì quán mình cũng không thể làm lâu dài.”

Những ngày sau đó, anh Tuấn tạm dừng bán món nướng vào giờ cao điểm để cải tạo khu bếp. Anh thuê thợ lắp hệ thống hút khói, dẫn ống thoát lên vị trí phù hợp, đồng thời chuyển khu vực nướng vào sâu bên trong quán. Anh thay một phần bếp than bằng thiết bị nướng ít khói hơn và bố trí lại không gian để nhân viên không phải làm việc trong điều kiện ngột ngạt.

Việc sửa chữa khiến quán vắng khách vài ngày. Có người hỏi sao không nướng thịt như trước, anh Tuấn chỉ cười:

“Quán đang chỉnh lại bếp cho sạch hơn. Làm ăn lâu dài thì phải để hàng xóm còn muốn ở cạnh mình.”

Khi quán hoạt động trở lại, khói không còn tràn ra đầu hẻm. Mùi thức ăn vẫn thơm, nhưng không còn nồng và khét như trước. Nhà ông Tư có thể mở cửa sổ vào buổi trưa. Bé Minh sang chơi cũng không phải ngồi trong phòng kín.

Một buổi chiều, ông Tư đi ngang qua quán. Anh Tuấn đang đứng trước cửa, lau lại biển hiệu. Thấy ông, anh bước ra.

“Chú Tư, bếp mới đỡ khói hơn rồi. Nếu còn chỗ nào ảnh hưởng, chú cứ nói để cháu sửa.”

Ông Tư nhìn vào bên trong quán, rồi nhìn con hẻm thông thoáng hơn trước.

“Giờ dễ chịu hẳn rồi đó. Làm ăn được lòng người thì khách mới ở lại lâu.”

Anh Tuấn gật đầu. Anh hiểu rằng quán cơm không chỉ là nơi bán những bữa ăn. Nó còn là một phần của khu dân cư. Và để giữ được sinh kế của mình, anh phải biết giữ cả sự bình yên cho những người sống quanh quán.

CĂN CỨ PHÁP LUẬT THAM KHẢO

Điểm c khoản 1 Điều 60Luật Bảo vệ môi trường năm 2020sửa đổi, bổ sung năm 2023, 2024, 2025quy định hộ gia đình, cá nhân không được phát tán khí thải và các tác động gây ô nhiễm môi trường ảnh hưởng đến cộng đồng dân cư xung quanh.

Khoản 1 Điều 88Luật Bảo vệ môi trường năm 2020sửa đổi, bổ sung năm 2023, 2024, 2025quy định tổ chức, cá nhân hoạt động kinh doanh, dịch vụ có phát tán bụi, khí thải phải kiểm soát và xử lý bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật môi trường.

Nghị định số 45/2022/NĐ-CPngày 07/7/2022 của Chính phủquy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trườngquy định hành vi phát tán khí thải, mùi gây ô nhiễm môi trường có thể bị xử phạttiềnvà buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả, tùy theo từng trường hợp cụ thể.