Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là tài sản pháp lý quan trọng, gắn với nhà cửa, đất đai và phần lớn tài sản tích lũy của nhiều gia đình. Lợi dụng tâm lý muốn làm thủ tục nhanh, ngại đi lại hoặc thiếu thông tin về quy trình hành chính, các đối tượng lừa đảo có thể giả danh cán bộ, mời chào “làm sổ nhanh”, gửi đường link giả mạo hoặc dùng giấy tờ giả để chiếm đoạt tiền và thông tin cá nhân. Khi liên quan đến sổ đỏ, chỉ một cuộc gọi thiếu kiểm chứng cũng có thể dẫn đến rủi ro rất lớn.

Cô Ba Nguyên sống một mình trong căn nhà nhỏ ở ven thị trấn. Chồng mất đã nhiều năm, hai con đều đi làm xa. Phần đất sau nhà là tài sản vợ chồng cô dành dụm cả đời mới mua được. Mảnh đất không lớn, nhưng có căn nhà, có vườn cây và là chỗ để cô yên tâm tuổi già.

Năm ấy, cô Ba quyết định hoàn thiện hồ sơ để xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho phần đất còn thiếu giấy tờ. Cô đã đi lại vài lần giữa Ủy ban nhân dân xã, bộ phận tiếp nhận hồ sơ và cơ quan thuế. Mỗi lần về, cô lại mở túi hồ sơ ra kiểm tra, sợ thiếu một giấy tờ nào đó.

Một buổi sáng, khi cô đang ngồi lựa đậu ngoài hiên, điện thoại reo. Số gọi đến là một dãy số lạ.

“Dạ, xin hỏi có phải cô Nguyễn Thị Nguyên không ạ?” Người đàn ông ở đầu dây bên kia nói giọng lễ phép.

“Đúng rồi. Ai đó?”

“Dạ, con là Hóa, cán bộ bên Sở Nông nghiệp và Môi trường. Hồ sơ nhà đất của cô đang cần cập nhật thêm thông tin để làm sổ đỏ. Bên con gọi hỗ trợ cô làm nhanh, đỡ phải đi lại nhiều.”

Nghe đến chuyện hồ sơ, cô Ba ngồi thẳng dậy.

“Vậy giấy tờ của cô có thiếu gì không? Hổm rày cô đi tới đi lui mà chưa thấy ai báo.”

Người đàn ông đáp ngay:

“Dạ, giấy tờ của cô cơ bản đủ rồi. Nhưng giờ có chủ trương hỗ trợ người dân tích hợp thông tin sổ đỏ vào ứng dụng VNeID. Cô cài ứng dụng theo đường link bên con gửi, rồi làm vài bước xác thực là xong. Sau đó cô chỉ cần chờ thông báo.”

Cô Ba nghe đến chữ “VNeID” thì thấy yên tâm hơn. Cô từng nghe hàng xóm nói đó là ứng dụng liên quan đến căn cước công dân. Cô không rành điện thoại thông minh, nhưng nghĩ cơ quan nhà nước bây giờ làm thủ tục qua mạng cũng là điều bình thường.

“Cô không biết cài đâu,” cô nói. “Cậu gửi thì cô làm sao?”

“Dạ, cô chỉ cần bấm vào đường link. Ứng dụng có sẵn hướng dẫn. Cô làm ngay giúp con, vì hôm nay bên con đang xử lý nhiều hồ sơ, để sang tuần có thể bị chậm.”

Chưa đầy một phút sau, điện thoại cô Ba hiện lên một tin nhắn có đường link. Người đàn ông vẫn giữ máy, giục cô mở ra.

Cô Ba vừa định bấm vào thì cô Hai Nhạn, chị ruột cô, từ ngoài cổng bước vào. Thấy em gái cầm điện thoại, vẻ mặt chăm chú, cô Hai hỏi:

“Em làm gì mà ngồi đó lâu vậy?”

Cô Ba che điện thoại lại.

“Có cậu cán bộ bên nhà đất gọi. Nó bảo hồ sơ sổ đỏ của em sắp xong, giờ cài cái ứng dụng gì đó để tích hợp cho nhanh.”

Cô Hai Nhạn lập tức đổi sắc mặt. Mấy ngày trước, chồng cô vừa kể chuyện một người quen bị lừa sau khi cài ứng dụng giả mạo theo hướng dẫn của người tự xưng là cán bộ.

“Em khoan bấm gì hết,” cô Hai nói. “Đưa chị coi cái tin nhắn.”

Cô Ba còn đang ngập ngừng thì người đàn ông ở đầu dây bên kia lại giục:

“Cô làm nhanh giúp con. Đường link chỉ có hiệu lực trong hôm nay. Nếu cô không thao tác kịp thì hồ sơ phải chuyển sang đợt sau.”

Cô Hai cầm điện thoại, nói thẳng:

“Cậu là cán bộ ở đâu? Cơ quan nào? Hồ sơ của em tôi nộp số bao nhiêu? Sao lại gọi từ số cá nhân mà yêu cầu bấm đường link?”

Người đàn ông im lặng vài giây, rồi nói nhỏ rằng đang bận họp và sẽ gọi lại sau. Cuộc gọi lập tức bị ngắt.

Cô Ba nhìn chị, vừa lo vừa tiếc.

“Biết đâu người ta thật thì sao? Lỡ hồ sơ của em bị chậm thì sao?”

Cô Hai Nhạn nói:

“Việc gì liên quan đến đất đai, giấy tờ, tiền bạc mà người ta hối mình làm ngay thì càng phải kiểm tra. Đừng để cái chữ ‘làm nhanh’ làm mình mất cả tài sản.”

Cô Hai đưa em gái sang nhà Quang, con trai của một người hàng xóm. Quang làm kỹ thuật viên cho một công ty viễn thông, thường xuyên hỗ trợ bà con trong xóm cài đặt ứng dụng, kiểm tra các tin nhắn lạ.

Sau khi xem đường link, Quang nói ngay:

“Đây không phải đường dẫn chính thức. Nếu cô bấm vào, có thể bị dẫn tới ứng dụng giả mạo. Khi cài vào máy, nó có thể xin quyền truy cập tin nhắn, danh bạ, thông tin tài khoản, thậm chí lấy mã xác thực ngân hàng.”

Cô Ba tái mặt.

“Vậy là nó biết cô đang làm sổ đỏ thật hả?”

“Có thể họ biết từ nhiều nguồn khác nhau, cũng có thể gọi ngẫu nhiên rồi khai thác thông tin từ người nghe,” Quang đáp. “Điều nguy hiểm là họ tự xưng đúng tên cơ quan, nói đúng những việc người dân đang quan tâm nên dễ tạo lòng tin.”

Cô Hai Nhạn thở dài.

“May mà chị vừa qua. Chứ em mà bấm vào thì không biết chuyện gì xảy ra.”

Cô Ba ngồi lặng. Cô nhớ lại giọng nói lịch sự, cách người đàn ông nhắc đúng tên mình, đúng việc mình đang làm. Nếu không có chị gái bước vào đúng lúc, có lẽ cô đã làm theo.

Quang bảo hai cô đừng chỉ cảnh giác với những đường link giả. Có những người còn tìm đến tận nhà, nói quen cán bộ, có thể làm giấy chứng nhận nhanh hơn bình thường. Họ đưa ra mức phí nghe có vẻ hợp lý, thậm chí cho xem một cuốn sổ đỏ mà họ nói vừa giúp người khác làm xong.

“Nhưng có thể là giấy tờ giả,” Quang nói. “Có người làm giả sổ đỏ để bán đất, vay tiền hoặc lừa người khác đặt cọc. Có người lấy thông tin cá nhân rồi tìm cách đánh tráo giấy tờ thật. Vì vậy, khi mua bán, thế chấp hoặc làm thủ tục đất đai, phải kiểm tra thông tin tại cơ quan có thẩm quyền, không chỉ nhìn vào một cuốn giấy.”

Cô Ba hỏi:

“Vậy nếu có người nói bán đất rẻ, sổ đỏ đứng tên họ, mình phải làm sao?”

Quang đáp:

“Không chuyển tiền đặt cọc chỉ vì thấy giá rẻ hoặc họ hối giao dịch. Phải kiểm tra giấy chứng nhận, tình trạng pháp lý của thửa đất, người đứng tên, quy hoạch và việc có bị thế chấp hay tranh chấp không. Khi cần, nên đến cơ quan đăng ký đất đai hoặc nhờ người có chuyên môn hỗ trợ.”

Cô Hai Nhạn nghe đến đó thì kể rằng vài hôm trước, một người phụ nữ trong xóm cũng từng được mời chào làm sổ đỏ “trọn gói”. Người đó nói có quan hệ, chỉ cần đưa tiền là có giấy nhanh. Chồng cô Hai thấy cuốn sổ mẫu người đó đưa có nhiều điểm khác thường nên ngăn lại. Sau này mới biết người ấy đã bị công an làm việc vì liên quan đến nhiều vụ lừa đảo.

Cô Ba Nguyên nghe xong, lòng vẫn còn run. Cô cầm điện thoại lên, xóa tin nhắn có đường link lạ. Rồi cô cùng Quang kiểm tra lại các ứng dụng trong máy, đổi mật khẩu tài khoản ngân hàng và bật những chế độ bảo mật cần thiết.

Ngày hôm sau, cô Ba mang hồ sơ đến đúng nơi đã nộp. Cán bộ tiếp nhận kiểm tra mã hồ sơ, cho biết hồ sơ của cô vẫn đang được giải quyết theo quy trình và không có yêu cầu nào về việc cài đặt ứng dụng qua đường link gửi từ số điện thoại cá nhân.

Cô Ba kể lại cuộc gọi mình nhận được. Cán bộ hướng dẫn cô ghi nhận thông tin, đồng thời nhắc cô chỉ tiếp nhận thông báo qua các kênh chính thức, không cung cấp mã xác thực, thông tin tài khoản hay ảnh chụp giấy tờ cho người lạ.

Trên đường về, cô Ba đi chậm hơn mọi ngày. Cô không còn thấy việc đi lại làm thủ tục là quá phiền phức như trước. Ít nhất, khi đến đúng cơ quan, cô biết mình đang làm việc với người có trách nhiệm và có thể kiểm tra được thông tin.

Tối đó, cô gọi điện cho hai con.

“Má nói để tụi con biết,” cô nói. “Có người gọi bảo làm sổ đỏ nhanh, kêu cài ứng dụng. May có dì Hai với thằng Quang nên má chưa bấm.”

Con gái cô ở đầu dây bên kia im lặng một lúc rồi dặn:

“Má nhớ nha, ai gọi hối chuyện giấy tờ, tiền bạc hay bắt cài ứng dụng là má gọi cho con trước. Đừng tự làm một mình.”

Cô Ba cười.

“Ừ. Má tưởng lớn tuổi rồi chỉ sợ mất giấy tờ, ai ngờ giờ còn phải giữ cả cái điện thoại.”

Vài tháng sau, cô Ba nhận được giấy hẹn trả kết quả. Cuốn giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được trao cho cô tại cơ quan có thẩm quyền, sau khi hồ sơ đã được kiểm tra và hoàn tất đúng trình tự. Cầm cuốn giấy trên tay, cô không còn nghĩ đến chuyện làm nhanh nữa.

Cô chỉ nhớ cuộc gọi hôm ấy, nhớ ngón tay mình đã từng chạm rất gần vào đường link lạ. Một lần suýt mắc bẫy khiến cô hiểu rằng, với tài sản lớn như đất đai, sự cẩn trọng không làm thủ tục chậm đi; nó giúp giữ lại những gì cả gia đình đã tích cóp suốt một đời.