Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 28/9/2026, thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT và có hiệu lực từ ngày 15/11/2026. Điều lệ mới không chỉ quy định về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của Ban đại diện cha mẹ học sinh mà còn đặt ra những nguyên tắc cụ thể đối với việc hỗ trợ hoạt động, nhằm tăng tính công khai, minh bạch và hạn chế tình trạng vận động đóng góp không đúng quy định.

Không còn là “đầu mối thu tiền” của phụ huynh

Những ngày đầu năm học, câu chuyện các khoản đóng góp của phụ huynh luôn nhận được sự quan tâm của xã hội. Bên cạnh những khoản thu có căn cứ pháp luật, thực tế tại một số nơi từng xuất hiện việc vận động phụ huynh đóng góp cho các hoạt động của lớp, của trường dưới nhiều hình thức khác nhau. Khi những khoản tiền này được thực hiện thông qua Ban đại diện cha mẹ học sinh, ranh giới giữa “tự nguyện” và “bắt buộc” đôi khi trở thành vấn đề gây tranh luận.

Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT đã đặt ra nguyên tắc rõ ràng hơn. Theo khoản 1 Điều 3 Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, tổ chức này hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, công khai, minh bạch. Khoản 5 Điều 3 đồng thời yêu cầu hoạt động của Ban đại diện phải thiết thực, tiết kiệm, bảo đảm tự nguyện và không làm phát sinh khoản đóng góp bắt buộc hoặc nghĩa vụ tài chính trái quy định của pháp luật.

Những quy định này có ý nghĩa quan trọng bởi “tự nguyện” không chỉ nằm ở cách gọi của khoản tiền mà phải thể hiện ở quyền lựa chọn thực tế của phụ huynh. Nếu một khoản hỗ trợ được ấn định thành mức chung, mức tối thiểu hoặc gắn với yêu cầu phải hoàn thành trước một thời hạn nhất định thì bản chất tự nguyện có thể bị ảnh hưởng.

Điều lệ mới tiếp tục xác định rõ vị trí pháp lý của Ban đại diện. Theo khoản 1 Điều 4, Ban đại diện cha mẹ học sinh là tổ chức đại diện của cha mẹ học sinh, được bầu theo quy định, nhưng không thuộc cơ cấu tổ chức của cơ sở giáo dục, không có tư cách pháp nhân, không có con dấu và không có tài khoản riêng.

Việc xác định như vậy giúp phân biệt Ban đại diện với bộ máy quản lý, tài chính của nhà trường. Ban đại diện có vai trò đại diện, tập hợp và phản ánh ý kiến, nguyện vọng, kiến nghị của cha mẹ học sinh; phối hợp với cơ sở giáo dục trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục học sinh, chứ không phải là một bộ phận được giao nhiệm vụ thu và quản lý tiền của nhà trường.

Điều này cũng được thể hiện tại Điều 10 của Điều lệ khi quy định những việc Ban đại diện cha mẹ học sinh không được thực hiện. Theo khoản 3 Điều 10, Ban đại diện không được đặt ra khoản đóng góp bắt buộc; không được ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ, mức hỗ trợ bình quân, mức hỗ trợ tối thiểu, thời hạn hỗ trợ; đồng thời không được ép buộc hoặc gây áp lực đối với cha mẹ học sinh trong việc hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện.

Như vậy, việc thông báo theo kiểu “mỗi phụ huynh đóng 200.000 đồng”, “mức hỗ trợ tối thiểu là 100.000 đồng” hoặc lập danh sách những phụ huynh chưa đóng để tiếp tục yêu cầu thực hiện sẽ không phù hợp với nguyên tắc được quy định tại Điều lệ.

Không dừng ở việc cấm ấn định mức đóng, Điều 10 còn đặt ra ranh giới đối với hoạt động vận động tài trợ. Khoản 4 Điều 10 quy định Ban đại diện không được sử dụng danh nghĩa của mình để vận động tài trợ cho cơ sở giáo dục hoặc thu, tiếp nhận, quản lý, sử dụng tài trợ dành cho cơ sở giáo dục.

Đặc biệt, Điều lệ mới không để Ban đại diện đứng ở vị trí trung gian nắm giữ tiền hỗ trợ của phụ huynh. Khoản 5 Điều 10 quy định Ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Quy định này cần được hiểu một cách đầy đủ: pháp luật không cấm sự đồng hành, hỗ trợ tự nguyện của phụ huynh đối với những hoạt động phù hợp của Ban đại diện, nhưng không cho phép Ban đại diện trở thành nơi tập trung, quản lý tiền của nhiều phụ huynh.

Điểm này được quy định cụ thể hơn tại Điều 17 của Điều lệ. Theo khoản 2 Điều 17, khi cần hỗ trợ để thực hiện một hoạt động cụ thể thuộc nhiệm vụ, quyền của Ban đại diện và hoạt động đó đã được xác định trong kế hoạch hoạt động, Ban đại diện phải thông tin công khai với cha mẹ học sinh về mục đích, nội dung hoạt động, nhu cầu hỗ trợ và phương thức thực hiện.

Sau khi được thông tin, cha mẹ học sinh tự nguyện quyết định việc hỗ trợ. Khoản 3 Điều 17 quy định việc hỗ trợ được thực hiện thông qua việc cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ cần thiết cho hoạt động hoặc thanh toán trực tiếp cho tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Ban đại diện cha mẹ học sinh không thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ.

Có thể hiểu, nếu một hoạt động cụ thể cần thuê dịch vụ và phụ huynh muốn hỗ trợ thì phụ huynh có thể thanh toán trực tiếp cho đơn vị cung cấp dịch vụ. Ban đại diện không đứng ra thu tiền của từng gia đình rồi tập trung lại để quản lý và thanh toán.

Cách quy định này tạo ra sự minh bạch trong dòng tiền và hạn chế tình trạng một cá nhân trong Ban đại diện vừa vận động, vừa giữ tiền, vừa quyết định việc chi tiêu.

Khoản 4 Điều 17 tiếp tục quy định Ban đại diện không được ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ; không xác định mức hỗ trợ bình quân, mức hỗ trợ tối thiểu, thời hạn hỗ trợ; không lập danh sách cha mẹ học sinh phải hỗ trợ hoặc yêu cầu một cha mẹ học sinh cụ thể thực hiện hỗ trợ.

Đáng chú ý, nếu mức hỗ trợ thực tế không đáp ứng nhu cầu thì Ban đại diện phải điều chỉnh nội dung, quy mô hoặc phương thức thực hiện hoạt động cho phù hợp với điều kiện thực tế, thay vì yêu cầu phụ huynh tiếp tục đóng góp cho đủ số tiền đã dự kiến.

Quy định này cho thấy trách nhiệm của Ban đại diện không phải là “hoàn thành một dự toán thu” bằng mọi giá. Hoạt động phải được điều chỉnh theo nguồn lực thực tế và trên cơ sở tự nguyện của phụ huynh.

Một nguyên tắc quan trọng khác được đặt ra tại khoản 5 Điều 17 là việc hỗ trợ hoặc không hỗ trợ không được làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ mầm non, học sinh và cha mẹ học sinh; không được sử dụng việc hỗ trợ làm căn cứ để phân biệt đối xử hoặc gây bất lợi đối với học sinh và cha mẹ học sinh.

Như vậy, phụ huynh có quyền lựa chọn hỗ trợ hoặc không hỗ trợ. Việc một gia đình không tham gia hỗ trợ không thể trở thành căn cứ để học sinh bị đối xử khác biệt hoặc chịu bất lợi trong môi trường giáo dục.

Những khoản nào phụ huynh cần phân biệt để tránh hiểu sai quy định?

Một vấn đề được nhiều phụ huynh quan tâm là sau khi Ban đại diện không được thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ thì liệu các khoản tiền khác trong trường học có bị cấm hay không.

Cần khẳng định rằng Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT điều chỉnh tổ chức và hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, không phải là văn bản quy định tất cả các khoản thu của cơ sở giáo dục. Vì vậy, không thể hiểu rằng từ ngày Thông tư có hiệu lực, nhà trường sẽ không được thu bất kỳ khoản tiền nào ngoài học phí.

Đối với từng khoản thu cụ thể, phụ huynh cần căn cứ vào văn bản pháp luật điều chỉnh khoản thu đó, xác định rõ chủ thể thu, mục đích thu, tính chất bắt buộc hay tự nguyện và phương thức thực hiện. Điều cần đặc biệt lưu ý là Ban đại diện cha mẹ học sinh không thể đứng ra thu hoặc quản lý tiền hỗ trợ chỉ bằng cách gọi đó là “ủng hộ”, “đóng góp” hay “xã hội hóa”.

Điều lệ mới còn quy định cụ thể những nội dung không được đề nghị hoặc sử dụng hỗ trợ của cha mẹ học sinh. Theo điểm a khoản 6 Điều 17, không được đề nghị hoặc sử dụng hỗ trợ để xây dựng, cải tạo, sửa chữa cơ sở vật chất; mua sắm, thuê, lắp đặt, sửa chữa, bảo dưỡng trang thiết bị, đồ dùng và các điều kiện phục vụ hoạt động của nhóm, lớp hoặc cơ sở giáo dục.

Điều này có nghĩa, những khoản như vận động phụ huynh hỗ trợ sửa phòng học, mua điều hòa, sửa nhà vệ sinh, mua sắm hoặc bảo dưỡng thiết bị của nhà trường không thể được thực hiện theo cơ chế hỗ trợ quy định tại Điều 17.

Đây là một điểm cần được hiểu rõ bởi trong thực tế, cùng một khoản tiền nhưng nếu được gọi bằng những tên khác nhau thì phụ huynh có thể khó nhận biết bản chất. Điều lệ mới không chỉ nhìn vào tên gọi mà xác định cụ thể nội dung nào không được đề nghị hoặc sử dụng hỗ trợ.

Theo điểm b khoản 6 Điều 17, hỗ trợ cũng không được sử dụng cho hoạt động quản trị, quản lý, điều hành, chuyên môn; tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch giáo dục và các nhiệm vụ khác thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục.

Như vậy, những công việc thuộc trách nhiệm quản lý và bảo đảm hoạt động của nhà trường không thể được chuyển thành nghĩa vụ hỗ trợ của phụ huynh thông qua Ban đại diện.

Bên cạnh đó, điểm c khoản 6 Điều 17 quy định không được sử dụng hỗ trợ để chi trả thù lao, tiền công, tiền thưởng, quà tặng hoặc các khoản hỗ trợ khác cho cán bộ quản lý, nhà giáo và nhân sự hỗ trợ giáo dục.

Điểm d khoản 6 Điều 17 cũng không cho phép sử dụng hỗ trợ cho các dịch vụ phục vụ hoạt động thường xuyên của cơ sở giáo dục như bảo vệ, vệ sinh, trông giữ phương tiện và các dịch vụ khác thuộc trách nhiệm tổ chức, bảo đảm của cơ sở giáo dục.

Những quy định này giúp xác định rõ hơn ranh giới giữa sự đóng góp tự nguyện của phụ huynh với trách nhiệm của cơ sở giáo dục. Một khoản chi thuộc trách nhiệm bảo đảm hoạt động thường xuyên của nhà trường không thể mặc nhiên trở thành khoản hỗ trợ tự nguyện chỉ vì được vận động từ phụ huynh.