Những di vật còn lại sau gần 60 năm và hy vọng đưa các liệt sĩ trở về với gia đình

Sau gần sáu thập kỷ kể từ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, lòng đất Công viên Lê Thị Riêng vẫn còn lưu giữ những dấu tích của một thời chiến tranh khốc liệt. Nơi từng là chiến trường ác liệt ấy hôm nay trở thành điểm khởi đầu của một hành trình đặc biệt: hành trình tìm lại những người lính đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc.

Những ngày đầu tháng 7, khu vực tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng trở nên lặng lẽ hơn thường ngày. Mỗi nhát cuốc, mỗi lớp đất được bóc tách đều được thực hiện với sự cẩn trọng tuyệt đối. Đó không chỉ là một cuộc khai quật khảo cổ hay một nhiệm vụ chuyên môn của lực lượng quân đội, mà còn là hành trình tri ân đối với những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho đất nước.

Để xác định vị trí các hố chôn tập thể, Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh phối hợp với Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 đã huy động nhiều nguồn lực, nghiên cứu hàng loạt tư liệu lịch sử gồm hồ sơ lưu trữ, bản đồ quân sự, ảnh vệ tinh, tài liệu trong và ngoài nước, đồng thời gặp gỡ nhiều nhân chứng từng trực tiếp chứng kiến việc chôn cất các chiến sĩ sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.

Song song với các tư liệu lịch sử, nhiều phương pháp khoa học hiện đại như radar xuyên đất, đo điện trở suất và phân tích địa vật lý cũng được áp dụng nhằm xác định những khu vực có dấu hiệu bất thường dưới lòng đất. Sự kết hợp giữa ký ức của nhân chứng và thành tựu khoa học đã từng bước khoanh vùng chính xác khu vực nghi có mộ tập thể.

Sau hai ngày đào thăm dò, lực lượng làm nhiệm vụ phát hiện một rãnh chôn dài khoảng 25 mét, rộng khoảng 3 mét. Đây được xem là phát hiện đặc biệt quan trọng, mở ra hy vọng tìm thấy nơi an nghỉ của nhiều chiến sĩ đã hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân.

Từ lòng đất, những bộ hài cốt đầu tiên cùng nhiều di vật dần được đưa lên. Những chiếc tăng bộ đội đã úa màu thời gian, túi quân trang, súng, đạn, cúc áo, vật dụng cá nhân... vẫn nằm cạnh các chiến sĩ như thể thời gian đã dừng lại ở thời khắc họ ngã xuống.

Đến sáng 6/7, lực lượng chức năng đã quy tập được bảy hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, qua kết quả khảo sát, các cơ quan chuyên môn nhận định dưới lòng đất vẫn còn nhiều hài cốt khác và phạm vi tìm kiếm sẽ tiếp tục được mở rộng trong thời gian tới.

Điều khiến những người trực tiếp tham gia nhiệm vụ xúc động nhất chính là việc nhiều di vật vẫn còn được bảo tồn sau gần 60 năm.

Đặc biệt, trong số các hài cốt được tìm thấy có một bộ hài cốt còn lưu giữ nguyên vẹn một mẩu giấy quyết định điều động của đơn vị. Dù đã nằm dưới lòng đất gần sáu thập kỷ, trên tờ giấy vẫn còn đọc được những dòng chữ ghi rõ tên người chiến sĩ là Huỳnh Văn Quên, Tiểu đội phó, Quân Giải phóng miền Nam, thuộc Đơn vị 962, Tiểu đoàn 1 Long An.

Đối với công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, đây được xem là một manh mối vô cùng quý giá. Trong chiến tranh, phần lớn các liệt sĩ hy sinh đều không còn giấy tờ tùy thân hoặc những dấu tích đủ điều kiện xác định danh tính. Vì vậy, việc tìm thấy một quyết định điều động còn đọc được nội dung sau gần 60 năm là điều hiếm gặp.

Không chỉ giúp xác định tên tuổi của một người lính, mẩu giấy ấy còn mở ra hy vọng xác minh danh tính của nhiều đồng đội đã cùng chiến đấu và hy sinh trong khu vực.

Ngay sau khi xác định được thông tin, cơ quan chức năng đã công bố rộng rãi danh tính liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, đồng thời kêu gọi thân nhân trên cả nước liên hệ để phối hợp xác minh.

Bên cạnh đó, các chuyên gia bảo tàng cũng đang khẩn trương phục chế nhiều mảnh giấy khác được tìm thấy bên cạnh các hài cốt. Dù đã mục nát theo thời gian, mỗi mảnh giấy vẫn có thể lưu giữ một cái tên, một đơn vị hay một thông tin quý giá giúp trả lại danh tính cho những người đã hy sinh.

Theo Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Quân khu 7, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7, các tài liệu lịch sử xác định khu vực Công viên Lê Thị Riêng là nơi chôn cất các chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2 Long An đã chiến đấu trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, đặc biệt là trận đánh vào cầu Chữ Y.

Kết quả quy tập bước đầu khẳng định hướng khảo sát của lực lượng chức năng là chính xác, đồng thời tạo thêm cơ sở để tiếp tục mở rộng việc tìm kiếm những khu mộ tập thể còn lại.

Thiếu tướng Trần Chí Tâm chia sẻ, khi trực tiếp xuống hiện trường chứng kiến từng hiện vật được đưa lên từ lòng đất, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã không cầm được nước mắt. Những khẩu súng, viên đạn, chiếc tăng bộ đội hay túi quân trang vẫn nằm nguyên bên cạnh các liệt sĩ như những chứng nhân sống động về sự hy sinh của một thế hệ.

Đối với những người làm nhiệm vụ hôm nay, mỗi hiện vật không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là ký ức còn sót lại của những người lính đã ngã xuống. Mỗi chiếc cúc áo, mỗi mảnh giấy, mỗi vật dụng cá nhân đều có thể trở thành chìa khóa để tìm lại tên tuổi cho một con người từng cống hiến cả tuổi trẻ vì độc lập dân tộc.

Trả lại tên cho người đã khuất, trả lại niềm mong đợi cho những gia đình còn ở lại

Song song với công tác khai quật, lễ triển khai tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng được tổ chức trong không khí trang nghiêm với sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Quân đội, các nhân chứng lịch sử cùng thân nhân liệt sĩ.

Trước giờ triển khai nhiệm vụ, các đại biểu đã thành kính dâng hương, dâng hoa tưởng niệm cố Tổng Bí thư Trần Phú và các Anh hùng liệt sĩ. Không khí trang nghiêm của buổi lễ càng nhắc nhở về sự hy sinh to lớn của những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Đây cũng là hoạt động mở đầu cho Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn TP Hồ Chí Minh cũng như trên phạm vi cả nước.

Phát biểu tại buổi lễ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt thiêng liêng, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và lòng biết ơn sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Theo Thủ tướng, đối với rất nhiều gia đình liệt sĩ, chiến tranh vẫn chưa thực sự khép lại khi họ vẫn chưa biết người thân đang nằm ở đâu. Vì vậy, việc đưa các liệt sĩ trở về với quê hương không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm đạo lý của cả dân tộc.

Thủ tướng yêu cầu các lực lượng tiếp tục triển khai công tác tìm kiếm theo hướng khoa học, bài bản và tuyệt đối cẩn trọng; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại như giám định ADN, radar xuyên đất, đo điện trở suất cùng các phương pháp địa vật lý nhằm nâng cao hiệu quả xác định danh tính.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường, việc phát hiện rãnh mộ tại Công viên Lê Thị Riêng mới chỉ là bước khởi đầu. Khối lượng công việc phía trước còn rất lớn và đòi hỏi tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm theo đúng quy trình chuyên môn; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, kêu gọi các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân trong, ngoài nước tiếp tục cung cấp thông tin phục vụ công tác quy tập.

Điểm đặc biệt của sự kiện lần này không chỉ nằm ở số lượng hài cốt được quy tập hay những kết quả bước đầu của cuộc khai quật, mà còn ở thông điệp nhân văn sâu sắc được lan tỏa.

Mỗi bộ hài cốt được tìm thấy đồng nghĩa với việc thêm một gia đình có cơ hội khép lại hành trình chờ đợi kéo dài hàng chục năm. Mỗi di vật được phục dựng là thêm một tia hy vọng để xác định danh tính. Và mỗi cái tên được tìm lại là thêm một khoảng trống của lịch sử được lấp đầy.

Việc xác định được danh tính liệt sĩ Huỳnh Văn Quên từ một mẩu giấy nhỏ còn nguyên sau gần sáu mươi năm đã cho thấy giá trị đặc biệt của từng hiện vật còn sót lại. Đó không chỉ là chứng tích của chiến tranh mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa người đã khuất với gia đình, đồng đội và quê hương.

Hành trình tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng vì thế vượt lên ý nghĩa của một cuộc khai quật thông thường. Đó là hành trình chữa lành những mất mát mà chiến tranh để lại; là sự tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn"; là lời tri ân của thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng cuộc đời mình cho độc lập, tự do của dân tộc.

Gần sáu mươi năm đã trôi qua kể từ mùa Xuân Mậu Thân lịch sử, nhiều nhân chứng đã già đi, nhiều gia đình vẫn mòn mỏi chờ đợi tin tức người thân. Nhưng từng bước chân của lực lượng tìm kiếm hôm nay cho thấy đất nước chưa bao giờ quên những người đã nằm lại.

Mỗi người lính được tìm thấy là một cuộc đoàn tụ sau nhiều thập niên xa cách. Mỗi danh tính được xác định là thêm một trang lịch sử được hoàn chỉnh. Và mỗi lớp đất được lật mở tại Công viên Lê Thị Riêng đều gửi gắm lời hứa thiêng liêng của thế hệ hôm nay: sẽ tiếp tục tìm kiếm cho đến khi những người con của Tổ quốc được gọi đúng tên mình, được trở về với gia đình và được yên nghỉ trong lòng đất mẹ bằng tất cả sự tri ân, kính trọng của dân tộc Việt Nam.