Theo Chỉ thị, thời gian tới, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản được dự báo tiếp tục diễn biến phức tạp, có xu hướng xuyên quốc gia, hoạt động trên không gian mạng, lợi dụng chuyển đổi số, thương mại điện tử, thanh toán trực tuyến và những sơ hở trong quản lý nhà nước để phạm tội.

Đáng chú ý, các đối tượng ngày càng sử dụng công nghệ cao, tổ chức chuyên nghiệp, thường xuyên thay đổi địa bàn, phương thức và thủ đoạn. Việc tận dụng các thành tựu khoa học, công nghệ mới để che giấu danh tính, tiếp cận nạn nhân, luân chuyển tài sản và đối phó với cơ quan chức năng khiến công tác phát hiện, điều tra, xử lý gặp nhiều khó khăn.

Xác định phòng, chống lừa đảo là nhiệm vụ thường xuyên

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, cơ quan Trung ương và UBND các tỉnh, thành phố tiếp tục thực hiện nghiêm các chủ trương của Đảng, Nhà nước và chỉ đạo của Chính phủ về phòng, chống lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đây phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, gắn với bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển kinh tế - xã hội.

Các địa phương phải chủ động phòng ngừa, không để hình thành điểm, tụ điểm hoạt động lừa đảo trên địa bàn, lĩnh vực quản lý.

Một nhiệm vụ quan trọng được đặt ra là tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nâng cao kỹ năng nhận diện, phòng ngừa tội phạm cho người dân. Nội dung tuyên truyền cần đổi mới, sát với từng địa bàn, lĩnh vực và nhóm đối tượng; đặc biệt phải thường xuyên cảnh báo các phương thức, thủ đoạn lừa đảo trực tuyến mới.

Các cơ quan chức năng được yêu cầu tận dụng nền tảng số, mạng xã hội và phương tiện thông tin đại chúng để truyền tải cảnh báo nhanh, rộng đến người dân. Đồng thời, cần củng cố phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, xây dựng các mô hình phòng, chống tội phạm phù hợp với đặc điểm từng địa phương và bảo đảm hoạt động thực chất.

Rà soát các lĩnh vực dễ bị tội phạm lợi dụng

Thủ tướng yêu cầu chủ động rà soát, khắc phục những sơ hở, bất cập trong quản lý nhà nước tại các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ phát sinh lừa đảo, nhất là viễn thông, ngân hàng, trung gian thanh toán, thương mại điện tử, đất đai, đầu tư, chứng khoán, bảo hiểm, y tế, giáo dục, du lịch và việc làm.

Cùng với đó, các cơ quan phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, quy trình quản lý; chủ động dự báo tình hình và sửa đổi, bổ sung hoặc đề xuất hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến phòng ngừa, đấu tranh và xử lý tội phạm lừa đảo, nhất là những vụ án sử dụng công nghệ cao và có yếu tố xuyên quốc gia.

Một trọng tâm khác là đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Các cơ sở dữ liệu chuyên ngành cần được hoàn thiện, kết nối và chia sẻ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, phục vụ đối soát, xác minh, phân tích và cảnh báo sớm những giao dịch có dấu hiệu vi phạm.

Các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp viễn thông, Internet, tổ chức tín dụng và đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian thanh toán cũng được yêu cầu tăng cường kết nối kỹ thuật, chia sẻ thông tin, dữ liệu phục vụ điều tra và xử lý tội phạm theo quy định.

Ngăn chặn tài khoản “không chính chủ”

Đối với lĩnh vực ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao nghiên cứu, rà soát và đề xuất hoàn thiện quy định nhằm ngăn chặn việc sử dụng tài khoản thanh toán, ví điện tử, mobile money không đúng thông tin chủ thể để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Ngành ngân hàng phải triển khai hệ thống tự động giám sát, cảnh báo các giao dịch bất thường hoặc có dấu hiệu liên quan đến lừa đảo chiếm đoạt tài sản; tăng cường kiểm soát việc mở và sử dụng tài khoản, kịp thời phát hiện những sơ hở trong quy trình nghiệp vụ, quản trị rủi ro và bảo đảm an toàn hệ thống.

Bộ Tài chính được yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát các lĩnh vực thuế, hải quan, chứng khoán, bảo hiểm, kế toán, kiểm toán, đấu thầu, phát hành trái phiếu, huy động vốn, đầu tư tài chính, hoạt động doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Mục tiêu là sớm phát hiện việc lợi dụng hoạt động tài chính, đầu tư, kinh doanh để lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Siết quản lý tuyển dụng và xuất khẩu lao động

Một lĩnh vực được đặc biệt lưu ý là tuyển dụng lao động và đưa người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.

Bộ Ngoại giao được yêu cầu tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, nền tảng số xuyên biên giới; đồng thời chỉ đạo cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài thường xuyên cảnh báo công dân về các thủ đoạn tuyển dụng trá hình, dụ dỗ, lôi kéo hoặc ép buộc tham gia hoạt động vi phạm pháp luật.

Bộ Nội vụ có trách nhiệm rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động đưa người Việt Nam đi lao động, học tập, làm việc ở nước ngoài; phối hợp phát hiện, xử lý các tổ chức, cá nhân đăng thông tin tuyển dụng, môi giới, tư vấn xuất khẩu lao động giả mạo, thu phí trái quy định hoặc lợi dụng hoạt động này để lừa đảo.

Tăng cường quản lý thương mại điện tử

Bộ Công Thương được giao rà soát, đề xuất hoàn thiện quy định về thương mại điện tử, kinh doanh trực tuyến, kinh doanh đa cấp và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cơ quan này phải tăng cường quản lý website, sàn giao dịch, ứng dụng thương mại điện tử, mạng xã hội có chức năng thương mại điện tử, hoạt động livestream bán hàng, tiếp thị liên kết và quảng cáo trên môi trường mạng.

Các nền tảng được yêu cầu tăng cường xác thực thông tin tổ chức, cá nhân kinh doanh; công khai, minh bạch thông tin người bán, hàng hóa và dịch vụ nhằm hạn chế việc lợi dụng môi trường trực tuyến để lừa đảo.

Tăng cường hợp tác quốc tế, truy dòng tiền

Trước xu hướng tội phạm hoạt động xuyên biên giới, Chỉ thị yêu cầu đẩy mạnh hợp tác với các quốc gia, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới.

Trọng tâm là trao đổi thông tin, xác minh, thu thập dữ liệu điện tử, truy vết dòng tiền, dẫn độ, tương trợ tư pháp hình sự và phối hợp điều tra, xử lý tội phạm, đặc biệt với các quốc gia có chung đường biên giới.

Bộ Công an được giao phối hợp với Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan nắm tình hình, phát hiện sớm hoạt động của các đường dây lừa đảo từ khu vực ngoại biên, biên giới liên quan đến công dân Việt Nam.

Bộ Công an cũng được yêu cầu nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ cao, công nghệ chiến lược để phát hiện, cảnh báo sớm, ngăn chặn lừa đảo trên môi trường số; xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn và giải pháp xác thực, nhận diện thông tin phục vụ phòng, chống lừa đảo trực tuyến.

Chính quyền địa phương chịu trách nhiệm về tình hình trên địa bàn

Đối với các tỉnh, thành phố, Thủ tướng yêu cầu người đứng đầu chính quyền các cấp chịu trách nhiệm toàn diện về tình hình an ninh, trật tự và công tác phòng ngừa, đấu tranh với hoạt động lừa đảo tại địa phương.

UBND các tỉnh, thành phố phải chỉ đạo sở, ngành, chính quyền cấp xã và các tổ chức chính trị - xã hội đẩy mạnh tuyên truyền, phát động phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, xây dựng mô hình phòng, chống tội phạm tại cơ sở.

Địa phương cũng phải rà soát các lĩnh vực dễ phát sinh lừa đảo như ngân hàng, viễn thông, thương mại điện tử, đầu tư tài chính, kinh doanh đa cấp, đất đai, bất động sản, du lịch, y tế, giáo dục, việc làm và xuất khẩu lao động.

Các lực lượng chức năng phải chủ động phát hiện, xử lý nghiêm các đối tượng, đường dây lừa đảo; tập trung triệt phá những ổ nhóm sử dụng công nghệ cao, hoạt động có tổ chức, liên tỉnh hoặc xuyên quốc gia.

Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; tăng cường phối hợp giữa cơ quan tố tụng, cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong xác minh, trì hoãn giao dịch, phong tỏa tài khoản, truy vết dòng tiền, thu thập dữ liệu điện tử và thu hồi tài sản bị chiếm đoạt.

Xử lý nghiêm vi phạm, khắc phục sơ hở quản lý

Thủ tướng cũng yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong các lĩnh vực có nguy cơ phát sinh lừa đảo. Những tổ chức, cá nhân vi phạm phải được xử lý nghiêm; đồng thời làm rõ trách nhiệm của cán bộ, công chức thiếu trách nhiệm, buông lỏng quản lý, bao che hoặc tiếp tay cho hành vi vi phạm.

Tổng thể các nhiệm vụ trong Chỉ thị 30/CT-TTg cho thấy công tác phòng, chống lừa đảo được đặt theo hướng chủ động phòng ngừa từ sớm, phát hiện từ xa, kết hợp công nghệ với quản lý nhà nước và sự tham gia của toàn xã hội.

Trong bối cảnh tội phạm ngày càng tận dụng công nghệ, không gian mạng và các dịch vụ xuyên biên giới, việc chỉ xử lý sau khi người dân đã bị chiếm đoạt tài sản là chưa đủ. Yêu cầu đặt ra là phải đồng thời bịt các lỗ hổng quản lý, kiểm soát dòng tiền, xác thực danh tính, cảnh báo sớm và nâng cao khả năng nhận diện của người dân.

Qua đó, Chỉ thị hướng tới xây dựng cơ chế phòng, chống lừa đảo đồng bộ giữa cơ quan nhà nước, ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ, nền tảng thương mại điện tử, lực lượng chức năng và cộng đồng, nhằm hạn chế thiệt hại, nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm và bảo đảm an ninh, trật tự trong môi trường số.