Với người nghệ sĩ Công an nhân dân, sân khấu không chỉ có ánh sáng, âm nhạc và những tràng pháo tay. Phía sau mỗi tiết mục là nhiều giờ tập luyện, là kỷ luật, trách nhiệm và sự tự rèn mình của người cán bộ, chiến sĩ. Ở Nhà hát Ca múa nhạc Công an nhân dân, công tác xây dựng Đảng vì thế không nằm ở một phần việc tách biệt, mà đi vào từng buổi tập, từng chuyến công tác, cách người đi trước làm nghề để lớp trẻ nhìn vào và cả cách mỗi nghệ sĩ tự ý thức về phần việc của mình khi đứng trong một tập thể.

Sau ánh đèn là kỷ luật và trách nhiệm

Khán giả thường chỉ nhìn thấy phần đẹp nhất của một chương trình: đội hình đều, ánh sáng vừa lúc, âm nhạc lên đúng nhịp, những động tác được thực hiện gần như không có sai số. Tiết mục kết thúc, nghệ sĩ cúi chào, tiếng vỗ tay vang lên rồi màn sân khấu khép lại. Còn phần công việc kéo dài hơn trước đó nằm phía sau cánh gà, nơi một động tác có thể phải tập đi tập lại hàng chục lần, một khoảng cách đứng lệch vài chục centimet cũng phải sửa, một tiết mục gần hoàn chỉnh vẫn có thể dựng lại vì yêu cầu nội dung thay đổi. Có chương trình đến gấp, lịch tập bị nén xuống, nhưng khi bước ra sân khấu, khán giả không cần biết nghệ sĩ đã có bao nhiêu ngày chuẩn bị. Họ chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng.

Với nghệ sĩ Nhà hát Ca múa nhạc Công an nhân dân, biểu diễn còn mang thêm một ý nghĩa khác: hoàn thành nhiệm vụ chính trị. Năm 2025, Nhà hát đã dàn dựng và biểu diễn 129 chương trình phục vụ nhiệm vụ theo yêu cầu của lãnh đạo Bộ và Công an các đơn vị, địa phương, vượt 69 buổi so với chỉ tiêu. Có thời điểm, chưa đầy ba ngày lại có một chương trình; riêng dịp kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Công an nhân dân, có ngày đơn vị thực hiện tới ba buổi biểu diễn. Con số 129 trong báo cáo khá gọn, nhưng với người làm nghề, đó là 129 lần ráp nhạc, chỉnh đội hình, kiểm tra phục trang, đạo cụ, âm thanh, ánh sáng và cũng là từng ấy lần bước ra sân khấu với yêu cầu không được chủ quan. Riêng với diễn viên múa, một ngày ba buổi diễn còn là bài toán về thể lực, bởi có lúc vừa kết thúc chương trình này, cơ thể chưa kịp hồi phục đã phải chuẩn bị cho chương trình sau.

Trung úy Nguyễn Thị Thương đã sống với nhịp công việc ấy gần 12 năm. Từ Đoàn Nghệ thuật Công an nhân dân trước đây đến Nhà hát Ca múa nhạc Công an nhân dân hôm nay, Thương đã tham gia nhiều chương trình, đi qua những thay đổi của sân khấu và của chính nghề múa. Đây là công việc mà cơ thể gần như trở thành “phương tiện lao động” của người nghệ sĩ. Mỗi cú xoay, bước nhảy, động tác nâng đỡ đều đòi hỏi sự chính xác, sức bền và khả năng giữ phong độ. Làm nghề đủ lâu, cách nhìn về công việc cũng thay đổi. Thuở mới vào nghề, điều khiến một diễn viên trẻ bận tâm nhiều thường là thuộc động tác, đúng nhịp, đúng vị trí; về sau, câu hỏi không chỉ còn là “mình đã múa đúng chưa”, mà là động tác ấy đang phục vụ điều gì, mình đứng ở đâu trong tổng thể tác phẩm và người xem sẽ nhận được gì từ phần thể hiện ấy.

Trong nghề múa, có những lúc người diễn viên phải chấp nhận mình không phải là người nổi bật nhất trên sân khấu. Có đoạn phải đứng giữa sân khấu, nhưng cũng có đoạn chỉ xuất hiện phía sau vài giây; có khi một diễn viên giỏi vẫn phải tiết chế kỹ thuật để giữ đội hình. Cái đẹp nằm ở sự ăn khớp, và chỉ một người đi nhanh hơn nửa nhịp cũng có thể khiến cả khuôn hình mất cân đối. Với Nguyễn Thị Thương, những năm tháng gắn bó với nghề còn có những thử thách rất thật. Chị từng được hóa thân thành nữ Anh hùng liệt sĩ Võ Thị Sáu trong tác phẩm thơ múa Hàng Dương trắng. Đằng sau vai diễn là những buổi tập nặng, những chấn thương nghề nghiệp và có lúc cả sự nản lòng, nhưng rồi người nghệ sĩ vẫn phải trở lại phòng tập, trở lại đội hình, tiếp tục hoàn thành vai diễn. Những câu chuyện như vậy không ồn ào, nhưng lại cho thấy sức bền của nghề rõ hơn nhiều lời ca ngợi.

Ở một tập thể nghệ thuật, kinh nghiệm thường được truyền đi theo cách khá tự nhiên. Một diễn viên trẻ nhìn người đi trước đến sớm, tự khởi động, kiểm tra trang phục, vào tập đúng giờ, không bỏ qua một động tác nhỏ; không cần một buổi lên lớp riêng, thói quen nghề nghiệp cứ thế hình thành. Gần 12 năm của Nguyễn Thị Thương không nhất thiết phải kể bằng những điều quá lớn. Sự bền bỉ với nghề, việc giữ kỷ luật phòng tập và ý thức không để phần việc của mình trở thành gánh nặng cho đồng đội đã là những điều đáng nói. Với một nghệ sĩ trong lực lượng Công an nhân dân, trách nhiệm nhiều khi bắt đầu từ những việc rất cụ thể như thế.

Năm 2025, Nhà hát liên tục tham gia những chương trình lớn như “Lời ca dâng Bác”, Lễ hội Làng Sen, Gala âm nhạc “Vinh quang Công an nhân dân Việt Nam”, “Ngày hội bình yên”, các hoạt động kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống CAND, Triển lãm “Công an nhân dân Việt Nam – 80 năm vì bình yên cuộc sống”. Bên cạnh các nhiệm vụ trong nước còn có hoạt động đối ngoại, trong đó chương trình “Việt Nam – Sắc màu từ miền nhiệt đới” được biểu diễn tại Liên bang Nga. Sang năm 2026, nhịp công việc tiếp tục với chương trình chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; kỷ niệm 80 năm truyền thống lực lượng Tình báo CAND; 80 năm truyền thống lực lượng Tham mưu CAND; 80 năm Cục A02; 80 năm truyền thống lực lượng An ninh nhân dân; 80 năm Cục A01. Với người ngoài cuộc, đó có thể chỉ là lịch sự kiện nối tiếp nhau, nhưng với người đứng trên sân khấu, mỗi chương trình lại là một câu chuyện khác. Đằng sau một lễ kỷ niệm là lịch sử, chiến công, có khi là những đóng góp chưa từng được kể trọn bằng lời, và người nghệ sĩ phải tìm cách chuyển những lớp thông tin ấy thành hình ảnh, âm nhạc, nhịp điệu và cảm xúc.

Một chi tiết hậu trường của Thiếu tá, ca sĩ Lê Hồng Tuân khi đảm nhận hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh trong nhạc kịch Người cầm lái cho thấy công việc ấy đòi hỏi sự chính xác đến mức nào. Trong vở diễn kéo dài gần hai giờ, anh thể hiện Bác Hồ qua nhiều giai đoạn. Có đoạn vừa rời sân khấu, anh phải lập tức thay phục trang, hóa trang, đổi tạo hình để trở lại đúng lớp diễn sau. Có lúc phải mặc lồng hai bộ quần áo, đồng nghiệp đứng sẵn với khăn, gậy, giày, râu giả, keo hóa trang, sáp làm bạc tóc. Khoảng thời gian rất ngắn, chỉ cần chậm một chút là mạch diễn phía ngoài có thể bị ảnh hưởng. Khán giả không thấy những phút chạy đua đó, họ chỉ thấy nhân vật bước ra đúng lúc. Với nghề múa cũng vậy, phía sau vẻ mềm mại của sân khấu là rất nhiều kỷ luật. Trong đội hình vài chục người, chỉ một người vào chậm nửa nhịp đã có thể khiến tổng thể mất cân đối; người nghệ sĩ phải quen với việc đặt mình trong tập thể, có lúc cần nổi bật, có lúc phải lùi lại và không ai có thể diễn tốt một mình nếu phần việc của người bên cạnh chưa khớp.

Điều đáng chú ý là Chi bộ Nhà hát không chỉ nói về những gì đã làm được. Báo cáo tổng kết năm 2025 thẳng thắn nhìn nhận việc thường xuyên thực hiện các chương trình biểu diễn đột xuất có lúc ảnh hưởng đến chế độ sinh hoạt Chi bộ; vẫn còn cán bộ, đảng viên đi muộn, về sớm, làm việc thụ động, chưa thật sự chủ động. Những việc ấy nghe không lớn, nhưng để lâu sẽ thành thói quen. Một lần đi muộn có thể chưa ảnh hưởng nhiều, một phần việc thiếu chủ động vẫn có thể được đồng đội bù vào, nhưng nếu ai cũng nghĩ như vậy thì chất lượng chung sẽ giảm xuống rất nhanh. Trong phòng tập, điều ấy nhìn thấy ngay: một người sai nhịp, nhiều người phải điều chỉnh theo. Kỷ luật nhiều khi bắt đầu từ những việc nhỏ như có mặt đúng giờ, không tập qua loa, không chờ nhắc mới làm, không đẩy phần khó sang người khác. Với đảng viên, yêu cầu cao hơn ở chỗ không chỉ làm tròn việc của mình mà còn phải biết giữ nhịp cho tập thể khi công việc căng lên.

Để nghị quyết bước ra khỏi phòng họp

Chi bộ Nhà hát Ca múa nhạc Công an nhân dân hiện có 31 đảng viên, trực thuộc Đảng ủy X03. Nhiệm kỳ 2025–2027, cấp ủy gồm 6 đồng chí; đơn vị có 59 cán bộ, chiến sĩ và lao động hợp đồng. Ở một đơn vị nghệ thuật, sự lãnh đạo của tổ chức Đảng không phải lúc nào cũng hiện ra bằng những việc dễ nhìn thấy. Có khi là định hướng nội dung một chương trình, có khi là nắm bắt tâm tư của một diễn viên trẻ, có lúc chỉ là câu chuyện giờ giấc, nền nếp phòng tập hay cách ứng xử giữa đồng nghiệp với nhau. Năm 2025, cấp ủy tổ chức 11 cuộc họp; Chi bộ duy trì 10 buổi sinh hoạt định kỳ và 2 buổi sinh hoạt chuyên đề. Những vấn đề chuyên môn, xây dựng lực lượng, kiểm tra, giám sát, hạn chế trong thực hiện nhiệm vụ đều được đưa ra trao đổi; việc làm được thì ghi nhận, việc chưa được phải chỉ ra nguyên nhân.

Một buổi sinh hoạt Chi bộ ở đơn vị nghệ thuật, nếu chỉ đọc văn bản, rất dễ xa người nghe. Nghệ sĩ cần những câu chuyện gắn với công việc của họ hơn: làm thế nào để giữ cá tính sáng tạo nhưng không phá vỡ kỷ luật tập thể, đổi mới đến đâu để không rơi vào dễ dãi, khi mạng xã hội trở thành một phần của đời sống thì nghệ sĩ CAND phải giữ hình ảnh của mình như thế nào, hay khi lịch diễn dày và nhiệm vụ gấp, làm sao để không hình thành tâm lý “xong việc là được”. Đó đều là những chuyện người nghệ sĩ gặp trong công việc hằng ngày và cũng là những vấn đề Chi bộ không thể đứng ngoài. Trong công tác giáo dục chính trị tư tưởng, Chi bộ tiếp tục tổ chức học tập các chỉ thị, nghị quyết của Đảng; đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với thực hiện Sáu điều Bác Hồ dạy CAND; đồng thời chú ý nắm bắt tư tưởng của cán bộ, đảng viên.

Với người làm nghệ thuật, điều này có ý nghĩa riêng. Sáng tạo không thể sinh ra trong môi trường quá cứng nhắc, nhưng sáng tạo cũng không đồng nghĩa với tùy tiện. Người nghệ sĩ cần không gian để thử nghiệm, song vẫn phải hiểu tác phẩm mình làm ra hướng tới ai, truyền tải điều gì và có phù hợp với trách nhiệm của một nghệ sĩ trong lực lượng hay không. Ở đây, tổ chức Đảng chủ yếu giữ vai trò định hướng và tạo nền tảng để người nghệ sĩ tự ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình trong quá trình sáng tạo.

Hành trình nghề nghiệp của Thượng tá, NSƯT Trần Thị Út Lan, Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc CAND, khá điển hình cho sự gặp nhau giữa nghề và trách nhiệm ấy. Xuất thân là nghệ sĩ múa, chị tiếp tục học biên đạo rồi đảm nhiệm vai trò tổng đạo diễn nhiều chương trình. Tại Liên hoan Ca múa nhạc toàn quốc năm 2024, chương trình Mệnh lệnh từ trái tim của Nhà hát giành Huy chương Vàng toàn đoàn, NSƯT Út Lan được trao giải Tổng đạo diễn xuất sắc. Nhưng điều đáng nhớ không chỉ là những tấm huy chương. Khi nói về công việc của Nhà hát, chị dùng một cách diễn đạt rất gần với nghề: mỗi nhiệm vụ bắt đầu từ một yêu cầu, một kế hoạch, một mệnh lệnh, nhưng với người nghệ sĩ – chiến sĩ, đó còn là “mệnh lệnh từ trái tim”. Cách nói ấy khá đúng với đặc thù của Nhà hát: công việc có yêu cầu phải chấp hành, nhưng khi đưa lên sân khấu thì người nghệ sĩ vẫn phải có cảm xúc thật nếu muốn tác phẩm chạm được tới người xem.

Năm 2026, Chi bộ tổ chức đợt sinh hoạt chính trị đặc biệt với chủ đề “Dưới cờ Đảng quang vinh, Công an nhân dân vững tin cùng đất nước bước vào kỷ nguyên mới”. Kế hoạch đặt ra yêu cầu không chỉ học tập, nghiên cứu, quán triệt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng mà phải tạo chuyển biến trong hành động. Nhìn từ thực tiễn của Nhà hát, đây mới là phần khó. Một nghị quyết nếu chỉ dừng ở buổi học thì vẫn còn trên giấy; với lực lượng trực tiếp chiến đấu, việc đưa nghị quyết vào thực tế có thể là một phương án, một chuyên án hay một ca tuần tra, còn với nghệ sĩ, nó phải đi vào tác phẩm. Chương trình chào mừng thành công Đại hội XIV của Đảng là một ví dụ. Nếu người nghệ sĩ chỉ xem đó như một lịch biểu diễn, tác phẩm khó có chiều sâu; khi họ hiểu hơn tinh thần của sự kiện, hiểu khát vọng phát triển đất nước được đặt ra trong giai đoạn mới, cách cảm nhận và thể hiện cũng sẽ khác.

Ở Nhà hát, có thể nhìn thấy việc đưa nghị quyết vào thực tế rõ nhất qua chất lượng chương trình và qua cách mỗi người làm công việc của mình.Nhưng nghệ thuật không chấp nhận sự dễ dãi chỉ vì chủ đề đúng. Một tác phẩm có thông điệp tốt mà nghèo về nghệ thuật vẫn khó thuyết phục. Người nghệ sĩ CAND phải giỏi nghề, kỹ thuật phải chắc, cảm xúc phải thật và cách biểu đạt phải theo kịp công chúng. Khán giả hôm nay tiếp cận nghệ thuật rất khác trước, chỉ bằng một chiếc điện thoại họ có thể xem những chương trình trong nước và quốc tế mỗi ngày. Nếu sân khấu chính trị chỉ lặp lại cách thể hiện quen thuộc, khoảng cách với người xem sẽ tăng lên. Đổi mới là cần thiết, nhưng cũng là phần khó nhất: làm mới mà không chạy theo thị hiếu, hiện đại nhưng không mất bản sắc, tiếp nhận cái mới mà vẫn giữ được màu sắc của người nghệ sĩ Công an.

Cái khó là phải tìm được cách làm mới mà người xem vẫn nhận ra bản sắc của tác phẩm và của người nghệ sĩ Công an; chuyện ấy không thể giải quyết bằng một công thức có sẵn. Ở đây, lớp nghệ sĩ lâu năm vẫn có giá trị riêng. Đơn vị cần người trẻ để mang tới cách nghĩ mới, nhưng cũng cần những người đã trải qua nhiều năm sân khấu, hiểu kỷ luật nghề, hiểu cách một chương trình vận hành và biết những gì không thể dễ dàng bỏ qua. Ngày nay, công nghệ sân khấu tốt hơn, cách dàn dựng mới hơn, thế hệ trẻ có cách tiếp cận khác, nhưng có vài điều nghề vẫn vậy: tập thật, làm thật, đúng giờ, giữ đội hình và chịu trách nhiệm với phần việc của mình. Nêu gương, trong nhiều trường hợp, bắt đầu từ những chuyện rất bình thường như thế.

Giữ màu cờ đảng bằng cách của người nghệ sĩ

Trong phương hướng công tác năm 2026, Nhà hát xác định tiếp tục hưởng ứng phong trào thi đua “Ba nhất: Kỷ luật nhất – Trung thành nhất – Gần dân nhất”. Từ tiêu chí “Gần dân nhất”, đơn vị định hướng tổ chức những chương trình nghệ thuật phục vụ Nhân dân tại các tỉnh phía Bắc. Với người làm nghệ thuật, “gần dân” không phải một khái niệm khó hiểu. Có khi chỉ là mang chương trình đến nơi người dân ít có điều kiện xem nghệ thuật chuyên nghiệp, có khi là một bài hát khiến người cao tuổi nhớ lại một chặng đường đã đi qua, có khi là một tiết mục giúp trẻ em thấy người chiến sĩ Công an gần gũi hơn với cuộc sống thường ngày.

NSƯT Út Lan từng cùng đồng đội đi biểu diễn ở nhiều vùng sâu, vùng xa, biên giới. Có nơi bà con đến từ chiều để chờ một chương trình dự kiến diễn buổi tối; có chuyến nghệ sĩ tự mang đồ, dựng sân khấu rồi tự thu dọn. Điều kiện biểu diễn không phải lúc nào cũng thuận lợi, nhưng ở những nơi ấy, phản ứng của người xem rất trực tiếp, nghệ sĩ nhìn xuống là biết tiết mục có đến được với khán giả hay không. Những chuyến đi như vậy khiến khái niệm “gần dân” trở nên dễ hiểu hơn nhiều so với khi chỉ đọc nó trong một văn bản.

Nghệ thuật có một lợi thế mà không phải hình thức tuyên truyền nào cũng có. Một bài diễn văn có thể rất đầy đủ, nhưng một giai điệu lại có cách ở lại lâu hơn trong trí nhớ; một báo cáo có thể kể một chiến công, nhưng hình tượng trên sân khấu đôi khi giúp người xem cảm được phần nào những con người đứng phía sau chiến công đó. Văn hóa nghệ thuật, nhìn theo nghĩa ấy, cũng là một cách làm dân vận. Không ồn ào và cũng khó đo ngay bằng con số, nhưng nếu một tác phẩm khiến người dân hiểu hơn về người chiến sĩ Công an, thấy lực lượng gần mình hơn, thì tác phẩm đã làm được một phần công việc của nó.

Nhìn lại 129 chương trình trong năm 2025 và chuỗi nhiệm vụ của năm 2026, có thể thấy sân khấu của Nhà hát không chỉ nằm trong khán phòng. Có chương trình ở phố đi bộ, có chuyến đi địa phương, có hoạt động đối ngoại ở nước ngoài, mỗi nơi một lớp khán giả. Dù biểu diễn ở đâu, câu hỏi cuối cùng của người làm nghề vẫn khá đơn giản: người xem có hiểu và có cảm được điều mình muốn nói hay không? Khi ánh đèn bật lên, khán giả không biết nghệ sĩ đã họp bao nhiêu lần, tập bao nhiêu giờ, sửa động tác bao nhiêu lượt, họ chỉ nhìn thấy sản phẩm cuối cùng. Công tác xây dựng Đảng ở một đơn vị nghệ thuật, nếu nhìn đến cùng, cũng phải được nhận ra từ chất lượng công việc và sự thay đổi ở từng người.

Một Nguyễn Thị Thương với gần 12 năm trong đội hình múa, từng vượt qua những chấn thương nghề nghiệp để tiếp tục đứng trên sân khấu; một Lê Hồng Tuân chạy đua từng phút sau cánh gà để hình tượng Bác Hồ xuất hiện trọn vẹn trước công chúng; một Trần Thị Út Lan đi từ diễn viên múa đến người đứng đầu Nhà hát nhưng vẫn nhắc tới “mệnh lệnh từ trái tim”. Mỗi người một công việc, một vị trí, nhưng nhìn vào họ có thể thấy khá rõ trách nhiệm nghề nghiệp được thể hiện bằng những việc cụ thể chứ không phải bằng lời nói. Khi đặt cạnh những con người cụ thể, những khái niệm như bản lĩnh chính trị, nêu gương, kỷ luật hay tinh thần phục vụ Nhân dân cũng bớt trừu tượng hơn.

Một chương trình kết thúc, sân khấu trở về im lặng khá nhanh. Đạo cụ được thu lại, diễn viên thay trang phục, đèn tắt, mọi người lại chuyển sang việc tiếp theo, nhưng những câu hỏi về nghề vẫn còn: mình đã làm hết phần việc chưa, có chỗ nào làm qua loa, có điều gì lần sau phải tốt hơn? Xây dựng Đảng trong một đơn vị nghệ thuật cũng đi qua những câu hỏi nhỏ như vậy, qua việc giữ nền nếp sinh hoạt giữa lịch diễn dày, qua cách cấp ủy nắm tâm tư của nghệ sĩ, qua thái độ của đảng viên khi nhận nhiệm vụ khó và cả việc dám chỉ ra chuyện đi muộn, về sớm, thiếu chủ động thay vì chỉ nói về những thành tích đẹp.

Sân khấu chắc chắn sẽ còn thay đổi, từ công nghệ biểu diễn đến cách tiếp cận của lớp nghệ sĩ trẻ. Nhưng sau những thay đổi ấy, điều đơn giản nhất vẫn là người nghệ sĩ phải làm nghề cho nghiêm túc. Với nghệ sĩ Công an, sự nghiêm túc ấy còn gắn với màu áo mình đang mang, bởi sau mỗi bước chân không chỉ là chuyện đẹp hay chưa đẹp, sau mỗi tác phẩm còn là hình ảnh của lực lượng trong mắt công chúng. Ánh đèn rồi sẽ tắt, tiếng vỗ tay cũng sẽ qua, nhưng cách người nghệ sĩ làm nghề, cách họ đối xử với đồng đội, với công chúng và với trách nhiệm của chính mình thì còn lại lâu hơn. Và có lẽ, đó là cách giản dị nhất để giữ màu cờ Đảng trong ánh đèn sân khấu.

Dưới đây một số hình ảnh: