Ngày 7/8, Chính phủ ban hành Nghị định số 312/2026/NĐ-CP về kết hợp an ninh với kinh tế - xã hội và kinh tế - xã hội với an ninh. Không chỉ cụ thể hóa một chủ trương nhất quán của Đảng, Nghị định còn tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất để yêu cầu bảo đảm an ninh được đặt ngay trong quá trình hoạch định và triển khai các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án, dự án phát triển kinh tế - xã hội. Trong một thế giới mà ranh giới giữa phát triển và an ninh ngày càng đan xen, sự ra đời của Nghị định mang ý nghĩa đặc biệt: phát triển không thể tách rời an ninh, và an ninh cũng không thể đứng ngoài quá trình phát triển.

Từ một quan điểm chiến lược đến một hành lang pháp lý thống nhất

Trong tiến trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh. Đó không phải là một yêu cầu mang tính bổ trợ, càng không phải hai nhiệm vụ được thực hiện song song một cách độc lập, mà là hai mặt của quá trình phát triển đất nước.

Thực tiễn càng cho thấy, một nền kinh tế muốn phát triển nhanh và bền vững trước hết phải được đặt trong một môi trường ổn định, an toàn. Ngược lại, muốn xây dựng nền an ninh vững chắc, đất nước phải có tiềm lực kinh tế đủ mạnh, đời sống nhân dân được nâng cao, khoa học - công nghệ phát triển và nguồn lực xã hội được huy động hiệu quả.

Mối quan hệ đó ngày càng trở nên rõ nét trong bối cảnh thế giới đang có những biến động nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo. Những thách thức đối với an ninh quốc gia không chỉ đến từ các nguy cơ truyền thống mà còn xuất hiện trong không gian mạng, dữ liệu, tài chính, năng lượng, môi trường, công nghệ, chuỗi cung ứng và nhiều lĩnh vực mới của đời sống kinh tế - xã hội.

Một dự án đầu tư hôm nay có thể không chỉ liên quan đến vốn, đất đai, công nghệ hay thị trường, mà còn có thể liên quan đến dữ liệu, hạ tầng trọng yếu, tài nguyên, vị trí địa lý hoặc những yếu tố có tác động lâu dài đến an ninh quốc gia. Một ngành kinh tế mới có thể tạo ra động lực tăng trưởng nhưng đồng thời cũng mở ra những không gian mới mà công tác quản lý nhà nước phải chủ động nhận diện và kiểm soát rủi ro.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không còn là lựa chọn giữa phát triển và an ninh, mà là làm thế nào để mỗi bước phát triển đều góp phần củng cố an ninh và mỗi yêu cầu bảo đảm an ninh đều hướng tới tạo dựng môi trường thuận lợi cho phát triển.

Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 312/2026/NĐ-CP vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của một văn bản quy phạm pháp luật thông thường. Đây là bước thể chế hóa quan điểm chiến lược, tạo ra một khuôn khổ pháp lý thống nhất hơn để mối quan hệ giữa an ninh và phát triển được thực hiện một cách đồng bộ trong thực tiễn.

Đưa yêu cầu an ninh vào ngay từ đầu của quá trình phát triển

Điểm quan trọng của Nghị định 312/2026/NĐ-CP là không đặt an ninh ở vị trí của một “khâu kiểm tra cuối cùng”, mà từng bước đưa yêu cầu bảo đảm an ninh trở thành một bộ phận của quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách phát triển.

Đây là sự thay đổi có ý nghĩa về tư duy quản trị.Một chiến lược phát triển, một quy hoạch hay một dự án nếu chỉ được nhìn nhận từ góc độ hiệu quả kinh tế thì chưa đủ. Bên cạnh câu hỏi về vốn đầu tư, khả năng sinh lời, đóng góp ngân sách hay tạo việc làm, cần đặt ra những câu hỏi rộng hơn: dự án đó có tác động như thế nào đến an ninh? Có nguy cơ phát sinh những vấn đề gì? Các yếu tố về đất đai, công nghệ, dữ liệu, môi trường, tài nguyên, yếu tố nước ngoài hay vị trí địa lý có thể tạo ra những tác động lâu dài nào?

Đặt những câu hỏi đó ngay từ đầu chính là cách tiếp cận chủ động, phòng ngừa từ sớm, từ xa.Bởi một khi một dự án đã được triển khai, nguồn lực đã được đầu tư, hạ tầng đã hình thành và các quan hệ kinh tế - xã hội đã phát sinh, việc xử lý một nguy cơ an ninh sẽ phức tạp và tốn kém hơn rất nhiều so với việc nhận diện, đánh giá và phòng ngừa ngay trong quá trình chuẩn bị.

Ý nghĩa của Nghị định vì vậy không nằm ở việc “thêm một lớp kiểm soát” đối với hoạt động phát triển, mà ở chỗ tạo ra một phương thức để phát triển an toàn ngay từ đầu. Đó cũng là tư duy phù hợp với yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia trong tình hình mới: không chờ nguy cơ xuất hiện mới xử lý, mà phải chủ động nhận diện nguy cơ, xây dựng khả năng phòng ngừa và tạo thế chủ động trong mọi tình huống.

Không để lợi ích trước mắt đánh đổi lợi ích lâu dài

Trong quá trình phát triển, tăng trưởng kinh tế luôn là yêu cầu cấp thiết. Việt Nam đang đẩy mạnh thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng, chuyển đổi số, phát triển các ngành công nghiệp mới, mở rộng hội nhập quốc tế và khai thác những động lực tăng trưởng mới.Nhưng càng mở cửa, càng hội nhập, càng thu hút nhiều nguồn lực bên ngoài thì yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc càng trở nên quan trọng.

Một dự án có thể mang lại những lợi ích kinh tế rõ ràng trong ngắn hạn, nhưng nếu thiếu sự đánh giá đầy đủ về các yếu tố an ninh, những hệ quả phát sinh về lâu dài có thể ảnh hưởng đến lợi ích chiến lược của quốc gia. Tương tự, một công nghệ có thể đem lại năng suất cao nhưng cũng có thể đặt ra những yêu cầu mới về bảo vệ dữ liệu; một hạ tầng kinh tế có thể thúc đẩy lưu thông nhưng đồng thời có thể mang ý nghĩa quan trọng đối với an ninh; một nguồn vốn có thể tạo ra động lực đầu tư nhưng cũng cần được nhìn nhận trong tổng thể các yêu cầu về an ninh kinh tế.

Bởi vậy, Nghị định 312/2026/NĐ-CP đặt ra một nguyên tắc có ý nghĩa lâu dài: phát triển kinh tế - xã hội phải được đặt trong tổng thể lợi ích quốc gia, dân tộc và không vì lợi ích trước mắt mà xem nhẹ yêu cầu bảo đảm an ninh.

Đây không phải là cách tiếp cận nhằm hạn chế phát triển. Trái lại, đó là cách bảo vệ những thành quả phát triển, bảo vệ môi trường đầu tư và bảo vệ khả năng phát triển lâu dài của nền kinh tế.

Một nền kinh tế chỉ thực sự mạnh khi có khả năng chống chịu trước những biến động và rủi ro. Một môi trường đầu tư chỉ thực sự hấp dẫn khi nhà đầu tư có thể tin tưởng vào sự ổn định, an toàn và khả năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Và một quốc gia chỉ có thể phát triển bền vững khi những quyết định kinh tế quan trọng được cân nhắc đầy đủ cả lợi ích trước mắt và hệ quả lâu dài.

Kinh tế phát triển không chỉ tạo ra của cải, mà còn tạo ra tiềm lực an ninh

Nếu kết hợp an ninh với kinh tế - xã hội chỉ được hiểu theo chiều “an ninh đặt ra yêu cầu đối với phát triển”, thì đó mới chỉ là một nửa của vấn đề.

Tinh thần quan trọng của Nghị định 312/2026/NĐ-CP nằm ở chính vế còn lại: kinh tế - xã hội với an ninh.

Một nền kinh tế phát triển sẽ tạo ra nguồn lực để đầu tư cho con người, khoa học - công nghệ, hạ tầng và năng lực bảo vệ đất nước. Một nền công nghiệp hiện đại có thể tạo ra những sản phẩm, công nghệ có giá trị không chỉ đối với sản xuất, kinh doanh mà còn đối với các nhiệm vụ bảo đảm an ninh. Một nền kinh tế số phát triển sẽ đồng thời tạo ra năng lực công nghệ để bảo vệ dữ liệu, hạ tầng số và không gian mạng.

Ở những địa bàn chiến lược, vùng biên giới, biển đảo, vùng sâu, vùng xa, phát triển kinh tế - xã hội còn mang một ý nghĩa đặc biệt. Khi đời sống người dân được nâng cao, hạ tầng được đầu tư, dịch vụ xã hội được bảo đảm, hoạt động sản xuất được mở rộng, sự gắn kết giữa người dân với cộng đồng và với Nhà nước được củng cố. Đó chính là những yếu tố quan trọng tạo nên thế trận an ninh vững chắc từ cơ sở.

Nói cách khác, phát triển kinh tế - xã hội chính là một trong những nguồn lực quan trọng để củng cố tiềm lực an ninh quốc gia. Nhìn từ góc độ này, kết hợp kinh tế với an ninh không phải là đặt thêm một nhiệm vụ lên vai doanh nghiệp hay người dân.  Đó là cách huy động và phát huy tốt hơn những nguồn lực vốn có của nền kinh tế vào mục tiêu chung của quốc gia.

Khi trách nhiệm bảo đảm an ninh không còn là nhiệm vụ riêng của một ngành

Một giá trị khác của Nghị định là góp phần làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, tổ chức và cá nhân trong việc thực hiện yêu cầu kết hợp.

Trong thực tế, phát triển kinh tế - xã hội là một quá trình liên ngành. Một quyết định về quy hoạch có thể liên quan đến đất đai, xây dựng, môi trường, giao thông và an ninh. Một dự án đầu tư có thể liên quan đến vốn, công nghệ, lao động, tài nguyên, dữ liệu và yếu tố nước ngoài. Một chương trình chuyển đổi số có thể đồng thời đặt ra những yêu cầu về hạ tầng, dữ liệu và an ninh mạng.

Chính vì vậy, bảo đảm an ninh không thể chỉ được xem là nhiệm vụ của riêng lực lượng Công an.

An ninh phải được đặt trong trách nhiệm quản lý của từng ngành, từng cấp, từng địa phương; phải được tính đến trong từng chính sách, từng quy hoạch, từng dự án có liên quan.

Nghị định 312 tạo cơ sở pháp lý để trách nhiệm ấy được cụ thể hóa, qua đó góp phần khắc phục tình trạng mỗi lĩnh vực có một cách tiếp cận khác nhau, các quy định nằm rải rác ở nhiều văn bản hoặc có thể phát sinh khoảng trống trong phối hợp.

Khi trách nhiệm được xác định rõ, cơ chế phối hợp được thiết lập rõ và quy trình được chuẩn hóa, việc bảo đảm an ninh sẽ không còn phụ thuộc quá nhiều vào cách hiểu hoặc cách thực hiện riêng của từng cơ quan. Đó chính là một bước tiến quan trọng trong quản trị nhà nước.

(Còn tiếp...)