“Ma trận” thông tin từ mạng xã hội

Ngoài các cơ quan thông tấn báo chí, thì nền tảng xã hội lâu nay cũng đã trở thành một dòng chảy thông tin lớn, bao gồm cả những truyền thông cuộc sống, chính sách của địa phương tới người dân, là những phản ánh chính đáng của người dân tới các cơ quan chức năng địa phương. Cũng có thể đánh giá rằng, mạng xã hội ít nhiều góp phần vào việc kịp thời lan tỏa những gương sáng, việc làm tích cực, hành động nhân văn... trong cộng đồng mỗi ngày trôi qua.

Tuy nhiên bên cạnh những mảng sáng ấy, mạng xã hội lâu nay luôn tồn tại mảng màu tối hết sức phức tạp, đó là những tiêu cực âm thầm gây nguy hại đến cộng đồng, xã hội nói chung, tổ chức, cá nhân nói riêng.

Đơn cử như từ những thông tin mờ nhạt, chưa được cung cấp đầy đủ từ cơ quan chức năng, thậm chí thông qua công nghệ AI (trí tuệ nhân tạo), mỗi giờ, thậm chí mỗi phút, giây trôi qua, nhiều nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, Youtube, Twitter... hàng loạt thông tin sai sự thật, thông tin xuyên tạc, chống phá, xấu độc được truyền tải dưới nhiều hình thức với nhịp “xu hướng” khiến mức độ lan tỏa “chóng mặt”.

Không chỉ truyền tải bằng văn bản, bằng video clip sôi động, các đối tượng “đưa tin” còn dựng cả video hấp dẫn bằng công nghệ AI khiến người xem cảm giác như thông tin, sự vụ diễn ra 100% nếu không để ý kỹ.

Thực tế đáng báo động là việc lan tỏa các thông tin tích cực chưa được nhiều người dùng mạng xã hội thực sự quan tâm. Ngược lại lợi dụng sự tò mò, hiếu kỳ với mục đích cá nhân, một số người dùng mạng xã hội đã cố tình chắp vá, đẩy vụ việc, sự kiện nào đó vừa diễn trong đời sống địa phương, cộng đồng nhưng lại mang những “ẩn ý”, thiếu kiểm chứng, thiếu rõ ràng, thiếu sự chuẩn xác.

Dù đón nhận những thông tin mơ hồ, thiếu kiểm chứng khách quan, chủ quan nhưng nhiều người vẫn luôn tin “tin trên mạng xã hội” vừa đăng, vừa đưa. Đó thực sự là một hệ lụy tai hại, làm ảnh hưởng tới tâm lý, suy nghĩ, cảm xúc nhất thời của người tiếp cận, cũng là cách để dễ dẫn dụ, lôi kéo những người sử dụng mạng thiếu chuyên nghiệp, kinh nghiệm.

Những điều đó góp phần đầy nhiều người tham gia mạng xã hội thành “đám đông thiếu hiểu biết” nhưng lại sẵn sàng Like (thích), Comment (bình luận) tiêu cực thậm chí lời lẽ cay cú, xúc phạm... kèm theo nút Share (chia sẻ nội dung) mà quên đặt câu hỏi: liệu gì đã là sự thật?.

Tai hại hơn, có những câu chuyện, những sự việc được đăng tải dưới dạng “ẩn danh người dùng” nhưng vẫn được lan truyền lên các hội, nhóm... mà một người dùng là được gọi là admin (chủ trang) tự đặt về nhiều lĩnh vực như an ninh trật tự, tin tức trong ngày, pháp lý, đời sống... Ít ai để ý, khi tiếp cận những dòng thông tin trên cần xem Fanpage, trang cá nhân đó đó ai làm chủ kênh, độ uy tín, tin tưởng ra sao... chưa bàn tới việc một số trang, chủ kênh bỏ tiền chạy quảng cáo, mua like đối với những trang, thông tin họ muốn đạt hiệu suất người sử dụng mạng xã hội đó có thể theo dõi cao, lan tỏa nhiều hơn, từ vài trăm đến vài triệu mắt xem, lượt like, chia sẻ..

Vì sao gọi “ma trận thông tin” trên mạng xã hội? Một số chuyên gia nhận định, có thể hiểu sơ bộ: Đó là sự sự bùng nổ và đan chéo dữ liệu, thông tin trên mạng đan xen, kết nối chằng chịt vào nhau và không có điểm đầu, điểm cuối.

Người dùng như bao bao vây trong một "lưới nhện" thông tin khổng lồ. Tính hỗn loạn và thật - giả lẫn lộn, giống như một ma trận phức hợp, không gian mạng chứa đựng vô vàn nội dung từ hữu ích đến độc hại, từ sự thật đến các tin giả (tin sai lệch, bị cắt ghép, deepfake). Điều này đòi hỏi người tiếp nhận phải rất tỉnh táo để phân biệt.

Hiệu ứng "Buồng vang" (Echo Chamber), thuật toán của các nền tảng mạng xã hội sẽ liên tục đề xuất các nội dung dựa trên sở thích và lịch sử tìm kiếm của bạn. Nó tạo ra một thế giới thông tin bao quanh bạn, khiến bạn dễ lầm tưởng đó là toàn bộ sự thật của xã hội.

Nguy hiểm nhất là sức mạnh thao túng, căn nguyên của ma trận là sự dẫn dắt dư luận. Một thông tin nhỏ có thể được thổi phồng, lan truyền xuyên biên giới chỉ trong thời gian ngắn và thay đổi nhận thức của hàng triệu người...

Một vụ tai nạn giao thông, một vụ hỏa hoạn căn hộ chung cư, một vụ cháy xe ô tô hãng... đều có thể trở thành ma trận thông tin khi nhiều người đứng chứng kiến nhưng chỉ việc quay và đưa thông tin lên các nền tảng mạng một cách sơ sài và vô trách nhiệm.

Điều đáng nói, chỉ cần từ một chiếc điện thoại di động thông minh, một trong những người có mặt tại hiện trường có thể đưa nội dung lên mạng theo nhiều trạng thái, kiểu cách diễn tả... từ video quay lại hay livestream, bình phẩm, đánh giá chủ quan, suy diễn về nội dung vụ việc.

Trong khi đó cái cần nhất lại thiếu là lời xác thực từ người trong cuộc hoặc cơ quan chức năng trực tiếp giải quyết vấn đề để rồi thông tin nhiễu loạn, sai trái, vượt xa mức độ hoặc chưa đúng mức độ vụ việc diễn ra.

Đặc biệt, nguy hiểm nhất hiện hữu thường trực trên không gian mạng hiện nay kể đến những kẻ “tự diễn biến, tự chuyển hóa”, phản động, chống phá khối đại đoàn kết toàn dân, chống Đảng, chống nhà nước. Chúng thường xuyên, liên tục sử dụng không gian mạng để đưa ra nhiều bài viết, sự kiện, bình luận, dưới nhiều hình thức, phương thức để xuyên tạc, chống phá trên mọi mặt.

Nhận diện sai trái

Các đối tượng chống phá hết sức tinh vi, xảo quyệt với những luận điệu nghe qua tưởng chừng nhân văn, khoa học, triết lý, đạo đức... nhưng thực tế lại mang màu sắc kích động, xúi dục, kéo bè kéo phái tạo nên những hiệu ứng mạnh trên mạng xã hội để rồi làm ảnh hưởng đến đời sống người dân, ổn định hòa bình của đất nước.

Thành phần chống phá thù địch này thường trú ở nước ngoài, chúng lợi dụng sự tự do ngôn luận để quay trở lại chống phá những điều tốt đẹp của Đảng ta, của nhà nước ta và của Nhân dân ta. Không thể chống phá bằng trực tiếp nên thông qua gián tiếp là những nền tảng mạng xã hội, chúng liên tục đẩy những thông tin xuyên xạc, vu khống, phản động chống phá, chúng đánh vào mọi hệ tư tưởng, tầng lớp trí thức, công nhân lao động, từ miền núi đến hải đảo... với đủ chiêu trò, hình thức, diễn biến phức tạp, nguy hiểm.

Nhận diện một phần về hành vi này như mới đây Công an TP. Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Nguyễn Thành Nam và Trần Việt Anh về tội "Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam". Vụ án liên quan đến cuốn sách "Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng" cùng nhiều video có nội dung vi phạm pháp luật.

Cơ quan điều tra xác định các tài liệu này có nội dung xuyên tạc sự thật lịch sử về các cuộc cách mạng, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Tại cơ quan điều tra, bị can Nguyễn Thành Nam thừa nhận nhiều nội dung trong sách là sai sự thật, bày tỏ sự hối hận và gửi lời xin lỗi tới bạn đọc. Bị can Trần Việt Anh cũng khai mục đích xây dựng các nội dung là để thu hút người xem, tăng tương tác và tối đa hóa lợi ích kinh tế trên nền tảng số.

Quá trình điều tra mở rộng vụ án Nguyễn Thành Nam phạm tội "Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" xảy ra tại TP Hà Nội, Cơ quan Công an thành phố đã ra Quyết định khởi tố bị can, Lệnh bắt bị can để tạm giam đối với 3 bị can khác, gồm: Nguyễn Thuý Hằng (SN 1976, trú tại phường Hà Đông, Hà Nội), Giám đốc NXB Hội nhà văn; Đào Bá Đoàn (SN 1971, trú tại phường Hoàng Liệt, Hà Nội), Tổng biên tập NXB Hội nhà văn; Nguyễn Văn Yên (SN 1962, trú tại phường Phú Thượng, Hà Nội), Trưởng ban biên tập NXB Hội nhà văn.

Vừa ra mắt chưa được bao lâu, tài liệu “Chuyện của Thanh” đã trở thành một chủ đề nóng trên mạng xã hội, trong đó vẫn hiện diện nhiều luồng ý kiến gây tranh cãi. Đối lập với số đông người Việt Nam luôn biết tôn trọng giá trị lịch sử, tư tưởng nghìn năm văn hiến của cả dân tộc, một số thành phần lại tìm "lý lẽ cùn" để bảo vệ cho Nguyễn Thành Nam.

Trong những kẻ bảo vệ Nguyễn Thành Nam, còn có cả những người được coi là có trình độ, có ảnh hưởng nhất định trên mạng xã hội. Nhưng vì một mục đích mờ ám nào đó, nhưng người này vẫn đăng đàn lên mạng xã hội, “cãi chày, cãi cối” với nỗ lực bảo vệ Thanh và cuốn tài liệu chống phá nguy hiểm.

Chỉ khi những đối tượng liên quan bị cơ quan Công an bắt giữ, đấu tranh rõ, khai rõ hành vi mới thấy mức độ nguy hiểm của đối tượng khi cố tình làm ra những cuốn sách mang màu sắc chính trị nhưng là tài liệu chống phá. Khi nhận diện được thủ đoạn của đối tượng, nhiều kẻ vỡ lẽ, âm thầm gỡ bài, đính chính, thậm chí lặng lẽ “ngậm bồ hòn làm ngọt” trước “những đòn gạch đá” từ cộng đồng mạng.

(Còn nữa...)