Phá đường dây môi giới mua bán thận bằng thủ đoạn “hiến tặng”

Theo thông tin Công an TP. Hồ Chí Minh công bố ngày 17/8, quá trình điều tra vụ án được phát hiện từ tháng 7/2026 đã làm rõ hoạt động của các nhóm môi giới mua bán thận. Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố 3 vụ án, 11 bị can về tội “Mua bán bộ phận cơ thể người” theo Điều 154 Bộ luật Hình sự.

Theo kết quả điều tra được công bố, Phạm Đỗ Đăng Khoa, Phạm Thị Mỹ Hà và Cao Thị Dự được xác định giữ vai trò chính. Những người này trực tiếp tìm kiếm, kết nối người có nhu cầu ghép thận với người muốn bán thận, thỏa thuận giá, quyết định các khoản chi phí và phân công những người khác thực hiện từng công đoạn.

Phương thức hoạt động chủ yếu được thực hiện thông qua mạng xã hội, các hội nhóm liên quan đến hiến, ghép thận và những mối quan hệ cá nhân. Khi có người cần ghép, nhóm môi giới đưa ra mức chi phí khoảng 1,4 - 1,5 tỷ đồng cho một ca, đồng thời giới thiệu rằng có thể tìm được người bán có chỉ số sức khỏe phù hợp.

Ở chiều ngược lại, các đối tượng tìm kiếm những người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, cần tiền để thỏa thuận mua thận với mức thấp hơn khoản tiền thu từ người có nhu cầu ghép. Khoản chênh lệch giữa hai mức tiền trở thành nguồn lợi bất chính của nhóm môi giới.

Cách thức phân công trong đường dây cũng được xác định khá cụ thể khi người trực tiếp tìm được người bán và giao dịch thành công có thể được trả 50 triệu đồng tiền giới thiệu. Người được phân công đưa người bán và người nhận đi khám sức khỏe, xét nghiệm, theo dõi kết quả và hỗ trợ thủ tục có thể nhận 10 triệu đồng cho mỗi ca thành công.

Sau khi kết quả kiểm tra sức khỏe phù hợp, các đối tượng tiếp tục đưa người bán và người nhận đến bệnh viện để khám chuyên sâu và hoàn thiện hồ sơ hiến, ghép.

Như vậy, hoạt động bị điều tra không chỉ dừng ở việc kết nối hai bên mà có dấu hiệu được tổ chức thành nhiều công đoạn, từ tìm kiếm, kiểm tra sức khỏe đến hỗ trợ thủ tục và phân chia lợi ích. Đáng chú ý nhất là thủ đoạn che giấu bản chất thương mại của giao dịch.

Cũng theo thông tin cơ quan điều tra công bố, các bên được hướng dẫn thống nhất về mối quan hệ, lý do và động cơ hiến thận, cũng như cách trả lời bác sĩ, nhân viên y tế và người tư vấn pháp lý. Nhóm môi giới còn hỗ trợ chuẩn bị các giấy tờ phục vụ hồ sơ hiến, ghép.

Mua bán thận có thể bị xử lý đến tù chung thân

Về xã hội, vụ án đặc biệt đáng chú ý khi hoạt động môi giới được cho là khai thác đồng thời hai nhóm người dễ bị tổn thương: người bệnh có nhu cầu ghép thận cấp thiết và những người khó khăn về kinh tế, cần tiền. Việc biến nhu cầu chữa bệnh và khó khăn tài chính của người khác thành nguồn lợi bất chính đặt ra những vấn đề nghiêm trọng về pháp luật, đạo đức và an toàn sức khỏe.

Vụ việc cũng cho thấy nguy cơ từ các lời quảng cáo trên mạng xã hội như “tìm người hiến thận”, “kết nối người nhận - người hiến”, “hỗ trợ hồ sơ” hoặc “lo thủ tục”. Đặc biệt, nếu các lời mời chào đi kèm yêu cầu thỏa thuận tiền, trả phí môi giới hoặc hướng dẫn khai báo không đúng sự thật, người dân cần hết sức cảnh giác.

Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm mua, bán mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại; đồng thời cấm lấy, ghép, sử dụng, lưu giữ mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại và môi giới việc hiến, nhận nhằm mục đích thương mại. Vì vậy, người có nhu cầu ghép tạng cần thực hiện khám, tư vấn và các thủ tục thông qua cơ sở y tế, các kênh hợp pháp, thay vì tìm người bán hoặc người hiến qua môi giới.

Theo Điều 154 Bộ luật Hình sự quy định tội “Mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người”, thì hành vi mua bán hoặc chiếm đoạt có thể bị phạt tù từ 3 đến 7 năm. Mức phạt tăng lên 7 - 15 năm tù nếu có tổ chức, vì mục đích thương mại, phạm tội nhiều lần, đối với nhiều người hoặc gây tổn hại sức khỏe ở mức luật định.

Ở trường hợp nghiêm trọng hơn, người phạm tội có thể bị 12 - 20 năm tù hoặc tù chung thân nếu có tính chất chuyên nghiệp, thực hiện đối với từ 6 người trở lên, gây tổn hại sức khỏe nghiêm trọng, làm chết người hoặc thuộc trường hợp tái phạm nguy hiểm. Ngoài ra, còn có thể bị phạt tiền và cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 - 5 năm.

Như vậy, mua bán thận không phải giao dịch dân sự thông thường khi việc chuyển giao bộ phận cơ thể người gắn với thỏa thuận tiền bạc và mục đích thương mại, những người tham gia có thể phải đối mặt với hậu quả pháp lý rất nghiêm trọng.

Đáng lưu ý, trách nhiệm pháp lý không chỉ đặt ra với người trực tiếp mua hoặc bán thận. Người tìm người bán, tìm người mua, kết nối hai bên, thương lượng giá, nhận tiền môi giới hoặc tổ chức các công đoạn để giao dịch được thực hiện cũng có thể bị xem xét trách nhiệm nếu có đủ căn cứ xác định họ tham gia vào hành vi phạm tội.

Trong vụ án tại TP. Hồ Chí Minh, một số người được trả 50 triệu đồng cho mỗi trường hợp tìm được người bán thành công hoặc 10 triệu đồng cho việc hỗ trợ khám, xét nghiệm và thủ tục. Những khoản tiền này là tình tiết để cơ quan điều tra làm rõ vai trò, mức độ tham gia và lợi ích của từng người.

Một thủ đoạn đáng chú ý là che giấu giao dịch mua bán dưới hình thức hiến tặng tự nguyện với những lời mời chào như “có người nhận ghép, chỉ cần tìm người phù hợp”, “làm hồ sơ hiến tặng là được”, “chỉ cần khai là người thân”, “bệnh viện lo thủ tục, bên ngoài chỉ cần thỏa thuận tiền” hay “môi giới người hiến sẽ được hưởng hoa hồng” là những dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác.

Cơ quan chức năng cũng cảnh báo, người có nhu cầu ghép thận không nên tìm người bán thông qua môi giới, mạng xã hội hoặc thỏa thuận trả tiền cho người hiến. Những lời quảng cáo như “bán thận được hàng trăm triệu đồng”, “lo trọn gói hồ sơ” hoặc “chỉ cần ký giấy hiến” cần được xem là dấu hiệu nguy hiểm. Người bệnh nên tìm kiếm tư vấn và thực hiện thủ tục ghép tạng thông qua cơ sở y tế và các kênh hợp pháp.

Người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn cũng không nên tin vào lời hứa về khoản tiền lớn hoặc cam kết “lo toàn bộ thủ tục”. Bán thận không chỉ tiềm ẩn rủi ro sức khỏe lâu dài mà còn có thể kéo theo hậu quả pháp lý, bởi mua bán bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại bị pháp luật nghiêm cấm.

Người làm môi giới không nên cho rằng “chỉ giới thiệu người” là có thể đứng ngoài trách nhiệm. Nếu biết rõ mục đích mua bán nhưng vẫn kết nối, thương lượng giá, nhận hoa hồng hoặc hỗ trợ các bước để giao dịch hoàn tất, vai trò của người này có thể được xem xét trong tổng thể vụ án.

Vụ án tại TP. Hồ Chí Minh vì vậy không chỉ là câu chuyện về những khoản tiền lớn mà còn là cảnh báo về nguy cơ hình thành quy trình môi giới mua bán thận có tổ chức, lợi dụng nhu cầu chữa bệnh cấp thiết và hoàn cảnh kinh tế khó khăn để trục lợi.

Thông điệp quan trọng là cần phân biệt rõ hiến bộ phận cơ thể người hợp pháp với mua bán bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại. Việc hồ sơ mang danh nghĩa “hiến tự nguyện” không tự động loại trừ trách nhiệm nếu cơ quan tố tụng chứng minh được phía sau tồn tại thỏa thuận mua bán thực tế.

Với khung hình phạt cao nhất có thể đến tù chung thân, mọi hành vi mua, bán, môi giới hoặc tổ chức giao dịch thận vì mục đích thương mại đều tiềm ẩn hậu quả pháp lý đặc biệt nghiêm trọng.

Do vụ án vẫn đang được điều tra, trách nhiệm của từng bị can và mức hình phạt cụ thể phải được xác định dựa trên chứng cứ, trình tự tố tụng và kết quả giải quyết của cơ quan có thẩm quyền. Không nên suy diễn hoặc kết luận trách nhiệm hình sự đối với bất kỳ cá nhân nào ngoài những nội dung đã được công bố.