Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, TP Hải Phòng cho rằng việc phân cấp tuyển dụng giáo viên cho cấp xã đã phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc bổ sung nhân lực theo nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, quy định mới chuyển thẩm quyền tuyển dụng về Sở Giáo dục và Đào tạo từ đầu năm 2026 đang khiến nhiều địa phương gặp khó trong giải quyết tình trạng thiếu giáo viên, từ đó kiến nghị xem xét phân cấp trở lại.

Phân cấp cho cấp xã từng giúp tuyển dụng sát nhu cầu thực tế

Khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức đi vào hoạt động từ tháng 7 đến hết tháng 12/2025, thẩm quyền tuyển dụng giáo viên các trường công lập từ bậc mầm non đến THCS được giao cho UBND cấp xã sau khi cấp huyện không còn tổ chức Phòng Giáo dục và Đào tạo.

Theo ghi nhận từ nhiều địa phương tại TP Hải Phòng, việc trao quyền cho cấp xã đã giúp quá trình tuyển dụng diễn ra linh hoạt hơn, bám sát quy mô dân số, số lượng học sinh, tình hình biến động đội ngũ giáo viên cũng như nhu cầu của từng cơ sở giáo dục.

Đại diện một đơn vị phụ trách lĩnh vực giáo dục ở cấp xã cho biết, chính quyền cơ sở là nơi nắm rõ nhất thực trạng đội ngũ giáo viên trên địa bàn. Việc được trực tiếp tuyển dụng không chỉ giúp bổ sung nhân sự đúng chuyên môn còn thiếu mà còn nâng cao tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của địa phương trong quản lý giáo dục.

Ngay trong đợt đầu thực hiện phân cấp, nhiều xã, phường đã tuyển dụng được hàng chục giáo viên ở các cấp học khác nhau, qua đó kịp thời khắc phục tình trạng thiếu giáo viên kéo dài tại nhiều trường.

Không chỉ một địa phương, nhiều xã, phường khác của TP Hải Phòng cũng nhanh chóng hoàn thành các đợt tuyển dụng với số lượng lớn, góp phần ổn định đội ngũ trước năm học mới.

Quy định mới khiến nhiều địa phương phải tạm dừng tuyển dụng

Tuy nhiên, từ ngày 1/1, theo quy định mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển giáo dục và đào tạo, thẩm quyền tuyển dụng giáo viên được giao thống nhất cho Sở Giáo dục và Đào tạo.

Theo đó, khi phát sinh nhu cầu, UBND cấp xã chỉ thực hiện việc rà soát, tổng hợp nhu cầu và đề xuất để Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức tuyển dụng tập trung trên phạm vi toàn thành phố.

Sự thay đổi này khiến nhiều địa phương phải tạm dừng kế hoạch tuyển dụng trong khi nhiều trường học vẫn thiếu giáo viên, đặc biệt ở những môn học có khối lượng giảng dạy lớn hoặc tại các trường có số lớp tăng nhanh trước thềm năm học mới.

Một số địa phương cho biết dù đã đề xuất nhu cầu tuyển dụng với số lượng khá lớn nhưng chỉ được phân bổ một phần chỉ tiêu giáo viên, phần còn lại chủ yếu là nhân viên. Điều này đồng nghĩa sau khi hoàn tất tuyển dụng, nhiều trường vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu giáo viên.

Thực tế cũng có nơi quy mô trường học tiếp tục mở rộng với số lớp tăng thêm nhưng không được bổ sung đủ giáo viên tương ứng, gây áp lực lớn cho việc bố trí giảng dạy.

Hải Phòng kiến nghị trao lại thẩm quyền cho cấp xã

Những khó khăn nêu trên đã được nhiều địa phương phản ánh tại hội nghị sơ kết một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.

Ý kiến chung cho rằng cấp xã là đơn vị trực tiếp quản lý các trường học, nắm rõ tốc độ gia tăng dân số, sự hình thành các khu dân cư mới cũng như nhu cầu nhân lực của từng cơ sở giáo dục. Vì vậy, nếu được giao quyền tuyển dụng trên cơ sở có sự chấp thuận về chủ trương của Sở Giáo dục và Đào tạo và cơ quan nội vụ, việc bổ sung giáo viên sẽ kịp thời, sát thực tế hơn.

Bên cạnh đó, việc Sở Giáo dục và Đào tạo phải tổ chức tuyển dụng đồng thời cho toàn bộ các xã, phường và đặc khu trên địa bàn thành phố cũng được cho là tạo ra áp lực rất lớn về tổ chức, tiến độ và phân bổ chỉ tiêu.

Xuất phát từ thực tiễn này, TP Hải Phòng đã kiến nghị Quốc hội xem xét sửa đổi Nghị quyết số 248/2025/QH15 theo hướng giao UBND cấp xã thực hiện nhiệm vụ tuyển dụng, tiếp nhận viên chức giáo viên đối với các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học và THCS thuộc phạm vi quản lý.

Nếu đề xuất được chấp thuận, các địa phương kỳ vọng sẽ chủ động hơn trong việc bảo đảm đủ giáo viên trước mỗi năm học, hạn chế tình trạng thiếu nhân lực kéo dài tại một số trường.

Phân cấp phải đi cùng cơ chế kiểm soát

Thực tế triển khai thời gian qua cho thấy, phân cấp không đơn thuần là chuyển giao thẩm quyền mà còn là chuyển giao trách nhiệm. Khi chính quyền cấp xã được trao quyền tuyển dụng, quá trình bổ sung nhân lực diễn ra nhanh hơn, sát với nhu cầu thực tiễn hơn và giảm đáng kể các khâu trung gian trong xử lý hồ sơ.

Tuy nhiên, phân cấp chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm cơ chế giám sát chặt chẽ. Công tác xác định nhu cầu tuyển dụng, phê duyệt chỉ tiêu, tổ chức thi tuyển, xét tuyển và quản lý biên chế vẫn cần được ngành giáo dục và cơ quan nội vụ hướng dẫn, kiểm tra thường xuyên nhằm bảo đảm công khai, minh bạch, đúng quy định pháp luật.

Ở góc độ quản trị, việc kết hợp giữa quyền chủ động của cấp cơ sở với vai trò điều phối, kiểm soát của cấp thành phố có thể tạo ra mô hình quản lý linh hoạt hơn, vừa đáp ứng kịp thời nhu cầu nhân lực của từng địa phương, vừa bảo đảm sự thống nhất trong quản lý đội ngũ giáo viên trên toàn địa bàn.

Trong bối cảnh nhiều địa phương vẫn đối mặt với tình trạng thiếu giáo viên ở một số cấp học và môn học, việc hoàn thiện cơ chế phân cấp tuyển dụng sẽ là yếu tố quan trọng để bảo đảm chất lượng dạy học, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.