UBND thành phố Hải Phòng vừa ban hành Quyết định số 3781/QĐ-UBND ngày 17/9/2026 về Chương trình thực hiện Quy hoạch thành phố Hải Phòng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, được phê duyệt điều chỉnh tại Quyết định số 5455/QĐ-UBND ngày 31/12/2025. Quyết định 3781 có hiệu lực ngay từ ngày ban hành.

Điểm đáng chú ý của chương trình lần này không chỉ nằm ở việc xác định thêm các dự án, mà ở cách Hải Phòng cụ thể hóa quy hoạch thành một danh mục nhiệm vụ có lộ trình, nguồn lực và kết quả hướng tới. Đây được xem là bước chuyển quan trọng để những định hướng phát triển dài hạn không dừng ở bản đồ quy hoạch mà từng bước hiện diện trong hệ thống hạ tầng và không gian kinh tế của thành phố.

Từ quy hoạch tổng thể đến những công trình tạo động lực

Theo chương trình, Hải Phòng tiếp tục định hướng xây dựng thành phố cảng công nghiệp hiện đại, văn minh, sinh thái và đáng sống, đồng thời hướng tới vị thế trung tâm kinh tế biển, du lịch chất lượng cao, dịch vụ - logistics và năng lượng sạch hàng đầu cả nước.

Để cụ thể hóa mục tiêu này, thành phố xác định 15 nhóm nhiệm vụ trọng tâm cùng 11 nhóm giải pháp chủ yếu. Trong đó, một hướng xuyên suốt là tận dụng các cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 226/2025/QH15 của Quốc hội để tạo thêm dư địa phát triển. Nghị quyết này có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và quy định các cơ chế, chính sách thí điểm nhằm phát triển Hải Phòng.

Đáng chú ý, chương trình gắn việc triển khai cơ chế đặc thù với các không gian kinh tế mới như Khu Kinh tế ven biển phía Nam Hải Phòng, Khu Kinh tế chuyên biệt Hải Phòng, Khu Kinh tế phía Bắc và Khu Thương mại tự do.

Ở góc độ phát triển không gian, đây là cách tiếp cận có ý nghĩa lớn. Bởi khi các khu kinh tế không đứng riêng lẻ mà được đặt trong cùng một mạng lưới cảng biển, đường sắt, đường bộ, hàng không và logistics, lợi thế của Hải Phòng sẽ không chỉ nằm ở năng lực tiếp nhận hàng hóa mà còn ở khả năng tổ chức chuỗi cung ứng, sản xuất và phân phối trên một không gian rộng hơn.

Điều này càng rõ khi chương trình đặt mục tiêu phối hợp xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, đường sắt cao tốc Hà Nội - Quảng Ninh; đồng thời hình thành các trung tâm logistics dọc theo tuyến đường sắt, các tuyến giao thông lớn và khu vực kết nối với cảng biển, cảng hàng không, cảng thủy nội địa.

Như vậy, hạ tầng giao thông được đặt vào vai trò "xương sống" của quy hoạch. Khi các phương thức vận tải được kết nối, cảng biển có thêm nguồn hàng, logistics có thêm không gian phát triển và các khu công nghiệp có điều kiện tiếp cận tốt hơn với thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn và Cát Bi cùng mở rộng cửa ngõ

Trong hệ thống hạ tầng chiến lược, cảng biển tiếp tục là một trong những trọng tâm lớn của Hải Phòng.

Thành phố định hướng tiếp tục hoàn thiện các bến còn lại của Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện; khởi công và triển khai các bến cảng Nam Đồ Sơn. Cùng với đó là kế hoạch hoàn thành nhà ga hành khách số 2, nhà ga hàng hóa và mở rộng sân đỗ máy bay tại Cảng hàng không quốc tế Cát Bi.

Nếu các dự án này được triển khai đồng bộ, cấu trúc giao thông đối ngoại của Hải Phòng sẽ ngày càng đa dạng, không phụ thuộc vào một phương thức vận tải duy nhất. Cảng biển, hàng không, đường bộ, đường sắt và đường thủy có thể tạo thành một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau.

Đáng chú ý hơn, thành phố còn tính tới việc phát triển hệ thống cảng thủy nội địa và các tuyến vận tải thủy ven biển kết nối Đồ Sơn với Cát Bà, vịnh Hạ Long, các cửa sông lớn và khu vực cảng biển.

Đây không đơn thuần là câu chuyện giao thông. Với một đô thị cảng, khả năng đưa hàng hóa từ khu vực sản xuất tới cảng bằng nhiều phương thức có thể góp phần giảm áp lực cho đường bộ, đồng thời mở rộng phạm vi phục vụ của hệ thống cảng. Về dài hạn, đây cũng là điều kiện để Hải Phòng phát huy tốt hơn lợi thế của vận tải sông pha biển.

Không gian đô thị mới gắn với công nghiệp và năng lượng

Song song với hạ tầng đối ngoại, Hải Phòng cũng đặt ra nhiều nhiệm vụ đối với mạng lưới giao thông và không gian đô thị bên trong thành phố.

Trong đó có tuyến đường nối cảng Lạch Huyện với khu vực phía Bắc thành phố và sân bay Gia Bình, tuyến đường Đông - Tây; phát triển đô thị dọc hai bờ sông Cấm; đồng thời triển khai Nhà máy nhiệt điện LNG Hải Phòng.

Một điểm đáng chú ý khác là việc sắp xếp, sử dụng hợp lý và hiệu quả tài sản công; rà soát, sắp xếp lại các khu, cụm công nghiệp đã được phê duyệt nhưng chưa triển khai theo hướng gắn với các trục giao thông chính, mở rộng quy mô phù hợp và tiệm cận tiêu chuẩn khu, cụm công nghiệp sinh thái.

Đây là phần việc có ý nghĩa không kém việc xây dựng các dự án mới. Quy hoạch chỉ thực sự phát huy giá trị khi quỹ đất, tài sản công và các khu chức năng hiện hữu được tổ chức lại hợp lý, hạn chế tình trạng phát triển manh mún hoặc hình thành những "điểm nghẽn" giữa các vùng chức năng.

Đặc biệt, định hướng công nghiệp sinh thái cho thấy yêu cầu phát triển của Hải Phòng đang dịch chuyển từ mở rộng quy mô đơn thuần sang chú trọng chất lượng, hiệu quả sử dụng đất, năng lượng và tài nguyên. Đây là yêu cầu phù hợp với mục tiêu chuyển đổi xanh mà thành phố đặt ra trong tầm nhìn dài hạn.

Du lịch không đứng ngoài cấu trúc quy hoạch

Một điểm đáng chú ý trong chương trình là du lịch được đặt trong cùng một cấu trúc phát triển với hạ tầng, đô thị và kinh tế biển.

Hải Phòng định hướng phát triển các khu du lịch Đồ Sơn, không gian di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà và quần thể di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Cách tiếp cận này mở ra khả năng hình thành những tuyến du lịch liên kết thay vì phát triển từng điểm đến riêng biệt. Khi giao thông đường thủy, đường bộ và các trung tâm dịch vụ được đầu tư đồng bộ, lợi thế cảnh quan, biển đảo và di sản có thể được kết nối thành chuỗi sản phẩm du lịch có thời gian lưu trú dài hơn.

Ở chiều ngược lại, sự phát triển du lịch cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ sức chịu tải của hạ tầng và môi trường. Đặc biệt với Cát Bà, vịnh Hạ Long và các không gian di sản, bài toán tăng trưởng không thể chỉ được đo bằng lượng khách mà còn phải tính tới chất lượng dịch vụ, mức chi tiêu, thời gian lưu trú, khả năng bảo tồn tài nguyên và sức chịu tải sinh thái.

Hơn 50 nhóm dự án làm "bản đồ hành động" cho quy hoạch

Theo chương trình, Hải Phòng dự kiến triển khai 11 dự án thuộc quy hoạch tổng thể quốc gia, 30 nhóm dự án thuộc quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng và 15 nhóm dự án thuộc quy hoạch thành phố.

Tổng thể này cho thấy quy hoạch Hải Phòng đang được đặt trong mối quan hệ liên vùng khá rõ nét. Thành phố không chỉ xây dựng hạ tầng để phục vụ nhu cầu nội tại mà còn hướng tới vai trò đầu mối kết nối vùng đồng bằng sông Hồng với các hành lang kinh tế và thị trường quốc tế.

Đây cũng là điểm cần được nhìn nhận khi đánh giá hiệu quả của chương trình. Một tuyến đường sắt, một cảng biển hay một trung tâm logistics chỉ phát huy tối đa giá trị khi phía sau nó là nguồn hàng, khu công nghiệp, đô thị, dịch vụ và mạng lưới giao thông kết nối. Vì vậy, thách thức lớn của Hải Phòng trong giai đoạn tới không nằm ở việc có bao nhiêu dự án được đưa vào danh mục, mà là khả năng lựa chọn thứ tự ưu tiên, huy động nguồn lực và bảo đảm tính đồng bộ giữa các dự án.

Quy hoạch được điều chỉnh tại Quyết định 5455/QĐ-UBND cuối năm 2025 đã xác lập lại định hướng phát triển không gian của Hải Phòng sau những thay đổi lớn về địa giới và tổ chức không gian phát triển. Việc ban hành Quyết định 3781/QĐ-UBND vì thế có thể xem là bước tiếp theo nhằm đưa định hướng đó vào chương trình hành động cụ thể.

Suy cho cùng, giá trị của một bản quy hoạch không chỉ nằm ở tầm nhìn đến năm 2050 mà còn ở khả năng biến tầm nhìn thành những công trình, tuyến giao thông, khu kinh tế, đô thị và sản phẩm dịch vụ có thể vận hành trong thực tế. Với Hải Phòng, khi cảng biển, logistics, công nghiệp, đô thị, năng lượng và du lịch được đặt trong một cấu trúc liên kết, dư địa tăng trưởng sẽ đi cùng một yêu cầu lớn hơn: phát triển phải đồng bộ, xanh và có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.

Nếu thực hiện được điều đó, chương trình thực hiện quy hoạch sẽ không chỉ là danh mục các dự án đầu tư, mà trở thành "bản đồ hành động" cho quá trình định hình một Hải Phòng có sức kết nối vùng và quốc tế mạnh hơn trong thập niên tới.