Khi cơn mưa lùi lại, nắng mở đường về miền ký ức

Đêm Hà Nội trước ngày lên đường mưa như trút. Mưa gõ liên hồi lên ô cửa, phủ trắng những con đường trong ánh đèn vàng. Nhóm phóng viên chúng tôi nhắn cho nhau vài dòng ngắn ngủi: "Không biết mai trời thế nào, chỉ mong chuyến đi được trọn vẹn..." Đó là chuyến đi đặc biệt của nhóm Phóng viên đại diện Tạp chí Phổ biến và Tham vấn pháp luật Việt Nam phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp của Thương Binh và Người Khuyết Tật Việt Nam cùng Tạp chí điện tử Hoà Nhập tổ chức chương trình “Hành quân về chiến trường xưa Vị Xuyên” năm 2026. Trong những ngày đầu tháng Bảy - tháng của lòng biết ơn và tri ân.

Sáng sớm hôm sau, khi xe lăn bánh rời cơ quan, mưa vẫn còn lất phất. Bầu trời xám đục như chưa muốn buông những hạt nước cuối cùng. Nhưng lạ lắm... Càng đi, mưa càng thưa. Qua từng cung đường, mây dần tan, khoảng trời xanh mở ra. Nắng bắt đầu rắc xuống mặt đường, rồi trải lên những triền núi, cánh đồng và dòng sông. Đến khi đặt chân lên Hà Giang, bầu trời trong xanh đến lạ, nắng vàng óng ả như được gột rửa sau cơn mưa đêm. Không ai nói ra, nhưng cảm nhận trong lòng một sự bình yên rất khó gọi thành tên. Dường như mỗi người đều có chung một cảm nhận: Phải chăng... Các “anh” đã đón chúng tôi???

Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Vị Xuyên nằm bình yên dưới chân núi hiện là nơi an nghỉ của hàng nghìn chiến sĩ đã anh dũng hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Bước qua cổng Nghĩa Trang, không gian như lắng lại. Hàng nghìn ngôi mộ trắng xếp thành hàng ngay ngắn, hướng mặt về phía biên cương nơi mà các anh đã lấy máu mình để gìn giữ. 

Nơi đồng đội trở về gọi nhau bằng ký ức

Khói hương quyện cùng gió núi, tiếng chuông ngân vang giữa không gian tĩnh lặng. Mỗi bước chân đều chậm lại. Mỗi hơi thở đều nhẹ hơn. Trong dòng người về dâng hương hôm ấy, chúng tôi gặp rất nhiều đoàn cựu chiến binh từ khắp mọi miền Tổ quốc. Có người mái tóc đã bạc trắng, có người chống gậy, có người mang trên mình những vết thương chiến tranh không bao giờ lành. Họ lặng lẽ mang theo bó hoa, nén hương và ký ức của hơn bốn mươi năm trước để trở về gặp đồng đội. Không còn tiếng súng. Không còn những điểm cao rực lửa. Chỉ còn những tấm bia đá im lặng.

Có bác cựu chiến binh đứng rất lâu trước một phần mộ. Bàn tay chai sần khẽ vuốt lên dòng tên người đồng đội. Đôi môi mấp máy điều gì đó, rồi nước mắt lặng lẽ rơi. Có lẽ sau hơn bốn mươi năm, trong ký ức của họ vẫn nguyên vẹn hinhf ảnh người đồng đội năm nào còn cười nói bên chiến hào. Khoảnh khắc ấy khiến chúng tôi nghẹn lại. Có những cuộc gặp gỡ phải chờ hơn bốn mươi năm. Và cũng có những lời hứa chỉ có thể thực hiện bằng một nén hương. Chúng tôi lần lượt dâng hương lên từng phần mộ. Khói hương bay lên giữa nắng hoà quyện trong gió núi đại ngàn.

Giữa hàng nghìn ngôi mộ ấy, vẫn còn rất nhiều bia chỉ khắc bốn chữ: "Liệt sĩ chưa biết tên." Không tên. Nhưng chưa bao giờ vô danh. Tên các anh đã hòa vào tên đất nước. Đã hóa thành cột mốc chủ quyền nơi biên cương. Đã hóa thành màu xanh của rừng già, thành mây trắng trên đỉnh Tây Côn Lĩnh, thành sự bình yên của mỗi mái nhà hôm nay. Đứng giữa Vị Xuyên, tôi bỗng hiểu sâu sắc hơn câu nói đã đi cùng năm tháng:"Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá  bất tử." Đó không phải là một khẩu hiệu, đó là lời thề kiên trung, bất khuất mang tính biểu tượng của những người lính Vị Xuyên. Các anh đã bám trụ từng mỏm đá để giữ từng tấc đất quê hương. Đến khi ngã xuống, các anh lại hóa thành đá núi, hóa thành linh hồn của biên cương, để mỗi người Việt Nam hôm nay được sống trong hòa bình.

Làm báo nhiều năm, tôi đã đi qua nhiều vùng đất. Gặp nhiều người, viết nhiều câu chuyện. Nhưng đứng trước hàng ngàn ngôi mộ nằm ngay ngắn nơi mảnh đất thiêng liêng này lại khiến lòng mình lặng đi, đau nhói. Ở đây, sự hy sinh không nằm trong những trang sử. Nó hiện hữu trên từng ngọn núi. Trong từng cơn gió. Trong từng nén hương. Và trong ánh mắt của những người đồng đội năm xưa trở về tìm nhau. Rời nghĩa trang, tôi ngoái nhìn lần cuối. Nắng vẫn vàng trên những hàng thông. Gió vẫn nhẹ thổi qua những dãy mộ trắng. Bỗng nhớ đến cơn mưa dữ dội của đêm trước. Có lẽ, đó chỉ là cách đất trời gột rửa bụi trần trước khi mở ra một ngày nắng đẹp để đón những người con về tri ân.

Chuyến xe lăn bánh rời Vị Xuyên, nhìn về những dãy núi trập trùng của Vị Xuyên, nắng vẫn trải vàng trên đỉnh Tây Côn Lĩnh, gió vẫn thổi qua những cánh rừng xanh ngút ngàn. Phía trước là cuộc sống bình yên. Và trong tim mỗi người, ngọn lửa biết ơn vẫn âm thầm cháy mãi. Các anh đã nằm lại để Tổ quốc đứng lên. Chúng tôi trở về để kể tiếp câu chuyện của các anh - bằng tất cả sự trân trọng, biết ơn và trách nhiệm của người cầm bút. Bởi chúng tôi hiểu bình yên hôm nay không phải món quà của thời gian. Đó là món quà được đánh đổi bằng máu, bằng tuổi xuân và bằng cả cuộc đời của những người lính đã nằm lại nơi biên cương Vị Xuyên.